Η φανέλα μας είναι η ψυχή μας

ΜΠΑΛΑ ΚΑΙ ΕΘΝΙΚΙΣΜΟΣ

Η γιορτή του μίσους των λαών


Τα μάτια των τηλεθεατών στρέφονται με αδημονία στο πιο ενδιαφέρον ματς του Παγκοσμίου Κυπέλλου. Εδώ και μήνες τα μέσα ενημέρωσης όλου του κόσμου περιγράφουν τον "αγώνα της δεκαετίας". Μόνο που οι δυο ομάδες που θα έρθουν αντιμέτωπες το βράδυ της 21ης Ιουνίου δεν φημίζονται καθόλου για τις ποδοσφαιρικές τους αρετές. Δεν διεκδικούν το Κύπελλο, δεν αξίζουν καν τον τίτλο του αουτσάιντερ. Το ενδιαφέρον εντοπίζεται στις σχέσεις των κρατών που θα συναντηθούν στο γήπεδο εκείνο το βράδυ: πρόκειται για τις ΗΠΑ και το Ιράν.
Εχουν περάσει σχεδόν είκοσι χρόνια, από τότε που ο Αγιατολάχ Χομεϊνί έβγαζε απαγορευτικούς φετφάδες για όλα τα σπορ. Ακόμα και το 1993 φαντάζει μακριά. Τότε που τους αγώνες της εθνικής ομάδας του Ιράν συνόδευαν πλακάτ με συνθήματα κατά των εχθρών της πατρίδας: "Κάτω οι ΗΠΑ" και "Το Ισραήλ πρέπει να καταστραφεί." Το φανατισμό εκείνης της εποχής έχει διαδεχθεί μια "διπλωματικότερη" στάση. Μέχρι και πρόσκληση απηύθυναν πριν από δυο μήνες οι ΗΠΑ για φιλικές συναντήσεις των δυο ομάδων σε αμερικανικό έδαφος. Εξίσου "διπλωματική" και η άρνηση του Ιράν λόγω "ανειλημμένων υποχρεώσεων".
Αυτό που μοιάζει εκ πρώτης όψεως αστείο, η επένδυση ενός "παιχνιδιού", με διαστάσεις μιας πραγματικής "εθνικής αναμέτρησης", έχει καταντήσει κοινός τόπος για τους ασχολούμενους με τα αθλητικά. Ισως, μάλιστα, η επιτυχία του ποδοσφαίρου στον 20ό αιώνα, να εξηγείται ακριβώς από την ιδιότητά του να επενδύεται με τις συλλογικές παρορμήσεις κάποιας ομάδας πληθυσμού και πρώτα απ' όλα τις "εθνικές" της επιθυμίες ή και φαντασιώσεις.
Μια εξήγηση μας δίνει ο Ρόναλντ Ρέιγκαν, ο οποίος υπήρξε και παίκτης του αμερικάνικου φούτμπολ, πριν στραφεί στην ηθοποιϊα και εν συνεχεία στην πολιτική. "Ο αθλητισμός", δήλωνε ο τέως πρόεδρος των ΗΠΑ, λίγο πριν τον καταβάλει η ασθένεια, "είναι ένα είδος καθαρού μίσους. Πρόκειται για την ανθρώπινη ιδιότητα που πλησιάζει περισσότερο από οποιαδήποτε άλλη στον πόλεμο." Ο Ρέιγκαν περιέγραφε την ικανοποίηση που αισθάνεται κάποιος αθλητής "από το μίσος που του προκαλεί το χρώμα της φανέλας του αντιπάλου του." Ο προκάτοχός του Τζέραλντ Φορντ παρατηρούσε ότι "μια αθλητική νίκη μπορεί να υπηρετήσει ένα έθνος όσο και μια στρατιωτική". Ανάλογες σκέψεις, με αρνητικά όμως συμπεράσματα, έκανε και ο άσπονδος φίλος των αμερικανών προέδρων, ο συνταγματάρχης Καντάφι: "Εχει αποδειχθεί ότι οι αθλητικές συναντήσεις δεν σφυρηλατούν δεσμούς ανάμεσα στα κράτη. Συμβαίνει το αντίθετο. Είναι επιβλαβείς, και συχνά προκαλούν ακόμα και ένοπλες συγκρούσεις."
Τα διεθνή πρακτορεία στέλνουν συχνά ειδήσεις από χώρες του Τρίτου Κόσμου με σκηνές από συγκρούσεις (ταξικές, φυλετικές, εθνικές) που συνόδευσαν ή προκλήθηκαν από έναν ποδοσφαιρικό αγώνα. Οι ζαϊρινοί κάτοικοι της Κινσάσα ξεχύθηκαν στους δρόμους της πόλης για να λιντσάρουν τους κογκολέζους κατοίκους, μετά από τη μετάδοση ενός ποδοσφαιρικού αγώνα στις 24 Απριλίου 1987. Ο αγώνας διεξαγόταν στην Μπραζαβίλ. Αιτία της οργής τους ήταν η επίθεση των δυνάμεων της τάξης στους ποδοσφαιριστές της ομάδας τους και οι ανεξέλεγκτες φήμες που κυκλοφόρησαν αμέσως ότι οι συμπατριώτες τους θεατές ρίχτηκαν από τους Κογκολέζους στη θάλασσα. Στις 17 Σεπτεμβρίου 1967, στην τουρκική πόλη Καισάρεια, οι οπαδοί της τοπικής ομάδας συγκρούστηκαν με τους οπαδούς της Σεβάστειας μετά από ένα αμφισβητούμενο γκολ. Το αποτέλεσμα ήταν 40 νεκροί (μεταξύ των οποίων 27 μαχαιρωμένοι) και 60 τραυματίες. Τον Μάρτιο του 1986, το στάδιο του Καϊρου που φιλοξενούσε το 15ο Κύπελλο Εθνών Αφρικής μεταμορφώθηκε σε πραγματικό στρατόπεδο, με τα τανκς να περιπολούν για να προλάβουν τις αντιδράσεις των "φανατικών". Τον Ιούνιο του 1969, ο αγώνας Σαλβαδόρ-Ονδούρας κατέληξε στην κήρυξη πολέμου και την εισβολή του στρατού του Σαλβαδόρ στην Ονδούρα. Και τον Μάιο του 1964, ο αγώνας Περού-Αργεντινής στη Λίμα συνοδεύτηκε από εκτεταμένα επεισόδια με 300 νεκρούς και 1000 τραυματίες.
Αυτό δεν σημαίνει ότι οι χώρες του αναπτυγμένου καπιταλισμού έχουν απαλλαγεί από ανάλογα φαινόμενα. Οι αναμετρήσεις, π.χ., Γερμανίας-Γαλλίας εξακολουθούν να θυμίζουν τον παλιό εθνικό ανταγωνισμό. Αλλά και μέσα στο ίδιο κράτος, τα αισθήματα μεταξύ φιλάθλων αντίπαλων ομάδων είναι εχθρικά και στηρίζονται στη διαφορετική εθνική καταγωγή (π.χ. η βάσκικη Ατλέτικο Μπιλμπάο ή η καταλάνικη Μπαρτσελόνα έχουν ανοιχτό πόλεμο με τη Ρεάλ), τη διαφορετική θρησκεία (οι οπαδοί της καθολικής Σέλτικ και της προτεσταντικής Ρέιντζερς στη Γλασκώβη της Σκοτίας συγκρούστηκαν το 1971 με αποτέλεσμα 66 νεκρούς), ακόμα και τη διαφορετική ταξική αναφορά (η Λίβερπουλ με την Εβερτον, κλπ).
Η "τιμή", πάντως, της ανάδειξης του Παγκοσμίου Κυπέλου Ποδοσφαίρου σε φαντασμαγορική γιορτή του μίσους των λαών ανήκει αναμφισβήτητα στον Μπενίτο Μουσολίνι. Δυο χρόνια πριν τη "μαύρη Ολυμπιάδα" του Βερολίνου που σταθεροποίησε το ναζιστικό καθεστώς στη Γερμανία, ο Ιταλός δικτάτορας εκμεταλλεύθηκε το δεύτερο Παγκόσμιο Κύπελο (1934) ως ισχυρό προπαγανδιστικό όπλο του φασισμού, τόσο μέσα στην Ιταλία όσο και στο εξωτερικό. Κατά τον ιστορικό Πιερ Μιλζά, οι φασίστες προωθούσαν το ποδόσφαιρο επειδή πίστευαν ότι βοηθά στη συγκέντρωση "μεγάλου πλήθους μέσα σε ένα χώρο κατάλληλο για σκηνοθεσία. Θα μπορούσαν έτσι να ασκηθούν επάνω του μεγάλες πιέσεις, ώστε να διατηρείται σε παροξυσμό ο μαζικός εθνικιστικός πυρετός".
Οι υπεύθυνοι της Διεθνούς Ομοσπονδίας (FIFA) γνώριζαν βέβαια το χαρακτήρα του ιταλικού καθεστώτος. Θεώρησαν, όμως, ότι εξυπηρετούσε και τα δικά τους σχέδια για διεθνή ανάδειξη του ποδοσφαίρου η προοπτική της μουσολινικής φιέστας. Ο Γάλλος πρόεδρος της FIFA Ζιλ Ριμέ, ο οποίος θεωρείται σήμερα πατέρας του σύγχρονου ευρωπαϊκού ποδοσφαίρου, υποστήριξε ένθερμα την ιταλική υποψηφιότητα. Ο ίδιος στις αναμνήσεις του μιλά με ενθουσιασμό και νοσταλγία για τον Ντούτσε και τη φασιστική διοργάνωση: "Η ιταλική κυβέρνηση συμμετείχε σε όλες τις εκδηλώσεις και τις αθλητικές συναντήσεις με όλη την καρδιά της. Ο Ντούτσε έθεσε στη διάθεση της οργανωτικής επιτροπής ένα χάλκινο κύπελλο εντυπωσιακών διαστάσεων και βάρους. Ο Ντούτσε παρέστη στους περισσότερους αγώνες που διεξήχθησαν στη Ρώμη και φυσικά στον τελικό." Ο τελικός μεταξύ Ιταλίας και Τσεχοσλοβακίας κρίθηκε με 2-1 υπέρ της πρώτης στην παράταση. Ο δημοσιογράφος Ζακ ντε Ρισβίκ περιγράφει: "Στο θεωρείο του, ντυμένο στην πορφύρα, ο Μουσολίνι είναι παρών. Γύρω από τον Ντούτσε το πάθος του πλήθους φτάνει σε παροξυσμό. Επί τρεις ώρες ασταμάτητα το πλήθος εκδηλώνει τα πατριωτικά του αισθήματα με ρυθμικές ουρανομήκεις ζητωκραυγές: Ντού-τσε, Ι-τά-λια, Ντού-τσε, Ι-τά-λια. Δεν είναι πλέον θεατές μιας αθλητικής συνάντησης, είναι ένας στρατός ενθουσιωδών αγωνιστών, οι οποίοι προσδιορίζουν την τύχη μιας κρατικής υπόθεσης. Με την τελική νίκη της "σκουάντρα ατζούρα" δοξάζεται ο θρίαμβος της φασιστικής Ιταλίας."
Την υπόθεση του Παγκοσμίου Κυπέλλου ο Μουσολίνι την προετοίμαζε πολλά χρόνια νωρίτερα. Ισως από το 1927, τότε που ο Λισιέν Ντιμπέχ έγραφε στην Revue Universelle: "Ο φασισμός δεν έχει λόγο να πειράξει τον ιταλικό αθλητισμό, εφόσον ο ιταλικός αθλητισμός τα χρωστάει όλα στο φασισμό και εφόσον όλοι οι αθλούμενοι είναι φασίστες". Ο Μουσολίνι φρόντισε εγκαίρως να τοποθετήσει στη θέση του προέδρου της Ιταλικής Ποδοσφαιρικής Ομοσπονδίας έναν δοκιμασμένο φασίστα, τον στρατηγό Βακάρο, και τις παραμονές του Παγκοσμίου Κυπέλλου έστειλε ένα απειλητικό τηλεγράφημα προς τα μέλη της εθνικής ομάδας, αυτούς που αποκαλούσε "στρατιώτες στην υπηρεσία του εθνικού συμφέροντος": "Θα νικήσετε ή θα πεθάνετε". Το εφέ της σπαρτιάτισσας μάνας πέτυχε. Η Ιταλία πήρε το Κύπελλο και λίγους μήνες αργότερα ο Μουσολίνι έβαζε σε εφαρμογή το σχέδιό του για την κατάκτηση της Αιθιοπίας.

Το σορτσάκι του Βουλγαροκτόνου

Η μυριόστομη (ποδοσφαιρική) ιαχή "κάψτε τα εθνικώς ύποπτα λήμματα των λεξικών", που κυριάρχησε τις περασμένες ημέρες, δεν ακύρωσε απλώς τη νηφάλια αντιμετώπιση του όποιου ζητήματος ανέκυψε με τους "Βούλγαρους" του καθηγητή Μπαμπινιώτη. Μετέφερε τη γλώσσα της κερκίδας στη συζήτηση περί των "πολιτικώς ορθών" λεξικογραφικών επιλογών, ανακηρύσσοντας μάλιστα σε καθ' ύλην αρμόδιους συνομιλητές τα αθλητικά σωματεία και τους πολιτικούς άνδρες που εκλέγονται με τις βορειοελλαδικές ψήφους. Στο κλίμα αυτό, η "επιστημονική" προσέγγιση απέδειξε για μία ακόμη φορά τις μειωμένες της αντοχές, όταν πρόκειται για θέματα που άπτονται των ευαίσθητων "εθνικών συμφερόντων".
Αυτοί, λοιπόν, που σήμερα αφρίζουν με τον πασίγνωστο χαρακτηρισμό "Βούλγαροι", ξέρουν πολύ καλά τι γίνεται κάθε Κυριακή στα γήπεδα. Κάποιοι μάλιστα από αυτούς συμμετέχουν στο απίστευτο σεξιστικό και ρατσιστικό πανηγύρι που συνοδεύει τελετουργικά κάθε ποδοσφαιρικό αγώνα ή, τουλάχιστον, έχουν αποδεχθεί ότι δεν γίνεται αλλιώς. Σε τι ωφελεί, επομένως, η αποσιώπηση μιας εμπειρίας που μοιράζονται οι δεκάδες χιλιάδες φίλαθλοι που γεμίζουν κάθε βδομάδα τις κερκίδες;
Το ερώτημα είναι προφανώς ρητορικό. Αντίστοιχη αναταραχή δεν επρόκειτο να προκληθεί ποτέ για τις λοιπές "αβρότητες" που ακούγονται συστηματικά από τις ομάδες των φιλάθλων και αφορούν για παράδειγμα τα θηλυκά μέλη της οικογένειας των αντιπάλων. Η κοινωνική ευαισθησία -και η συνεπαγόμενη ανάγκη εξορκισμού του κακού- αρχίζει και τελειώνει στα "εθνικά" θέματα, καθώς μόνο με αυτά μοιάζει να ιδρώνει το αφτί των ανησυχούντων. Εκτός αυτού, η αντίδραση μοιάζει ακόμη περισσότερο υποκριτική, εφόσον στην ουσία δεν προτείνεται η απαγόρευση της ίδιας της "ένοχης" πρακτικής, αλλά η ποινικοποίηση της "δημοσιοποίησής" της.
Σημείο των καιρών, θα είχε κανείς την τάση να υποθέσει, αντλώντας τα συμπεράσματά του από το ασφυκτικό κλίμα που δημιουργείται κάθε τόσο τα τελευταία χρόνια γύρω από τα λεγόμενα εθνικά ζητήματα. Και ναι και όχι. Αν και βρίσκεται εσχάτως σε έξαρση, το φαινόμενο δεν ήταν άγνωστο και σε παλαιότερες εποχές. Το ίδιο και τα σχετικά συνθήματα, τα οποία ψευδώς αντιμετωπίζονται ως απότοκα της σημερινής συγκυρίας. Αρκεί να ρίξουμε μια ματιά στην περιβόητη έκθεση της της ΥΠΕΑ του 1982 με τίτλο "Επιβουλή κατά της Μακεδονίας" για να δούμε ότι "το 1981, κατά τους διεξαχθέντας ποδοσφαιρικούς αγώνες μεταξύ των ομάδων ΠΑΟ-Πανσερραϊκού και Ολυμπιακού-Δόξα Δράμας, εκ μέρους πολλών φιλάθλων εκτοξεύτηκαν ορισμένες υβριστικές φράσεις αντεθνικού περιεχομένου (Βούλγαροι, Βούλγαροι), με αποτέλεσμα να προκληθούν έντονες αντιδράσεις εκ μέρους του τύπου και των Δ.Σ. των εν λόγω Συλλόγων της Μακεδονίας" (περ. "Σχολιαστής", Σεπτ. 1989). "Το έχω εισπράξει κι εγώ (το "Βούλγαρος") ως οπαδός της Δόξας Δράμας το 1959 και το 1962", δήλωνε από την πλευρά του ο καθηγητής Ν. Βαγενάς στην "Καθημερινή" (26/5). Αλλά μπορούμε να προχωρήσουμε ακόμη πιο πίσω στο χρόνο. Το χαρακτηριστικό σχόλιο που ακολουθεί δημοσιεύτηκε στο "Ταχυδρόμο Εδέσσης" στις 30 Ιουνίου 1929: "Φέρων βαρείαν την ήτταν της ποδοσφαιρικής ομάδος Ναούσης `Αθηνά' κατά την συνάντησιν μετά της ενταύθα τοιαύτης, του `Μ. Αλεξάνδρου', ο αθλητικός συνεργάτης της εφημερίδος `Λαού Ναούσης', τις οίδε πώς σκεπτόμενος και υπό ποίας ψυχολογικάς συνθήκας ευρεθείς, προσάπτει βαρείαν προς τους Εδεσσαίους μομφήν, ονομάζων αυτούς ούτε πολύ ούτε λίγο Βουλγάρους!"
Ας μην πάμε μακριά. Το γήπεδο συνιστά εμπόλεμο πεδίο και οι οπαδοί κάθε ομάδας, προκειμένου να κατασκευάσουν τη διαφορετικότητά τους από τον αντίπαλο, του αποδίδουν τα φαντασιακά χαρακτηριστικά (εθνικά, φυλετικά κ.λπ.) ενός πραγματικού "εχθρού". Μόνον έτσι μπορούν να τον μισήσουν και να δικαιολογήσουν την επιθυμία αφανισμού του. Η διαδικασία είναι απλή και συνιστά ένα μηχανισμό νομιμοποίησης του ακραίου ποδοσφαιρικού πάθους: Ο Εαυτός ορίζεται ως ο προφανής κάτοχος της υγιούς εθνικής ταυτότητας, ενώ ο Αλλος καταγγέλλεται ως "πράκτορας" ενός εκ προοιμίου μισητού ξένου έθνους. Τη βασική αυτή σύμβαση ακολουθούν, ως παρεπόμενά της, κάποιες επιμέρους συμπεριφορές που, όπως στον πόλεμο, έχουν στόχο τα ιερά και τα όσια του αντιπάλου: την τιμή (δηλαδή τις γυναίκες του) και τον ανδρισμό του.
Εξυπηρετώντας τις ανάγκες ενός πολεμικού παιχνιδιού, οι χλευαστικές ή/και υβριστικές εθνικές προσωνυμίες των ομάδων χρησιμοποιούνται μεταφορικά και είναι λάθος να εκλαμβάνονται ως κυριολεκτική αμφισβήτηση της ελληνικότητάς τους. Γι' αυτό και είναι τόσο ρευστές και προσαρμόσιμες, κάτι που δεν πρόσεξε ο καθ. Μπαμπινιώτης. Οι παίκτες και οι οπαδοί του ΠΑΟΚ, για παράδειγμα, δεν χαρακτηρίζονται πλέον μόνον "Βούλγαροι". "Γαμιέται ο ΠΑΟΚ και η Τουρκία", υποστηρίζουν τον τελευταίο καιρό οι αντίπαλοί τους, μαρτυρώντας ότι τα συνθήματα ξέρουν να προσαρμόζονται στη συγκυρία, χωρίς να χάνουν την κύρια στόχευσή τους: την πρόσληψη δηλαδή του Αλλου ως εχθρού.


Το "ψωμί" των νεοναζί

Πολύ πριν ο Γεώργιος Μπαμπινιώτης εισπράξει την οργή των "Βουλγάρων" του ΠΑΟΚ, κάποιοι άλλοι είχαν ανακαλύψει τις αρετές του οργανωμένου σκληρού πυρήνα των οπαδών όχι μόνο της συγκεκριμένης ομάδας αλλά και πολλών άλλων. Ο λόγος για τους νεοναζί της "Χρυσής Αυγής", που εδώ κι αρκετούς μήνες έχουν εξηγήσει δημόσια πώς και γιατί θεωρούν τις "δυναμικές" κερκίδες σαν προνομιακό χώρο ζύμωσης και στρατολόγησης!
Η ευκαιρία δόθηκε από μία ανακοίνωση της "Πανελλήνιας Ομοσπονδίας Συνδέσμων Φιλάθλων ΠΑΟΚ `Οι Βόρειοι'", την επαύριο της ανάληψης της Ολυμπιάδας του 2004 από την Αθήνα, στην οποία ανακυκλώνονται όλα τα κλισέ της εθνικής έξαρσης των τελευταίων χρόνων (από το "όνομα" μέχρι τα Ιμια) για να ακολουθήσει η γνωστή καταγγελία της "αθηναϊκής πόλης-κράτους". Ενθουσιασμένη, η χιτλερική εφημερίδα αναδημοσιεύει μεγάλο μέρος της ανακοίνωσης, κάτω από τον τίτλο "Φίλαθλοι και Εθνικισμός" ("Χρυσή Αυγή" 19/9/1997). Αμέσως μετά, ο υπεύθυνος νεολαίας της ναζιστικής οργάνωσης, Γιώργος Μάστορας, περνά στο ψητό: "Ενα τέτοιο κείμενο έχει ιδιαίτερα μεγάλη σημασία όταν προέρχεται από τους οπαδούς μιας εκ των μεγαλυτέρων Ελληνικών Ομάδων, του ΠΑΟΚ. Οι οργανωμένοι φίλαθλοι της λαοφιλούς Θεσσαλονικιώτικης ομάδας `δεν μασάνε' τα λόγια τους. Λένε τα πράγματα με το όνομά τους εκφράζοντας ξεκάθαρες εθνικιστικές απόψεις γύρω από αρκετά θέματα και φυσικά δεν είναι οι μόνοι. Πριν από λίγες μέρες, σε ποδοσφαιρικό αγώνα του Αρη δεκάδες φίλαθλοί του χαιρετούσαν με δεξί χέρι υψωμένο, κάτι που άλλωστε αποτυπώθηκε και σε φωτογραφίες που δημοσιεύθηκαν την επομένη σε αθλητικές εφημερίδες. Το φαινόμενο της έντονης παρουσίας εθνικιστών φιλάθλων δεν περιορίζεται φυσικά σε καμιά περίπτωση σ' αυτές τις δύο ομάδες. Τόσο στις μεγάλες ομάδες των Αθηνών όσο και στις επαρχιακές ομάδες, υπάρχουν ισχυροί πυρήνες εθνικιστών οπαδών. Εχουμε διατυπώσει και στο παρελθόν την άποψή μας πως οι χώροι των αθλητικών συναντήσεων προσφέρονται για την προώθηση των εθνικιστικών θέσεων και ιδεωδών και φυσικά δεν θα μείνουμε άπραγοι στον συγκεκριμένο τομέα. Το θέμα αυτό έχει πολύ `ψωμί' για να το αφήσουμε ανεκμετάλλευτο"...

To όπιο του πατριώτη Οι αθλητικές συναντήσεις που διακυβεύουν το κύρος ή την τιμή μιας συλλογικότητας (έθνος, πόλη, χωριό, οργάνωση, θεσμός, ομάδα, κλπ) προκαλούν σχεδόν σε κάθε περίπτωση φαινόμενα εθνικισμού, σοβινισμού και πατριωτισμού μεταξύ γειτόνων, αρκετά μαζικά. Η ταύτιση με τους πρωταγωνιστές οδηγεί σχεδόν πάντα στην πράξη σε εκδηλώσεις συγκινησιακής πόλωσης, μεροληψίας και εν τέλει αθλητικής αγωνιστικότητας που θα μπορούσαμε να αποκαλέσουμε "υποστηρικτισμό". Πρόκειται γενικά για συλλογικές αδημονίες που προκαλούνται από τη νίκη πάνω σ' έναν αταβιστικό "εχθρό" (τη γειτονική ομάδα, το αντίπαλο έθνος, κλπ) ή από τη χειροτονία -με την ελπίδα της επιτυχίας- ενός τοπικού ή εθνικού ειδώλου. Το λαϊκό πανηγύρι, το ξεφάντωμα του μπετοναρισμένου πλήθους, της "αθλητικής αγέλης" για να επαναλάβουμε την υποβλητική έκφραση του Ελίας Κανέτι, των ενθουσιασμένων, εντυπωσιασμένων μαζών, των υπνωτισμένων ακόμη από τη "φλεγόμενη ατμόσφαιρα του σταδίου", οι αγελαίες συναθροίσεις οπαδών που κραυγάζουν και διακηρύσσουν την ένταξή τους σε εχθρικά στρατόπεδα επιστρατευμένα στον αθλητικό πόλεμο, τόσα σημάδια που δείχνουν καλά ότι η ανάγκη διάχυσης στο Ολο που ανέφερε ο Φρόιντ έχει τα ίδια αποτελέσματα με ένα ναρκωτικό. Το αθλητικό ναρκωτικό λειτουργεί διαλυτικά για την κριτική συνείδηση. Οι συνδυασμένες επιπτώσεις της συσπείρωσης και της έξαψης που συναντάμε στα παραληρούντα πλήθη και τις συλλογικές εκστάσεις παράγουν όλα τα φαινόμενα, που έχουν επισημανθεί πολύ καλά μέχρι τώρα, των αθλητικών μαζών εν κινήσει. Σεκταριστικός φανατισμός εναντίον του μισητού εχθρού, τυραννία της συμμετοχής σε μια "ορδή" (λέσχη, πατρίδα, ομάδα, κλπ), υπνωτιστικές τελετουργίες κατά τις μεγάλες θρησκευτικές τελετές του ολυμπισμού και του ποδοσφαίρου, όρεξη για δημόσια βία, συγκρούσεις και βιαιοπραγίες των "μανιακών της μπάλας", τελετουργίες καθορισμού των αποδιοπομπαίων θυμάτων (αγώνες μποξ, αυτοκινητοδρομίες ταχύτητας), πάθος μόλις απωθημένο για το αίμα, τις μονομαχίες, τις θανάσιμες αναμετρήσεις, τους ακραίους κινδύνους, υστερικός θαυμασμός των ηγετών, των βεντετών, των πρωταθλητών (οι άγιοι του αθλητισμού), τόσα και τόσα γεγονότα που δείχνουν ότι ο αθλητικός θεσμός παίζει το ρόλο ενός ιδεολογικού μηχανισμού ένταξης σε συστήματα πίστης (με τα συνακόλουθα φαινόμενα αποκλεισμού, αδιαλλαξίας και ταύτισης με τους θρυλικούς ήρωες που οροθετούν την ιστορία του αθλητικού μύθου) και πως η μαζική αθλητική πρακτική -με τα θεάματά της, τις σκηνοθεσίες της, τις μυστικιστικές χορογραφίες της, τα θέατρα μάχης και τα πεδία περιπετειών της- παίζει το ρόλο μιας βέβηλης θρησκείας (με τα δόγματά της, τους αρχιερείς της, τις ιερές εκκλησίες της, τη λειτουργία της, το ημερολόγιό της, τις θρησκευτικές εορτές της, τον παράδεισό της, τα αμαρτήματά της, τα κηρύγματά της). Οπως κάθε κατανάλωση ναρκωτικών ή λήψη παραισθησιογόνων, το αθλητικό όπιο ένα ντοπάρισμα με την πλήρη έννοια του όρου, το οποίο μεταφράζεται είτε σε κρίσεις έξαψης και κινητοποίησης, είτε σε συμπτώματα νάρκωσης, ύπνωσης της κριτικής συνείδησης, ευφορικής αναισθησίας και στη συνέχεια ψυχικής και σωματικής εξάρτησης. (...) Η σύγχρονη ιστορία του διεθνούς ανταγωνιστικού αθλητισμού σημαδεύεται από αναρίθμητα γεγονότα, επεισόδια, καταστροφές, φασαρίες, ταραχές που αποκαλύπτουν πολύ καλά τη θανατηφόρα φύση του αθλητικού θεάματος. Τόσο στις εκβιομηχανισμένες καπιταλιστικές χώρες όσο και στις αφρικανικές ή τις χώρες της Λατινικής Αμερικής, οι αθλητικές συναντήσεις είναι η ευκαιρία για τις ερεθισμένες -δηλαδή φανατισμένες- λαοθάλασσες να διακηρύξουν τη συλλογική τους ταυτότητα (αυτοεπιβεβαίωση) και την απόρριψη από μέρους τους, λιγότερο ή περισσότερο σαφή και συνειδητή, του Αλλου που αντιμετωπίζεται και θεωρείται σαν αντίπαλος (πάλη για την υπεροχή, ξενοφοβία, ρατσισμός, φυλετικός διαχωρισμός, εθνικιστικό μίσος, άγριοι ανταγωνισμοί μεταξύ γειτόνων). Σε όλα τα κράτη, οι αθλητικοί αγώνες επιτρέπουν στις κατεστημένες δυνάμεις, ιδιαίτερα στα αυταρχικά καθεστώτα και κυβερνήσεις, να επιβεβαιώσουν την κυριαρχία τους ενισχύοντας τον εθνικισμό και τους ιερούς πατριωτικούς δεσμούς. Jean-Marie Brohm ("Les meutes sportives", σ. 283-284)

ΣΤΟ ΟΡΙΟ

ΣΑΛΒΑΔΟΡ-ΟΝΔΟΥΡΑ. Δύο καυτά ματς των εν λόγω εθνικών ομάδων, στις 8 και 23 Ιουνίου 1969, κατέληξαν ούτε λίγο ούτε πολύ σε ένοπλη σύρραξη ανάμεσα στις δυο γειτονικές αυτές χώρες της Κεντρικής Αμερικής τον επόμενο μήνα -σύρραξη που επρόκειτο να μείνει στην ιστορία ως "ο πόλεμος του ποδοσφαίρου". Οι σχέσεις των δυο χωρών ήταν ήδη τεταμένες λόγω οικονομικών διαφορών, όμως η μπάλα πρόσφερε το έναυσμα για την πυροδότηση του εκρηκτικού κλίματος. Σημείο τομής υπήρξε η αυτοκτονία μιας 18χρονης Σαλβαδοριανής, λόγω απελπισίας για την ήττα των εθνικών χρωμάτων μέσα στην Τεγκουσιγκάλπα. Περιγράφει ο αυτόπτης πολωνός ανταποκριτής Ρίτσαρντ Καπουτσίνσκι: "Ολόκληρη η πρωτεύουσα πήρε μέρος στην κηδεία της Αμέλια Μπολάνος, που μεταδόθηκε ζωντανή από την τηλεόραση. Στρατιωτική τιμητική φρουρά βάδιζε επικεφαλής της πομπής. Ο πρόεδρος της Δημοκρατίας και οι υπουργοί του ακολουθούσαν το φέρετρο, που ήταν σκεπασμένο με τη σημαία. Πίσω από την κυβέρνηση ερχόταν η ποδοσφαιρική εντεκάδα που -περνώντας μέσα από ξεφωνητά, ειρωνείες και φτυσίματα στο αεροδρόμιο της Τεγκουσιγκάλπα, είχε επιστρέψει στο Σαλβαδόρ το πρωί με ειδική πτήση".

ΑΕΚ-ΠΑΝΙΩΝΙΟΣ. Στον αντίποδα των λημμάτων που ερεθίζουν τις εθνικές μας ευαισθησίες, ευτυχώς που υπάρχει η επαγρύπνηση των θεματοφυλάκων του ελληνισμού... Σε μια έκρηξη εθνικής ευαισθησίας, ο δικηγόρος Μανόλης Δεληγιαννάκης-Χυτήρογλου κατακεραυνώνει από τις στήλες του περιοδικού "Ελλοπία" (τχ.13, 11-12/1992) τους μειοδότες που αποδέχονται στο αθλητικό επίπεδο τα τετελεσμένα του '22: "Η προσωρινή εγκατάσταση του Πανιωνίου στην Αθήνα δε θα πρέπει σε καμιά περίπτωση να λειτουργεί σε βάρος της διατήρησης της μνήμης της μικρασιατικής πατρίδας (...) Γι' αυτό, τόσο η διοίκηση όσο πολύ περισσότερο οι φίλαθλοι του Πανιωνίου, της ΑΕΚ και των άλλων προσφυγικών σωματείων θα πρέπει να επιμείνουν να συνοδεύεται το όνομα της ομάδας τους με την αληθινή της έδρα. Πανιώνιος Σμύρνης λοιπόν, και ΑΕΚ Κωνσταντινουπόλεως και ποτέ Αθηνών".

ΓΕΡΜΑΝΙΑ-ΓΑΛΛΙΑ. Ο παλιός ανταγωνισμός των δύο κρατών ξεπηδά σε κάθε αναμέτρηση των δυο αντιπάλων. Η γαλλική αθλητική εφημερίδα L' Equipe σχολίαζε τον Σεπτέμβρη του 1954, εν όψει ενός από τα πρώτα μεταπολεμικά ματς: "Πρόκειται ευτυχώς για απλές αθλητικές αναμετρήσεις, από όπου ο ηττημένος βγαίνει με το κεφάλι ψηλά, στο πλάι του νικητή. Είναι απολύτως απαραίτητο να μη δώσουμε στο αποτέλεσμα καμιά σημασία. Και εφόσον εμάς δεν μας νοιάζει αν θα βγούμε νικητές, ελπίζουμε ότι και οι Γερμανοί δεν θα βγάλουν άλλα συμπεράσματα από την ενδεχόμενη νίκη τους." Η διαμάχη μετατράπηκε σε ανοιχτό μίσος το 1982, μετά τον τραυματισμό του Γάλλου Μπατιστόν από τον Γερμανό τερματοφύλακα Σουμάχερ. Οι γαλλικές εφημερίδες αναφέρθηκαν σε "εθνική επιθετικότητα". Ο "εχθρός" στολίστηκε με κάθε είδους βρισιά: "Τόνι Σουμάχερ, ο βρομερός χασάπης!" (L' Equipe) "Ο Σουμάχερ είναι επικίνδυνος" ( L' Humanite).

ΔΥΝΑΜΟ ΖΑΓΚΡΕΜΠ - ΑΣΤΕΡΑΣ ΒΕΛΙΓΡΑΔΙΟΥ. Η συνάντηση των δυο ομάδων τον Μάιο 1990, τη στιγμή της όξυνσης της γιουγκοσλαβικής κρίσης, οδήγησε σε σοβαρά επεισόδια μεταξύ των οπαδών και 61 τραυματισμούς. Είχε προηγηθεί η εκλογική νίκη του εθνικιστικού Δημοκρατικού Κόμματος Κροατίας του Φράνιο Τούτζμαν.

ΠΑΛΑΙΣΤΙΝΗ-ΙΣΡΑΗΛ. Το ματς αυτό δεν είναι βέβαια δυνατόν να γίνει. Οι Παλαιστίνιοι, πάντως, πολύ προτού αναγνωριστεί το δικαίωμά τους να έχουν το δικό τους κράτος, είχαν φροντίσει να συγκροτήσουν μια ομάδα και να παίζουν στο εξωτερικό (1964). Στο κάτω κάτω της γραφής η Παλαιστίνη συμμετείχε στο Παγκόσμιο Κύπελλο το 1934, πολύ πριν την ίδρυση του κράτους του Ισραήλ, το οποίο συμμετέχει σήμερα σε όλες τις ευρωπαϊκές αθλητικές διοργανώσεις.

ΘΕΟΣ-ΣΑΤΑΝΑΣ. Σε ένα χώρο όπου αναδεικνύονται τα εθνικά πάθη δεν θα μπορούσε να είναι απούσα η θρησκεία. Από τους Αγιατολλάδες μέχρι τον Πάπα, όλοι οι επί γης εκπρόσωποι του Παντοδύναμου ευλογούν τους δικούς τους πιστούς. Μόνο που δεν εισακούονται πάντα οι προσευχές τους. Η εθνική Ελλάδας έλαβε την ευλογία του τότε Αρχιεπισκόπου Αμερικής Ιακώβου προτού συντριβεί από όλες τις αντιπάλους της στο Μουντιάλ των ΗΠΑ το 1994.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ

Jean-Marie Brohm "Les meutes sportives" (L' Harmattan, Paris 1993). Ολοκληρωμένη κριτική ανάλυση του σύγχρονων αθλητικών θεσμών από έναν ειδικευμένο κοινωνιολόγο. Η επίδραση του ποδοσφαίρου στις συγκρούσεις πληθυσμιακών ομάδων και τις συρράξεις κρατών.

Michel Caillat "L'ideologie du sport en France" (Les Editions de la passion, Paris 1989). Η λατρεία της φυλής, ο πόλεμος και η θρησκεία μέσα στην αθλητική ιδεολογία. Ειδικό κεφάλαιο για το μίσος και τον εθνικισμό στο ποδόσφαιρο. Σημαντικές αναφορές στο Παγκόσμιο Κύπελο του 1934 που οργάνωσε ο Μουσολίνι για να προπαγανδίσει το φασιστικό καθεστώς.

Ryszard Kapuscinski "The soccer war" (Λονδίνο 1990, εκδ. Granta Books). Αναμνήσεις ενός διάσημου πολωνού δημοσιογράφου από την πολύχρονη καριέρα του σε χώρες του Τρίτου Κόσμου. Το κεντρικό τμήμα, που έδωσε και τον τίτλο του στο βιβλίο, περιγράφει με εξαιρετικά ζωντανά χρώματα την ποδοσφαιρική -και εν συνεχεία ένοπλη- σύρραξη Σαλβαδόρ-Ονδούρας το 1969.

Quel Corps? "Critique de la modernite sportive" (επιμέλεια Frederic Baillette και Jean Marie Brohm, Paris 1995). Συλλογικό έργο με κριτική κοινωνιολογική θεώρηση του αθλητισμού. Ο Pierre Fougeyrollas γράφει για το "πολεμικό πνεύμα" των σπορ.

"Ο αδυσώπητος πόλεμος των σπορ" (Ελληνική έκδοση του Maniere de voir της Monde Diplomatique, Αθήνα, Οκτώβριος 1997). Τεκμηριωμένη δημοσιογραφική κριτική των σπορ. Για το ζήτημα της βίας, του εθνικισμού και του ρατσισμού γράφουν ο Ignacio Ramonet και Patrick Mignon.

ΔΕΙΤΕ

Αrrivederci Millwall του Τσαρλς Μακ Ντάουγκαλ (1989). Η εκδρομή μιας παρέας βρετανών χούλιγκαν στην Ισπανία το 1982, για να παρακολουθήσουν το Μουντιάλ στο Μπιλμπάο, συμπίπτει και επηρεάζεται από τον πόλεμο Αργεντινής-Βρετανίας για τα νησιά Φόκλαντ/Μαλβίνες. Το εθνικιστικό κλίμα των ημερών και τα κανιβαλικά πρωτοσέλιδα των λαϊκών φυλλάδων εμπνέουν τους υπερπατριώτες οπαδούς των εθνικών χρωμάτων, που ξεσπούν πάνω στους Ισπανούς ομόγλωσσους του αργεντινού "εχθρού"...

Χωρίς ταυτότητα (I.D.) του Φίλιπ Ντέιβις (1995). Εξαιρετική ταινία του νέου αγγλικού κινηματογράφου, με θέμα τον κόσμο των οργανωμένων οπαδών των αντίπαλων ποδοσφαιρικών ομάδων.

(Ελευθεροτυπία, 7/6/1998)

http://www.iospress.gr/ios1998/ios19980607c.htm

Το "ευρωλιγούρικο" παρελθόν του κ. Χριστόδουλου

"Ο Αρχιεπίσκοπος ξιφουλκεί για τα Θρησκευτικά"

(ΤΟ ΒΗΜΑ, 4/9/99)

Με έκπληξη παρακολουθήσαμε τη νέα έκρηξη του πληθωρικού Αρχιεπισκόπου Αθηνών και πάσης Ελλάδος με αφορμή την αναμόρφωση του μαθήματος των Θρησκευτικών: "Αυτό είναι μάθημα Θρησκευτικών; 'Η είναι μάθημα όπως το ονειρεύονται οι ευρωπαϊστές, αυτοί που τους έχουν ονομάσει ευρωλιγούρηδες;" Πρόκειται για την τοποθέτηση του κ. Χριστόδουλου στο πρόσφατο 8ο Πανελλήνιο Θεολογικό Συνέδριο (3/9), όπου διαμαρτυρήθηκε επειδή, κατά τη γνώμη του το μάθημα των Θρησκευτικών κινδυνεύει να ακυρωθεί ("κρέμεται από μία κλωστή") εφόσον η παραδοσιακή μορφή θρησκευτικής εκπαίδευσης (με τον κατηχητικό χαρακτήρα της) υποκατασταθεί, έστω και εν μέρει, από κάποιο μάθημα θρησκειολογικού περιεχομένου.
Θα μπορούσε κανείς (και το έχουμε κάνει στο παρελθόν) να πεί και να γράψει πολλά για τον ανελεύθερο, αναχρονιστικό και δογματικό τρόπο που επιβάλλεται -μέσω της εκπαίδευσης- η "ελληνορθόδοξη" κατήχηση. Ομως το πρόβλημα βρίσκεται αλλού. Από ποια άραγε σκοπιά κατακεραυνώνει ο κ. Χριστόδουλος τους "ευρωλιγούρηδες" και πώς νομιμοποιείται να χρησιμοποιεί τον νεολογισμό του Κώστα Ζουράρι; Είναι τόσο σίγουρος ότι ο χαρακτηρισμός δεν μπορεί να του επιστραφεί;

Ο πρώτος "ευρωλιγούρης"

Εξηγούμαστε. Αν κάποιος έχει επιδείξει "ευρωλιγούρικη" διάθεση στο ζήτημα της διδασκαλίας του μαθήματος των Θρησκευτικών είναι ο ίδιος ο σημερινός προκαθήμενος της Εκκλησίας. Με αλλεπάλληλες γραπτές του παρεμβάσεις, κατά τη διετία 1995-96, ο τότε Μητροπολίτης Δημητριάδος είχε επιχειρηματολογήσει παθιασμένα υπέρ της άποψης ότι σ' όλες τις χώρες της Δυτικής Ευρώπης, το μάθημα των Θρησκευτικών είναι υποχρεωτικό, και ότι κατά συνέπεια είναι άτοπη, ανεδαφική και εντέλει "αντιευρωπαϊκή", οποιαδήποτε σκέψη για προαιρετική διδασκαλία του μαθήματος.
Σε ένα πρώτο του κείμενο ("Ναι στο μάθημα των Θρησκευτικών", ΤΟ ΒΗΜΑ 28/5/95), ο κ. Χριστόδουλος σχολιάζει συνέντευξη του Δημήτρη Τσάτσου στη "Κυριακάτικη Ελευθεροτυπία" (22/1/95), στην οποία ο καθηγητής υποστήριζε ότι το μάθημα των Θρησκευτικών πρέπει να καταργηθεί ή να γίνει τουλάχιστον προαιρετικό και να αντικατασταθεί από πιο χρήσιμα και αποδοτικά μαθήματα. Για να αντικρούσει τις απόψεις του κ. Τσάτσου ο κ. Χριστόδουλος επικαλείται το παράδειγμα της Ευρώπης:
"Σε όλες τις χώρες της Ευρώπης το μάθημα των Θρησκευτικών διδάσκεται ως υποχρεωτικό, επειδή θεωρείται βασικό για την σφαιρική εκπαίδευση των παιδιών, αλλά και επειδή καλύπτεται από τα Συντάγματά των. Στην Γερμανία, μάλιστα, το κράτος έχει αναγνωρίσει στην Εκκλησία το δικαίωμα αυτή να επιλέγει του λαϊκούς ή και κληρικούς δασκάλους και καθηγητές του μαθήματος και αυτή να καταρτίζει τα αναλυτικά προγράμματα και να εγκρίνει τα βιβλία με τη διδακτέα ύλη. Εμείς εδώ στην Ελλάδα ούτε στον ύπνο μας δεν θα μπορούσαμε να φανταστούμε τέτοιες αρμοδιότητες."
Ιδού, λοιπόν, ο κ. Χριστόδουλος να ονειρεύεται εφαρμογή των ευρωπαϊκών προτύπων. Αλλά υπάρχει ακόμα πιο ρητή διατύπωση: "Και ας μη λεχθεί ότι τάχα το κράτος δεν έχει θρησκεία ή ότι το ζήτημα της πίστεως είναι αυστηρώς προσωπική υπόθεση που δεν πρέπει να υποτάσσεται στην υποχρεωτικότητα. Γιατί, αν έτσι είχαν τα πράγματα, θα έπρεπε οι ευρωπαϊκές χώρες να είχαν χαράξει άλλη γραμμή. Δεν τα ξέρουμε δα όλα μόνον εμείς οι Ελληνες."
Ακόμα και την Ευρωπαϊκή Σύμβαση των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου επικαλείται ο κ. Χριστόδουλος (την οποία έχει πολλές φορές παραβιάσει η χώρα μας σε ζητήματα θρησκευτικής ελευθερίας, και έχει καταδικαστεί από το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο): "Κάθε διάταξη που θα καταργούσε το μάθημα αυτό από τα σχολεία θα προσέκρουεν ευθέως και αναντιρρήτως στην Ευρωπαϊκή αυτή Σύμβαση των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων και θα ήταν, ως εκ του λόγου τούτου ανίσχυρη."

Ο επιστημονικός αντίλογος

Η πρώτη απάντηση στους ισχυρισμούς του Μητροπολίτη διατυπώθηκε στις στήλες του "Ιού της Κυριακής" ("Εψιλον", 11/6/95) από τον επίκουρο καθηγητή Συνταγματικού Δικαίου Γιώργο Σωτηρέλη, συγγραφέα της μελέτης "Θρησκεία και εκπαίδευση κατά το Σύνταγμα και την Ευρωπαϊκή Σύμβαση" (εκδ. Σάκουλα, τρίτη έκδοση 1998). Ο καθηγητής υποστηρίζει ότι ο κ. Χριστόδουλος αντιστρέφει πλήρως την πραγματικότητα:
"Η πραγματικότητα ως προς το μάθημα των Θρησκευτικών στην Ευρώπη και τις ΗΠΑ είναι ακριβώς ο αντίποδας της εικόνας που προκύπτει απ' το άρθρο του 'Βήματος'. Το πρότυπο της υποχρεωτικής και κατηχητικής θρησκευτικής εκπαίδευσης είναι ήδη ξεπερασμένο, με μοναδική εξαίρεση την Ελλάδα και την Ιρλανδία. Στη θέση του έχουν διαμορφωθεί χονδρικά τρία πρότυπα:
α) Το πρώτο είναι το πρότυπο του πλήρους θρησκευτικού αποχρωματισμού της κρατικής εκπαίδευσης που συνδέεται με τον απόλυτο διαχωρισμό Κράτους- Εκκλησίας. Πρόκειται για καθαρά "κοσμική" εκπαίδευση, η οποία ισχύει κατά κύριο λόγο στις ΗΠΑ και τη Γαλλία. Δεν υπάρχει μάθημα Θρησκευτικών ούτε καν προαιρετικό, ενώ απαγορεύεται και κάθε άλλος έμμεσος θρησκευτικός επηρεασμός είτε με τα άλλα μαθήματα είτε με εκδηλώσεις θρησκευτικού περιεχομένου.
β) Το δεύτερο πρότυπο είναι το θρησκειολογικό, που ισχύει στην Αγγλία, στη Σουηδία και εν μέρει στη Δανία. Το μάθημα είναι μεν υποχρεωτικό, αλλά δεν είναι κατηχητικό, όπως το ξέρουμε εδώ. Είναι μια ουδέτερη και αντικειμενική παρουσίαση της κάθε θρησκείας με εύλογη ποσοτική έμφαση στο χριστιανισμό, μια και κυριαρχεί, ειδικότερα δε στα δόγματα εκείνα που επικρατούν σε κάθε χώρα.
γ) Το τρίτο, της προαιρετικής εκπαίδευσης, ισχύει με διάφορες παραλλαγές στις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες (Ιταλία, Ισπανία, Πορτογαλία, Βέλγιο, Ολλανδία -εν μέρει-, Λουξεμβούργο, Γερμανία, Νορβηγία και Αυστρία). Αντίθετα με όσα ισχυρίζεται ο μητροπολίτης, το μάθημα είναι απολύτως προαιρετικό. Οι γονείς, αλλά και οι ίδιοι οι μαθητές (σε ηλικία 14-16 ετών), έχουν τη δυνατότητα να απαλλαγούν από τα "Θρησκευτικά", και μάλιστα χωρίς να είναι υποχρεωμένοι να δηλώσουν ή να δώσουν οποιεσδήποτε εξηγήσεις για τις θρησκευτικές τους απόψεις, πράγμα που συμβαίνει σε μας και αντιτίθεται στην ελευθερία της θρησκευτικής συνείδησης."

Με ανάλογη αυστηρότητα, ο καθηγητής αντικρούει τους ισχυρισμούς του κ. Χριστόδουλου για την Ευρωπαϊκή Σύμβαση: "Η διάταξη αυτή κάθε άλλο παρά έχει την έννοια που προσπαθεί να της δώσει ο μητροπολίτης. Σκοπός της διάταξης αυτής ήταν η προστασία των παιδιών από κρατικούς επηρεασμούς ως προς τη διαμόρφωση της θρησκευτικής τους συνείδησης."
Ο διάλογος είχε και συνέχεια. Ο κ. Χριστόδουλος επανήλθε στο 'Βήμα' ("Η ευρωπαϊκή πρακτική", 30/7/95), παραθέτοντας τους τίτλους κάποιων συγγραμμάτων στα οποία βάσισε το πρώτο του άρθρο. Του ανταπάντησε στην "Κυριακάτικη Ελευθεροτυπία" ο κ. Σωτηρέλης ("Η υποχρεωτικότητα της θρησκευτικής εκπαίδευσης", 19/11/95), ο οποίος καταλήγει: "Ολες οι (ευρωπαϊκές) χώρες έχουν εγκαταλείψει πλέον τον υποχρεωτικό κατηχητισμό και σπεύδουν να συμμορφωθούν, με τον ένα ή τον άλλο τρόπο, προς τις ακόλουθες δύο αρχές που πρέπει να διέπουν, κατά την Ευρωπαϊκή Σύμβαση των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, οποιοδήποτε εκπαιδευτικό σύστημα: την απαγόρευση της δογματικής μεταφύτευσης θρησκευτικών και φιλοσοφικών αντιλήψεων και τη μετάδοση των σχετικών γνώσεων κατά τρόπο κριτικό, αντικειμενικό και πολυφωνικό."
Ο κ. Χριστόδουλος επιμένει, από τις στήλες της "Ελευθεροτυπίας" αυτή τη φορά (4/2/96): "α) Το μάθημα είναι υποχρεωτικό στα ευρωπαϊκά κράτη, β) διδάσκεται και οργανώνεται εν συνεννοήσει και με τη συμφωνία της Εκκλησίας, γ) είναι κατηχητικό, δηλαδή αναφέρεται κατά βάση σε μια θρησκεία και όχι σε πολλές (θρησκειολογία)." Κλείνοντας, μια βδομάδα αργότερα, τον άκαρπο αυτό διάλογο, ο κ. Σωτηρέλης πετά το γάντι: "Τολμάει άραγε (ο μητροπολίτης) να προτείνει στην Ιερά Σύνοδο και στο υπουργείο Παιδείας την τροποποίηση του ελληνικού συστήματος θρησκευτικής εκπαίδευσης κατά τα εκεί πρότυπα; Ιδού η Ρόδος, ιδού και το πήδημα." (7/2/96)

Ποιος είναι "ευρωλιγούρης";

Το συμπέρασμα από την ανταλλαγή αυτή των απόψεων μεταξύ του Ιεράρχη και του πανεπιστημιακού καθηγητή δεν θα το βγάλουμε εδώ. Οι ενδιαφερόμενοι αναγνώστες μπορούν να συμβουλευτούν και τα πρωτότυπα κείμενα, έτσι ώστε να έχουν μια ολοκληρωμένη προσωπική άποψη, χωρίς το δικό μας υποκειμενικό φίλτρο. Δεν είναι δυνατόν, όμως, να δεχθούμε χωρίς σχόλια την τελευταία αυτή δήλωση του Αρχιεπισκόπου, όταν ο ίδιος έχει τόσο πολύ επιμείνει να μας υποδείξει την εφαρμογή και στην Ελλάδα των ευρωπαϊκών προτύπων για το μάθημα των Θρησκευτικών. Και νιώθουμε τον πειρασμό να σημειώσουμε ότι σε μια από τις δύο περιπτώσεις ο Αρχιεπίσκοπος έσφαλε. Είτε τότε που υποστήριζε ότι όλη η Ευρώπη είναι υπέρ του κατηχητικού θρησκευτικού μαθήματος, είτε τώρα που καταγγέλλει τους "ευρωπαϊστές" ως εχθρούς του θρησκευτικού μαθήματος. Αν δεν βρισκόμαστε μπροστά σε μια μορφή έμπρακτης αυτοκριτικής (και έμμεσης εκ των υστέρων παραδοχής όσων υποστήριζε ο κ. Σωτηρέλης), τότε πρόκειται για αυτό που ονομάζουμε στην πολιτική "οπορτουνισμό" και στην εκκλησιαστική ζωή "τροποποίηση απόψεων κατ' οικονομίαν".
Φυσικά, κατά την προσφιλή του συνήθεια, ο Αρχιεπίσκοπος στη σχετική του αρθρογραφία, ακόμα και την ώρα που επικαλείται το παράδειγμα των Δυτικών δεν παραλείπει να εγκαλεί "τους διάφορους 'φωταδιστές' μας", και να απορεί πώς δεν έχουν διδαχθεί "από την ανάδυση της Ορθοδοξίας ως μοναδικής σήμερα πνευματικής δύναμης στα Βαλκάνια." Αλλά αυτά δεν μας κάνουν πλέον εντύπωση. Οπως δεν μας κάνει εντύπωση το γεγονός ότι την ίδια ώρα που ο Αρχιεπίσκοπος ξιφουλκεί εναντίον των "ευρωλιγούρηδων", εκείνο που απασχολεί την Ιεραρχία είναι η καλύτερη οργάνωση του Γραφείου της Εκκλησίας της Ελλάδος στις Βρυξέλλες, στη Μέκκα (!) δηλαδή των "ευρωλιγούρηδων" κάθε θρησκεύματος.

(Ελευθεροτυπία, 11/9/1999)

http://www.iospress.gr/mikro1999/mikro19990911.htm

Καμαρωτά περνάνε τα σχολεία μας

ΜΑΘΗΤΙKEΣ ΠΑΡΕΛAΣΕΙΣ

"Καμαρωτά περνούν τα φανταράκια μας, γεμάτο λεβεντιά το ιππικό. οι πυροβολητές και τα γεράκια μας, παντού σκορπούν θανατικό". Το εμβατήριο δεν είναι πλήρες, αφού δεν περιλαμβάνει στους παρελαύνοντες και τα σχολεία, τα οποία εδώ και κάμποσες δεκαετίες συμμετέχουν στους στρατιωτικούς εορτασμούς. Υποτίθεται ότι η συμμετοχή των μαθητών είναι προαιρετική. Οσοι, όμως απουσιάζουν τιμωρούνται.

Ακόμη αναρωτιέται η κυβέρνηση αν είναι υποχρεωτική η παρουσία των μαθητών στις παρελάσεις
Προαιρετικά και με το ζόρι

Οσο κι αν μοιάζει περίεργο, μια φαινομενικά αθώα μαθητική δραστηριότητα, όπως είναι η παρέλαση στις εθνικές επετείους, προκαλεί πολλών ειδών εντάσεις. Μπορεί οι λόγοι και η έκταση των αντιπαραθέσεων να είναι κάθε φορά διαφορετικοί, η ουσία όμως παραμένει η ίδια. Πρόκειται για την αμφισβήτηση του δικαιώματος του κράτους να συμπαρατάσσει υποχρεωτικά τους μαθητές πλάι στο στρατό, τις εθνικές οργανώσεις και τα σώματα ασφαλείας, εν ονόματι μάλιστα των εκπαιδευτικών τους καθηκόντων. "Υπάρχει κανείς από μας τους παριστάμενους εδώ που να έχει σκεφτεί ότι η παρέλαση των σχολείων στους δρόμους ενδεχομένως να αποτελεί έναν πειθαναγκασμό;" είχε ρητορικά διερωτηθεί ο συνταγματολόγος Νίκος Αλιβιζάτος σε μια επιστημονική ημερίδα (18.12.1992), δείχνοντας ότι τα πράγματα δεν είναι "αυτονόητα".
Αν δούμε την παρέλαση από τη σκοπιά των δικαιωμάτων των μαθητών, αλλά και των καθηγητών τους, η εικόνα αντιστρέφεται. Ατομικά ή συλλογικά κάποιοι δεν θεωρούν ότι μιά μιλιταριστική εκδήλωση είναι απαραιτήτως ο καλύτερος τρόπος γιορτασμού των μεγάλων στιγμών του έθνους. Αλλοι, ηπιότεροι, δεν βρίσκουν ότι το σχολικό "εν δυό" μπροστά στις πολιτικές και λοιπές αρχές αποτελεί μέρος της μαθησιακής διαδικασίας. Και κάμποσοι εκαιδευτικοί αρνούνται να σαλαγάνε τους μαθητές τους χάνοντας μεταξύ άλλων και μια επίσημη αργία. Από την πλευρά της η πολιτεία, η οποία δέχεται επικρίσεις για το "κατάντημα" που κατά καιρούς παρουσιάζει η παρελαύνουσα νεολαία μας, αγωνίζεται να αναστρέψει το κλίμα χαλάρωσης. Προφανώς δεν είναι δυνατό να επιστρατεύσει τις μεθόδους του Μεταξά ή της χούντας προκειμένου να επιτύχει τους "αρτιότερους σχηματισμούς" των μαθητικών τμημάτων.
Μια επίσκεψη στην αρμόδια Διεύθυνση Φυσικής Αγωγής του υπουργείου Παιδείας αποτυπώνει με τον πιο γλαφυρό τρόπο αυτές τις αντιφάσεις. "Δεν υποχρεώνουμε κανέναν μαθητή ή εκπαιδευτικό να συμμετάσχει στις παρελάσεις", μας λέει ο υπεύθυνος υπάλληλος. "Ακόμα κι αν υπάρχουν παλαιότερες σχετικές εγκύκλιοι που επιβάλλουν την υποχρεωτική συμμετοχή, έχουν ατονήσει". Ομως στην ίδια διεύθυνση ανακαλύπτουμε επείγον έγγραφο του πρώην υφυπουργού Ν. Λεβογιάννη, ο οποίος θεωρεί "αδιανόητη τη μη συμμετοχή εκπαιδευτικών" στις παρελάσεις και προβλέπει για τους συμμετασχόντες "ισόχρονη απαλλαγή από τις λοιπές εξωδιδακτικές εργασίες" (Δ2/4445/24.3.89). Στο ίδιο έγγραφο ο τότε Διευθυντής Φυσικής Αγωγής έχει προσθέσει ιδιοχείρως ότι "Σύμφωνα με το άρθρο 1 παρ. α και β του νόμου 1566/85 είναι υποχρεωτική η συμμετοχή των μαθητών στις παρελάσεις". Ανατρέξαμε στο εν λόγω άρθρο και διαπιστώσαμε ότι πρόκειται για το προοίμιο του νόμου που αναφέρεται γενικά στους σκοπούς της εκπαίδευσης και δεν περιλαμβάνει ούτε λέξη για παρέλαση ή εθνική εορτή. Η ερμηνεία του ανώτερου υπαλλήλου ήταν ασφαλώς πολύ υποκειμενική, αν όχι αυθαίρετη. Πάντως κι αυτή η εντολή δεν ισχύει πλέον κατά την εκτίμηση του γραφείου Φυσικής Αγωγής.
Αυτή η ομιχλώδης και κάπως χαλαρή εικόνα που αποκομίζει κανείς από τις αρμόδιες υπηρεσίες του υπουργείου Παιδείας ανατρέπεται καθημερινά από τη σκληρή πειθαρχία που διέπει συχνά την εκπαιδευτική πράξη: Τα παιδιά που αρνούνται να συμμετάσχουν στις παρελάσεις -συνήθως μάρτυρες του Ιεχωβά που διαφωνούν με τον στρατιωτικό χαρακτήρα των εκδηλώσεων αυτών- υφίστανται σε πολλές περιπτώσεις όχι μόνον αυθαίρετες πειθαρχικές ποινές, αλλά και τον εντεταλμένο χλευασμό του σχολικού τους περιβάλλοντος. Του λόγου το αληθές μαρτυρεί ο εκτενής κατάλογος με τις περιπτώσεις μαθητών που τιμωρήθηκαν αυστηρά γιατί δεν θέλησαν να συμμετάσχουν στην παρέλαση. Είναι εξάλλου χαρακτηριστικό ότι το Συμβούλιο Επικρατείας απέρριψε το 1990 (απόφαση 1651) την αίτηση των Θεόδωρου και Σωτηρίας Νικολαϊδη για ακύρωση της τριήμερης αποβολής που είχε επιβληθεί στα παιδιά τους από το συμβούλιο των καθηγητών του γυμνασίου Χέρσου Κιλκίς επειδή δεν συμμετείχαν στον εορτασμό της 28ης Οκτωβρίου 1988.
Σήμερα, ωστόσο, τα πράγματα εμφανίζονται διαφορετικά και η ελληνική κυβέρνηση καλείται να αιτιολογήσει με σαφήνεια τις θέσεις της ενώπιον ενός ανώτατου ευρωπαϊκού οργάνου. Πράγματι, η απόφαση της Επιτροπής Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του Συμβουλίου της Ευρώπης να παραπέμψει την υπόθεση Βαλσαμή στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου συνιστά ρητή αναγνώριση ενός προβλήματος που χρονίζει στα ελληνικά εκπαιδευτικά πράγματα. Και ενώ αναμένεται σύντομα να οριστεί η ημερομηνία της σχετικής συζήτησης στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο, μία αντίστοιχη υπόθεση, η προσφυγή της οικογένειας Ευστρατίου, βρίσκεται στην πρώτη φάση της διερεύνησής της από τα αρμόδια ευρωπαϊκά όργανα. Το ερώτημα τίθεται πλέον με τον πιο επίσημο τρόπο: Η τιμωρία των μαθητών που αρνούνται να συμμετάσχουν στις παρελάσεις αποτελεί ή όχι παραβίαση της Ευρωπαϊκής Σύμβασης για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα;
Ας θυμίσουμε συνοπτικά τα γεγονότα, όπως προκύπτουν και από τα επίσημα σχολικά έγγραφα: Η (τότε) μαθήτρια του Γυμνασίου Μελισσίων Βικτωρία Βαλσαμή, μάρτυρας του Ιεχωβά, αρνήθηκε να συμμετάσχει στην παρέλαση της 28ης Οκτωβρίου 1992 για λόγους θρησκευτικής συνείδησης. Την επομένη, 29η Οκτωβρίου, η Βικτωρία τιμωρήθηκε από τον διευθυντή του σχολείου με αποβολή μιας ημέρας γιατί "οι μαθητές μάρτυρες του Ιεχωβά δεν απαλλάσσονται από άλλες εκδηλώσεις, ιδιαίτερα εθνικού περιεχομένου, παρά μόνον θρησκευτικού". Κατόπιν αυτών, οι γονείς της μαθήτριας Ηλίας και Μαρία, αλλά και η ίδια η Βικτωρία προσέφυγαν στην Επιτροπή Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του Συμβουλίου της Ευρώπης τον Απρίλιο του 1993. Η απόπειρα της Επιτροπής να επιτύχει "φιλικό διακανονισμό" των δύο πλευρών, όπως προβλέπει η σχετική διαδικασία, απέτυχε, καθώς η ελληνική κυβέρνηση αρνήθηκε να δεχθεί ότι η παρουσία των μαθητών στις παρελάσεις μπορεί να θεωρηθεί προαιρετική και να δεσμευτεί ότι στο εξής δεν θα τιμωρούνται τα παιδιά που δεν θέλουν να συμμετάσχουν σε αυτές. Στη συνέχεια της διαδικασίας, η Επιτροπή Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων εξέτασε την υπόθεση και, όπως ήδη αναφέρθηκε, αποφάσισε την παραπομπή της στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο.
Στο μεταξύ, και ενώ αναμένεται η συζήτηση στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο, η διευθύντρια του 2ου Λυκείου Βριλησσίων, απαντώντας προ ημερών σε εξώδικη διαμαρτυρία της οικογένειας Βαλσαμή για το ίδιο θέμα, αφού εξηγεί πώς κατά τη γνώμη της εξασφαλίζεται πλήρως η ελευθερία της θρησκευτικής συνείδησης των μαθητών, σημειώνει και τα εξής: " Για τον εθνικό όμως φρονηματισμό και την τόνωση των εθνικών αξιών των μαθητών εκτός των άλλων μέσων έχει θεσπιστεί και η συμμετοχή τους στις εθνικές γιορτές και τις παρελάσεις επ' ευκαιρία των εθνικών επετείων, όπως είναι η 28η Οκτωβρίου και η 25η Μαρτίου. Η συμμετοχή όλων των μαθητών στις εθνικές εορτές είναι υποχρεωτική (εγκύκλιος 200.21/16/139240/26.11.77)".
Καθώς οι σχετικές εγκύκλιοι των διαφορετικών διευθύνσεων του υπουργείου είναι ασαφείς και αντιφατικές, αλλά και δεν προβλέπουν συγκεκριμένες πειθαρχικές κυρώσεις, η τιμωρία των μαθητών που αρνούνται να συμμετάσχουν στις παρελάσεις επαφίεται συνήθως στον πατριωτισμό των καθηγητών τους. Στην περίπτωση της φετινής μονοήμερης αποβολής τριών μαθητών από το Γυμνάσιο Σκάλας, σύμφωνη ήταν και η γνώμη των εκπροσώπων των μαθητών. "Υπαινίχθηκαν ότι λόγοι θρησκευτικοί τους εμποδίζουν να συμμετάσχουν στις παρελάσεις των εθνικών επετείων", αναφέρει το πρακτικό της συνεδρίασης. "Παρευρίσκοντο και εκπρόσωποι των μαθητικών συμβουλίων που διατύπωσαν την άποψη ότι η συμμετοχή στην παρέλαση είναι υποχρεωτική για όλους τους μαθητές. Επακολούθησε διεξοδική συζήτηση και πλειοψηφικά απεφασίσθη η αποβολή των τριών μαθητών για μια ημέρα".
Δεν πρόκειται για μεμονωμένο γεγονός. Αντίστοιχα περιστατικά έχουν σημειωθεί σε σχολεία όλης της χώρας. Μόνο το 1994, τιμωρήθηκαν μαθητές στην Καστοριά, την Κομοτηνή, τα Σέρβια κ.α. Η "ταρίφα" μοιάζει συγκεκριμένη: μία ημέρα αποβολή για κάθε παρέλαση. Αυτό δεν αποκλείει βέβαια τους αυτοσχεδιασμούς: ένας γυμνασιάρχης απειλούσε πέρσι τα παιδιά ότι θα τα μηδενίσει στο μάθημα της γυμναστικής και ότι θα τα αποβάλει για τρεις ημέρες.



Στο δικτάτορα Μεταξά οφείλουμε τη θεσμοθέτηση των μαθητικών παρελάσεων
Πότε άρχισε να χαίρεται ο κόσμος

Η παράδοση των μαθητικών παρελάσεων είναι πολύ παλιά στη χώρα μας. Οι ρίζες της φθάνουν στον προηγούμενο αιώνα. Οι πρώτοι που παρέλαυναν ήταν οι φοιτητές σε στιγμές εθνικής κινητοποίησης. Τα σχολεία εμφανίζονται παραταγμένα στην εθνική εορτή της 25ης Μαρτίου 1924, ημέρα που συνέπιπτε με την ανακήρυξη της Δημοκρατίας. Τα επόμενα χρόνια ανφέρονται μόνο πρόσκοποι και μαθητές στρατιωτικών σχολών που πλαισιώνουν τη στρατιωτική παρέλαση. Το 1932 στην Αθήνα τα σχολεία συμμετέχουν μαζί με τους προσκόπους, τη "φρουρά της πόλης" και τις "εθνικιστικές οργανώσεις" σε παρέλαση ενώπιον επισήμων στον Αγνωστο Στρατιώτη.
Ομως για πρώτη φορά η μαθητική παρέλαση παίρνει χαρακτήρα επίσημο και συμπληρωματικό ως προς τη στρατιωτική, από το 1936. Το Μάρτιο της χρονιάς αυτής παρελαύνουν τα σχολεία επικεφαλής της πομπής, μπροστά στον Μεταξά και τον Βασιλιά. "Πρώτον παρήλασαν τα σχολεία, άι οργανώσεις, οι τροχιοδρομικοί, αντιπροσωπεία χωρικών Μακεδόνων με τας εθνικάς των ενδυμασίας, οι παλαιοί πολεμισταί", διαβάζουμε στο 'Εθνος' της 25.3.36. Ακολούθησε το στράτευμα. Ηταν μια πρώτη δοκιμή για τον επίδοξο δικτάτορα. Λίγους μήνες αργότερα, το καθεστώς της 4ης Αυγούστου θα ασχοληθεί ιδιαίτερα με την ανάπτυξη της στρατιωτικής συνείδησης της νεολαίας και θα χρησιμοποιήσει γιορτές και παρελάσεις ως όργανα για την επίτευξη των σκοπών της. Το φασιστικό μοντέλο που θαύμαζε ο δικτάτορας πρόβλεπε κάθετη στρατιωτική οργάνωση της νεολαίας και έδινε ιδιαίτερο βάρος στις "γυμναστικές επιδείξεις", στις "παρατάξεις", στις "παρελάσεις" και στις "λαμπαδηφορίες". Η ελληνική μίμηση δεν έφτασε βέβαια την εφιαλτική επιβλητικότητα των γιορτών που οργάνωνε ο Μουσολίνι ή ο Χίτλερ , αλλά ακολουθούσε πιστά τη συνταγή τους. Στο διάστημα αυτό, η προσοχή δόθηκε κυρίως στην οργάνωση της ΕΟΝ, και δια μέσου αυτής επιβάλλονταν στα σχολεία οι επιδιωκόμενοι καταναγκασμοί.
Ο ίδιος ο Μεταξάς σημειώνει στο Ημερολόγιό του στις 25 Μαρτίου 1938: "Τι όνειρο ήταν χθες και σήμερα! -Χθες στο πεδίον του Αρεως με την Εθνική Νεολαία. Το έργον μου! Εργον που ενίκησε μέσα σε τόσες αντιδράσεις! Σχεδόν 18 χιλιάδες παιδιά από Αθήνας και Πειραιά, περίχωρα και από πολλές επαρχίες. Φάλαγξ "Ι.Μεταξά" Πατρών! (...) -Σήμερα. Τελετή. Ενθουσιασμός. Αποθέωσις. Παρέλασις στρατού θαυμασία. Απόγευμα παρέλασις Σχολείων Προσκόπων κτλ. και Εθνικής Νεολαίας με τα Τάγματα εις την ουράν. Αι φάλαγγες της ΕΟΝ ατέλειωτοι! Ολοι ντυμένοι! Περίπου 12-14 χιλιάδες! Εντύπωσις εις τον κόσμον καταπληκτική!"
Σε μια από τις δεκάδες παρελάσεις μαθητών-φαλαγγιτών που οργάνωσε η 4η Αυγούστου στο Παναθηναϊκό Στάδιο, ο Μεταξάς απευθύνθηκε προς τον Γεώργιο Γλίξμπουργκ: "-Ιδού, Μεγαλειότατε, ο στρατός σας, εις τον οποίον και μόνον πρέπει να στηρίζεσθε." Ο Βασιλιάς θυμόταν το μάθημά του. Και στον εορτασμό της 25ης Μαρτίου 1941 συνεχάρη με ημερήσια διαταγή του την ΕΟΝ, η οποία "με πλήρη συνείδησιν της μεγάλης ημέρας, παρήλασεν ενώπιόν μου εις αρτίους σχηματισμούς και παρετάχθη κατά την δοξολογίαν με υπερηφάνειαν και κατανόησιν (...) Δια της τοιαύτης εμφανίσεώς της, ελάμπρυνε την ημέραν της Εθνικής μας Εορτής, αναπληρώσασα τον Στρατόν μας, όστις γενναίως μάχεται δια την τιμήν και Ελευθερίαν της Πατρίδος."
Από τότε η σχολική παρέλαση συνδέθηκε απόλυτα με τη στρατιωτική, και η απουσία των μαθητών θεωρήθηκε αξιόποινη πράξη, ισοδύναμη με την παράβαση στρατιωτικού καθήκοντος. Η εμφυλιοπολεμική περίοδος δεν βελτίωσε φυσικά τις συνθήκες. Η δικτατορία δε χρειάστηκε να κάνει τίποτα περισσότερο απ' το να κοντύνει λίγο τα μαλλιά των αγοριών και να μακρύνει τις φούστες των κοριτσιών. Ηδη στην πρώτη παρέλαση της επταετίας, ο τότε "αντιπρόεδρος" Σπαντιδάκης δήλωνε πολύ ευχαριστημένος: "Είμαι άπολύτως ικανοποιημένος από την εν γένει εμφάνισιν των παρελασάντων τμημάτων (sic) της μαθητιώσης νεολαίας Θεσσαλονίκης. Κατεδείχθη, ότι οι εκπαιδευτικοί λειτουργοί, ενστενισθέντες τας αρχάς της Επαναστάσεως της 21ης Απριλίου, δίδουν ιδιαιτέραν προσοχήν εις την εκπαίδευσιν και μόρφωσιν της μαθητιώσης νεολαίας, της οποία το φρόνημα και το ήθος είναι λίαν υψηλά σήμερα."
Και οι κυβερνήσεις της μεταπόλίτευσης δεν διανοήθηκαν να αμφισβητήσουν την αναγκαιότητα των υποχρεωτικών μαθητικών παρελάσεων. Φρόντισαν μόνο να απαλύνουν τις ακρότητες του στρατιωτικού καθεστώτος και να προσαρμόσουν τον καταναγκασμό στα "δημοκρατικά ήθη". Αλλωστε και η Αριστερά που είχε απήχηση εκείνη την εποχή δεν ζήτησε ποτέ να καταργηθούν οι μαθητικές παρελάσεις. Απαίτησε μόνο να συμπεριληφθούν στους παρελαύνοντες και τα σωματεία των αγωνιστών της εθνικής αντίστασης.
Για μία και μόνο φορά ετέθη θέμα κατάργησης των μαθητικών παρελάσεων ως αναχρονιστικού θεσμού, αλλά αμέσως η ιδέα απερρίφθη κατηγορηματικά. Ηταν τον Φεβρουάριο του 1984, όταν δημοσιεύθηκε η είδηση. Η φιλοκυβερνητική εφημερίδα "Ειδήσεις" επιδοκίμασε την απόφαση: "Αξια για κάθε έπαινο η πρωτοβουλία του υπουργείου Παιδείας να θέσει τέρμα στις παρελάσεις των μαθητών. Το ολοκληρωτικής νοοτροπίας έθιμο της στρατιωτικοποίησης των νέων, ακόμα και των εξάχρονων παιδιών, με τη 'ζύγιση' και τη 'στοίχιση', με την 'κεφαλή δεξιά', με την απόδοση τιμών στον υπουργό, στο νομάρχη ή στο δεσπότη, δεν συναντάται στις περισσότερες χώρες του κόσμου. Οχι πάντως στις κοινοβουλευτικές δημοκρατίες. Γιατί καλλιεργεί στη νεά γενιά ψυχολογία μαζικής πειθαρχίας, τέτοια που ελάχιστα συμβάλλει στη διαμόρφωση ελεύθερων κι ανεξάρτητων συνειδήσεων."
Η εφημερίδα καλά τα έλεγε. Μόνο που την ίδια μέρα, ο τότε υπουργός Παιδείας Απόστολος Κακλαμάνης έσπευδε να διαψεύσει την είδηση, δηλώνοντας κατηγορηματικά ότι ούτε απόφαση ούτε καν παρόμοια σκέψη δεν υπήρχε. Από τότε κανείς υπουργός δεν διανοήθηκε να αναρωτηθεί για τη σχέση μιας στρατιωτικής επίδειξης με τη διαδικασία της εκπαίδευσης.

Ζητούνται άριοι σημαιοφόροι

Δεν έφταναν οι τόσες διαταγές για τη σύνθεση των τμημάτων της σπουδάζουσας νεολαίας και ιδιαίτερα τα περίπλοκα κριτήρια για την επιλογή των σημαιοφόρων και των παραστατών, ήρθε και η φετινή εξωφρενική ντιρεκτίβα του διευθυντή της Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης να αποτελειώσει τον καμβά. Σύμφωνα μ' αυτήν οι σημαιοφόροι και οι παραστάτες πιτσιρικάδες επιλέγονται και με βάση την φυλετική τους καθαρότητα! Πρέπει να είναι έλληνες υπήκοοι, γράφει το επείγον έγγραφο του κ. Γούση (Φ.10/3/Γ1/13, 4.1.95).
Πιθανότατα ο διευθυντής να ήθελε να αντιμετωπίσει με "εθνικό τρόπο" την πραγματικότητα που έχει δημιουργηθεί τα τελευταία χρόνια ιδίως στον μαθητικό πληθυσμό των Δημοτικών. Προνοητικός ο άνθρωπος, έβλεπε να έρχεται η στιγμή κατά την οποία τα επιμελή αραπάκια και τα φιλιππινεζάκια θα ετίθεντο επικεφαλής στις παρελάσεις κρατώντας την τιμημένη γαλανόλευκη ενώπιον των επισήμων. Αλλωστε, ο Γ. Παπανδρέου πριν λίγες βδομάδες "ενέδωσε" στις πιέσεις των αντιρατσιστικών οργανώσεων και επέτρεψε άνευ όρων στα παιδιά των μεταναστών να σπουδάζουν στα δημόσια σχολεία, αυξάνοντας τους φόβους των οπαδών της καθαρότητας της φυλής. Αλλά η έμπνευση του ...φιλότιμου εκπαιδευτικού προσέκρουσε σε ένα άλλο ζήτημα που προφανώς δεν είχε σκεφτεί. Στις 5 Οκτωβρίου, ο "Αδ. Τύπος" εντόπισε το έγγραφό του και τον ξεφώνισε. "Χωρίζει τους Ελληνες μαθητές σε δυο κατηγορίες και απαγορεύει σε Βορειηπειρώτες, Ποντίους και Ομογενείς του εξωτερικού να κρατούν την ελληνική σημαία", γράφει η εθνικά ευαίσθητη εφημερίδα. Δύο μέρες μετά ακολούθησε καταγγελία με το ίδιο περιεχόμενο του βουλευτή Ιωαννίνων της Ν.Δ Γιώργου Χαραλαμπόπουλου και αναμενόταν πλέον η απόσυρση της επίμαχης εντολής από τον υπουργό Παιδείας.



Ούτε η βροχή δεν μας σώζει!

Ο αναγνώστης του Ημερολογίου του Μεταξά είναι συνηθισμένος να διαβάζει δακρύβρεχτες περιγραφές για τις παρελάσεις της "νεολαίας του". Εξαίρεση αποτελεί η 25η Μαρτίου 1939. Γράφει ο δικτάτορας: "25 Μαρτίου, Σάββατον: Εκκλησία. Παρέλασις στρατού. Απόγευμα παρέλασις Νεολαίας, βροχή κρουνηδόν. Να ιδούμε τι αποτέλεσμα θα έχη." Στεγνή διατύπωση. Ούτε επιφωνήματα, ούτε ενθουσιασμοί. Τι συνέβη άραγε;
Τη λύση στο γρίφο μας τη δίνει ο Σπύρος Λιναρδάτος στο βιβλίο του '4η Αυγούστου': "Μια φανφαρόνικη -κατά τα μουσολινικά πρότυπα- επίδειξη της ΕΟΝ ήταν η περίφημη παρέλαση της 25ης Μαρτίου 1939 στην Αθήνα, όπου πήραν μέρος υποχρεωτικά 50.000 νέοι και παιδιά της περιοχής πρωτευούσης. Στη διάρκεια της παρέλασης έπιασε ραγδαία βροχή που κράτησε πολλές ώρες. Δημιουργήθηκε πανικός, οι βαθμοφόροι τόβαλαν στα πόδια για να γλιτώσουν, ενώ τα σπίτια στη λεωφόρο Αλεξάνδρας και τους γύρω δρόμους γέμισαν από μουσκεμένα ως το κόκαλο παιδιά που ζητούσαν προστασία. Πολλά παιδάκια τσαλαπατήθηκαν, άλλα πλευρίτωσαν. Επί ώρες και μέρες ακόμα οι γονείς απ' τους πιο μακρινούς συνοικισμούς και τα περίχωρα της Αθήνας και του Πειραιά, έξαλλοι από την αγωνία, έψαχναν να βρουν τα παιδιά τους, που οι βαθμοφόροι της ΕΟΝ τάχαν εγκαταλείψει στην τύχη τους." (σελ. 175-6).
Εντρομος ο Μεταξάς, σημειώνει την επομένη στο Ημερολόγιό του: "26 Μαρτίου, Κυριακή. Ακόμα αμφιβάλλω δι' αποτέλεσμα χθεσινής βροχής." Η αγωνία του όμως κρατά μόνο μόνο μια μέρα. Ο κυκλοθυμικός του χαρακτήρας υπερισχύει: "27 Μαρτίου, Δευτέρα. Οχι, όχι, τα παιδιά είναι περίφημα, γεμάτα χαρά και υπερηφάνεια."
Ο λογοκρινόμενος Τύπος της εποχής δεν μπορούσε φυσικά να κρύψει τη νεροποντή, αλλά έδωσε εξαρχής τη δική του εικόνα. Διαβάζουμε στο 'Εθνος':
"Η καταρρακτώδης βροχή του απογεύματος του προχθές Σαββάτου δεν ήρκεσεν όχι να ματαιώση, αλλ' ούτε καν να μειώση την λαμπρότητα της παρελάσεως των τμημάτων της Εθνικής Οργανώσεως της Νεολαίας ενώπιον της Α.Μ. του Βασιλέως, του Πρωθυπουργού και των επισήμων. Καίτοι βρεχόμενοι διαρκώς, φαλαγγίται και φαλαγγίτισσαι διετήρησαν τους ωραίους σχηματισμούς των και παρήλασαν υπερήφανοι, με πτερωτόν βήμα, με υπέροχον παράστασιν, με ακτινοβολούντα πρόσωπα, μια ζωντανή εικών της Νέας Ελλάδος, την οποίαν τίποτε δεν μπορεί να καταβάλη. Τα παιδιά της ΕΟΝ απέδειξαν έτσι ότι έχουν ανωτέραν επίγνωσιν του καθήκοντος, βαθύ το αίσθημα της πειθαρχίας και ενθουσιασμόν που δεν ψυχραίνεται από καμμίαν εναντιότητα. Εμπνεόμενα από το παράδειγμα των μελών της Φάλαγγος και των επισήμων, οι οποίοι ασκεπείς παρηκολούθησαν την αλησμόνητον παρέλασιν, και τα πλήθη που συνέρρευσαν διά να καμαρώσουν την ελληνικήν νεότητα έμειναν εις τας θέσεις των, ενούντα τας ενθουσιώδεις επευφημίας των με τας εκδηλώσεις αυτής προς τον Ανακτά και προς τον Κυβερνήτην, και πείθοντα ούτως ότι σήμερον όλαι αι καρδίαι δονούνται με τον ίδιον πατριωτικόν παλμόν." (27.3.1939).

Α-Ω

Από τη Μυτιλήνη η ενδιαφέρουσα πρόταση για την απαλλαγή των μαθητικών παρελάσεων από τον στρατιωτικό τους χαρακτήρα: Οπως έγραψε ο Στρατής Μπαλάσκας στην "Ε" (12.10.95), ο δημοτικός σύμβουλος Λευτέρης Τατάς πρότεινε "να σταματήσουμε να κάνουμε αυτά που μάθαμε (...) επειδή έτσι έκαναν ο Οθωνας και ο Γλίξμπουργκ. Οι εθνικές επέτειοι δεν είναι μιλιταριστικά πανηγύρια, αλλά γιορτές χαράς και περηφάνιας".

Εχει αναρωτηθεί κανείς πόσα κέρματα εκσφενδονίζονται και γιατί, από τα πεζοδρόμια εναντίον των μαθητών την ώρα που αυτοί πασχίζουν να ικανοποιήσουν τα πατριωτικά αισθήματα επισήμων και λαού; Απόψεις κατά καιρούς έχουν εκφραστεί, συμπέρασμα όμως δεν έχει εξαχθεί. Και πώς να βγεί συμπέρασμα, όταν οι αιτίες του χλευασμού είναι άφθονες και διαφορετικές μεταξύ τους.

Η χούντα είχε βάλει πολλή δουλειά στους εκαιδευτικούς ενόψει των παρελάσεων. Δεν έφτανε η πολυήμερη εξαντλητική εκγύμναση των μαθητών και τα σεμινάρια εθνικής διαπαιδαγώγησης που τη συνόδευαν, έπρεπε να χωριστούν και τα "κεφάλια" σύμφωνα με τις ευρύτερες ανάγκες των στρατοκρατών. Εκτός των άψογων σχολικών τμημάτων τα σχολεία όφειλαν να αιμοδοτήσουν και τα παραστατιωτικά τμήματα των Αλκίμων, των Εθνικών Σωματείων χωρίς να "ρίχνουν" και τους πρόσκοπους.

Μαρτυρία της Μαρίας Τζαννέτου που ως μάρτυρας του Ιεχωβά αρνιόταν στις αρχές της δεκαετίας του '70 να συμμετάσχει στην παρέλαση: "Την επόμενη από την παρέλαση έτρωγα πάντα πάρα πολύ ξύλο, ανεβασμένη ψηλά σε ένα μέρος για να με κοιτάζουν όλα τα παιδιά. Μετά το ξύλο και το πρήξιμο των χεριών έτρωγα αποβολή για τρείς ημέρες".

Οι μαθητές δυό Λυκείων της Θεσσαλονίκης, του 1ου και 5ου της περιοχής Καλαμαριάς, παρέλασαν στις 28.10.1991, χωρίς καθοδήγηση, φροντισμένες στολές και σημαίες. Ο λόγος; οι καταλήψεις των προηγουμένων ημερών και η κάπως εκδικητική απόφαση των λυκειαρχών να μην εμπιστευτούν τις σχολικές σημαίες στους μαθητές, επειδή δεν είχαν προλάβει να τους προπονήσουν ούτε είχαν επιλέξει τους σημαιοφόρους και τους παραστάτες. Οι μαθητές τριών άλλων σχολείων με το ίδιο πρόβλημα δεν άσχολήθηκαν ...με το δικαίωμα στην παρέλαση.

Σε καμία ευρωπαϊκή χώρα δεν γίνονται μαθητικές παρελάσεις, όπως σημείωνε ο Φ. Βεγλερής στην Ενωση Δικαιωμάτων του Ανθρώπου: "Σε ποιά πόλη, σε ποια χώρα της Ευρώπης έχετε δεί τους μαθητές να παρελαύνουν στους δρόμους; Παρελαύνουν μόνο οι εκκλησίες, τα παπαδοπαίδια ή άμα θέλει το παιδί σου να κρατάει το εξαπτέρυγο και να περπατήσει".

Τον Κυβερνητικό επίτροπο της ΕΟΝ υμνούσαν οι παρελαύνοντες μικροί φαλαγγίτες: "Οι φάλαγγες περνούν σε θεία θάμπη/ κι ως πας μπροστά αγέρωχος κι απλός/ στραφτοκοπάει γόνιμα και λάμπει/ στα χέρια Σου ο πέλεκυς διπλός."

Υπό απόλυση βρέθηκαν τις παραμονές του γιορτασμού του "Οχι" το 1991 οι εργαζόμενοι στην ΕΒΟ Αιγίου και σκέφτηκαν να "αμαυρώσουν" την καθιερωμένη παρέλαση στην αχαική πρωτεύουσα. Με μαύρες σημαίες και αντικυβερνητικά πανώ προσπάθησαν να διεισδύσουν στην παρέλαση της λεωφόρου Αγ. Ανδρέα των Πατρών. Οι εθνικές δυνάμεις, στην περίπτωσή μας τα ΜΑΤ, αντέδρασαν με βιαιότητα. Οι απώλειες δεν επεκτάθηκαν στα τμήματα των μαθητών.

Ως "νότα ομορφιάς και ελπίδας" θεωρήθηκε από το σύνολο του τύπου η παρουσία μαζορετών από την Κέρκυρα στην αθηναϊκή μαθητική παρέλαση της 25ης Μαρτίου 1986. Περιέργως, την 28η Οκτωβρίου της ίδιας χρονιάς τα πολύχρωμα κορίτσια έπαψαν να αρέσουν. Για "καρναβαλοποίηση" μίλησε η αντιπολίτευση και οι προσκείμενές της εφημερίδες, και όπως ήταν επόμενο ο νεωτερισμός τέλειωσε: Μαθητές! Κλείνατε επί Δεξιά!

ΔΙΑΒΑΣΤΕ

Commission Europeenne des droits de l' homme, "Requete No 21787/93. Elias, Maria et Victoria Valsamis contre Grece. Rapport de la Commission, adopte le 6 juillet 1995". Η έκθεση της Επιτροπής Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του Συμβουλίου της Ευρώπης για την υπόθεση Βαλσαμή, η οποία παραπέμπει το θέμα στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο, όπου θα κριθεί το κατά πόσον η αποβολή μιας μαθήτριας επειδή απουσίασε από την παρέλαση συνιστά παραβίαση της Ευρωπαϊκής Σύμβασης. "Αντίρρηση Συνείδησης και Ελληνικό Σύνταγμα" (Εκδοση του Συνδέσμου Αντιρρησιών Συνείδησης, Αθήνα 1993). Σχολιαμός των μαθητικών παρελάσεων από τους καθηγητές Φ. Βεγλερή και Ν. Αλιβιζάτο.

"Δευτέρα Διάσκεψις περιφερειακών διοικητών και διοικητριών Εθνικής Οργανώσεως Νεολαίας Ελλάδος" (Πρακτικά, τ. Α', εκδ. ΕΟΝ, 1940). Περιλαμβάνεται ομιλία του δικτάτορα Μεταξά για τις εθνικές εορτές και τη νεολαία.

Renato Marzolo, "Αι οργανώσεις της νεολαίας εις την Ιταλίαν" (εκδ. Novissima, Ρώμη 1939). Το ιταλικό πρότυπο της μεταξικής οργάνωσης νεολαίας. Ελένης Μαχαίρα, "Η νεολαία της 4ης Αυγούστου. Φωτογραφές" (εκδ. Ιστορικό Αρχείο Ελλην. Νεολαίς, Αθήνα 1987. Ανάλυση των απεικονίσεων της μεταξικής νεολαίας. Ειδική μνεία στη σημασία που απέδιδε το καθεστώς της 4ης Αυγούστου στις μαθητικές παρελάσεις.

ΔΕΙΤΕ

Η δίκη της χούντας του Θεοδόση Θεοδοσόπουλου (1981). Απαγορευμένο από την τότε νεοδημοκρατική λογοκρισία ντοκυμαντέρ, για τη γενεαλογία της μεταπολεμικής εθνικοφροσύνης. Σκηνές παρελάσεων, από το μεταξικό Νέον Κράτος μέχρι τη χουντική Ελλάδα Ελλήνων Χριστιανών.

Ο Θίασος του Θόδωρου Αγγελόπουλου (1975). Οι παρελάσεις και τα θούρια της ΕΟΝ δε θα μπορούσαν να λείπουν από την κλασική αυτή περιδιάβαση στην επαναστατική δεκαπενταετία 1938-52.

Αμαρκόρντ ( Amarcord) του Φεντερίκο Φελίνι (1974). Παιδικές αναμνήσεις από τη μουσολινική Ιταλία. Αναφορά στον κούφιο σχολικό πατριωτισμό της παράτας και της δασκαλίστικης μεγαλοστομίας.

(Ελευθεροτυπία, 29/10/1995)

http://www.iospress.gr/ios1995/ios19951029b.htm

Η ανατριχιαστική αποκάλυψη

Ρατσιστικά συνθήματα από μέλη των ειδικών δυνάμεων στη διάρκεια της παρέλασης της 25ης Μαρτίου στην Αθήνα

Οι μετανάστες στο έλεος αιμοβόρων Ελληναράδων

Το επεισόδιο με τα εγκληματικά (και όχι απλά ρατσιστικά) συνθήματα των ανδρών του Λιμενικού Σώματος στην παρέλαση της 25ης Μαρτίου, στην Αθήνα, αντιμετωπίστηκε από τις αρχές ως ένα δυσάρεστο μεμονωμένο περιστατικό, το οποίο θα λυθεί με τον καταλογισμό ευθυνών σε κάποιο διμοιρίτη και ενδεχομένως σε ορισμένους άνδρες.

Μόνο που στην προκειμένη περίπτωση δεν έχουμε να κάνουμε με άλλο ένα κρούσμα διείσδυσης της Ακροδεξιάς στις Ενοπλες Δυνάμεις και τα Σώματα Ασφαλείας. Δεν είναι, δηλαδή, κάτι ανάλογο με τις διασυνδέσεις των ΜΑΤ με τη Χρυσή Αυγή που κάθε τόσο έρχονται στην επιφάνεια. Είναι κάτι πολύ χειρότερο.

Οι άνδρες των ειδικών δυνάμεων του Λιμενικού είναι εκείνοι που μαζί με τους «συναδέλφους» τους της Frontex υποτίθεται ότι έχουν ως κύρια ασχολία τον έλεγχο των θαλάσσιων διαβάσεων στα ανατολικά σύνορα της χώρας. Αυτοί, δηλαδή, υποδέχονται στη χώρα μας τους μετανάστες που ρίχνονται κάτω από άθλιες συνθήκες στα νερά του Αιγαίου από τις τουρκικές ακτές με την ελπίδα να καταφέρει το σάπιο τους πλεούμενο να φτάσει σε κάποιο ελληνικό νησί.

Μέχρι σήμερα οι αρχές μας διαβεβαίωναν ότι οι άνδρες του Λιμενικού περιθάλπουν τους μετανάστες με κίνδυνο της ζωής τους, διώκοντας τους «δουλέμπορους» και διασώζοντας τους ναυαγούς. Και τις σπάνιες φορές που έφτανε στη δημοσιότητα κάποια καταγγελία μεταναστών για κακομεταχείρισή τους από την ελληνική πλευρά, για βιαιοπραγίες ή και σκίσιμο των φουσκωτών τους από Ελληνες Λιμενικούς, το σκάνδαλο πνιγόταν κάτω από τις καθησυχαστικές διαβεβαιώσεις. Όλα είναι ψέματα. Για όλα φταίνε οι Τούρκοι. Οι Ελληνες είναι ανθρωπιστές!

Να που τώρα μαθαίνουμε ότι οι ειδικές δυνάμεις του Λιμενικού εκπαιδεύονται να θεωρούν τους μετανάστες «γουρούνια» που «θα τους χύσουν το αίμα» και είναι περήφανοι γι’ αυτό! Τα συνθήματα, λοιπόν, της παρέλασης αποκαλύπτουν μια άλλη πραγματικότητα. Ότι ο πιο ευαίσθητος πυρήνας του Λιμενικού είναι ρατσιστική σφηκοφωλιά. Και καμιά ΕΔΕ δεν πρόκειται να λύσει το πρόβλημα. Γιατί κανείς απ’ όλους αυτούς τους Ελληναράδες δεν θα τολμούσε να φωνάξει τις αθλιότητες αν δεν αισθανόταν ότι καλύπτεται από το δίχτυ ασφάλειας των ανωτέρων του κι αν δεν πίστευε ότι αυτή είναι η δουλειά του.

Οι άνθρωποι αυτοί (εννοούμε «όλοι» αυτοί) είναι εντελώς ακατάλληλοι γι’ αυτή τη δουλειά. Ας μεταφερθούν σε άλλες υπηρεσίες του δημοσίου όπου δεν θα έρχονται σε επαφή με αυτούς που θεωρούν “γουρούνια”. Φτάνει το αίμα που έχει ήδη χυθεί από τους φορείς αυτών των απόψεων. Φτάνουν οι εκατοντάδες και χιλιάδες μετανάστες που έχουν χαθεί τα τελευταία χρόνια στο Αιγαίο.

Εκτός αν έχει δίκιο ο αρχηγός του ΛΑΟΣ που υπερασπίζεται τους ακραίους ρατσιστές, λέγοντας ότι «διώκονται γιατί χρησιμοποίησαν συνθήματα που μέχρι πρότινος αποτελούσαν τη σημαία του Εθνους». Αν, δηλαδή, ισχύει ότι πίσω από τις ανθρωπιστικές μεγαλοστομίες, οι κυβερνώντες συνειδητά εκπαιδεύουν ειδικές μονάδες με τη φασιστική νοοτροπία ενός τοπικού Ράμπο, που θέλει να ράψει τα ρούχα του με το δέρμα των μεταναστών.

(Ελευθεροτυπία, 2/4/2010)

http://www.iospress.gr/megalo2010/megalo20100402.htm

Ο «εσωτερικός εχθρός» της ΕΛ.ΑΣ.

Η ΙΔΕΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ «ΧΡΥΣΗΣ ΑΥΓΗΣ» ΣΤΗΝ ΑΣΤΥΝΟΜΙΑ

Με μεθόδους που θυμίζουν το μετεμφυλιακό κράτος, η ΕΛ.ΑΣ. εντείνει τον αγώνα της εναντίον του «εσωτερικού εχθρού». Είναι φυσικό σ' αυτό τον αγώνα να πρωτοστατούν οι καθαρόαιμοι χρυσαυγίτες.

Για τις σχέσεις της ΕΛ.ΑΣ. με τη ναζιστική συμμορία της Χρυσής Αυγής έχουν ειπωθεί και έχουν γραφεί πολλά. Η αδιάψευστη τηλεοπτική εικόνα με τη διμοιρία των ΜΑΤ να εφορμά παρέα με χρυσαυγίτες κατά διαδηλωτών του αντιεξουσιαστικού χώρου στο κέντρο της Αθήνας στις 2 Φεβρουαρίου προβλημάτισε ακόμα και τους πιο δύσπιστους.

Ομως, απ' ό,τι φαίνεται, τα πράγματα είναι ακόμα χειρότερα. Οπως αποδεικνύεται από τα ντοκουμέντα που φέρνουμε σήμερα στη δημοσιότητα:

1 Η Κρατική Ασφάλεια έχει οργανώσει έναν πρωτοφανή μηχανισμό παρακολούθησης και ελέγχου των φρονημάτων των ελλήνων πολιτών.

2 Η ΕΛ.ΑΣ. έχει στοχοποιήσει απολύτως κάποιες νόμιμες τοπικές κινήσεις πολιτών, μόνο και μόνο επειδή εκφράζουν αριστερές, αντιεξουσιαστικές ή ελευθεριακές απόψεις.

3 Κάτω απ' αυτές τις επίσημες κατευθύνσεις, ορισμένα στελέχη της Αστυνομίας δεν διστάζουν να ταυτιστούν ιδεολογικά ακόμα και με τον Χίτλερ, το δικτάτορα Παπαδόπουλο, τη Χρυσή Αυγή, κ.λπ.

4 Αστυνομικοί παίρνουν μέρος στις εκδηλώσεις των ναζιστικών συμμοριών ανά την Ελλάδα.

Εχουμε στη διάθεσή μας πληθώρα επίσημων εγγράφων της ΕΛ.ΑΣ. που επιβεβαιώνουν ότι η Κρατική Ασφάλεια λειτουργεί σήμερα με μεθόδους του μετεμφυλιακού κράτους: στοχοποίηση πολιτών με βάση την ιδεολογία τους, παρακολούθηση εντελώς νόμιμων εκδηλώσεων, έλεγχος κάθε δημόσιας έκφρασης γνώμης και διαχωρισμός των πολιτών σε «εθνικόφρονες» και «μιάσματα». Το εντυπωσιακό είναι ότι στο στόχαστρο της ΕΛ.ΑΣ. βρίσκονται κυρίως κινήσεις πολιτών που ασχολούνται με θέματα περιβάλλοντος, μόνο και μόνο επειδή δεν ταυτίζονται με την κυρίαρχη πολιτική!

Τα επίσημα έγγραφα

Αναφέρουμε ενδεικτικά ορισμένα παραδείγματα με χρονολογική σειρά. Πρόκειται για επίσημα έγγραφα της Υποδιεύθυνσης Ασφάλειας Νοτιανατολικής Αττικής (ΥΑΝΑ):

*Στις 6/5/03 το Τμήμα Κρατικής Ασφάλειας της ΥΑΝΑ στέλνει στη Διεύθυνση Ασφαλείας «προκήρυξη, η οποία διανεμήθηκε από άτομα του αναρχικού χώρου στο χώρο συγκέντρωσης κατοίκων Δήμων Αργυρούπολης-Ηλιούπολης, σχετικά με τη διαμαρτυρία τους για την εγκατάσταση υποσταθμού της ΔΕΗ».

*Στις 30/9/03 το ίδιο Τμήμα Ασφάλειας αναφέρει ότι «το Ελευθεριακό Στέκι Πικροδάφνης διοργανώνει τριήμερο με θέματα αυτόνομη δράση, τοπική παρέμβαση, κοινωνικοί αγώνες».

Ακολουθεί περιγραφή των εκδηλώσεων: συζητήσεις και μία συναυλία.

*Στις 5/10/04 πάλι αναφέρονται εκδηλώσεις (προβολή ντοκιμαντέρ και συναυλία) στο Στέκι Πικροδάφνης.

*Στις 19/4/05 το ίδιο τμήμα διαβιβάζει προς τα κεντρικά «κατάσταση με συνημμένα στοιχεία ατόμων που διαμένουν και δραστηριοποιούνται στην περιοχή μας». Πρόκειται για άτομα που έχει εντάξει η ΕΛ.ΑΣ. στον αντιεξουσιαστικό χώρο, ύστερα από παρακολουθήσεις ή με βάση τις κατά καιρούς χαρτογραφήσεις που επιχειρεί. Αυτά τα άτομα παρακολουθούνται χωρίς να υπάρχει τίποτα εις βάρος τους, με μόνο κριτήριο την εικαζόμενη ιδεολογική τους τοποθέτηση.

*Στις 3/6/05 αναφέρεται ότι «από το Ελευθεριακό Στέκι Πικροδάφνης θα πραγματοποιηθούν εκδηλώσεις ατόμων αναρχικού χώρου ως ακολούθως».

Ακολουθεί το πρόγραμμα, στο οποίο υπάρχουν μόνο προβολές και βιβλιοπαρουσιάσεις! Πρόκειται για ταινίες του Κεν Λόουτς, του Φερνάντο ντε Αρανόα, του Ελιο Πέτρι, του Μάικλ Μουρ, ντοκιμαντέρ για τους Ζαπατίστας, κ.λπ. Το έγγραφο της ΕΛ.ΑΣ. κλείνει με την παρατήρηση «οι εν λόγω εκδηλώσεις θα παρακολουθούνται από την Υπηρεσία μας».

*Στις 21/12/05 αναφέρεται ότι «στο στέκι Πρωτοβουλία Κατοίκων στα Νότια θα πραγματοποιηθεί σήμερα εκδήλωση με τα ακόλουθα θέματα: Κέντρο Υπερυψηλής Τάσης, Ελεύθεροι Χώροι, Κεραίες, Χώρος πρώην αεροδρομίου». Και φυσικά «η εκδήλωση θα παρακολουθείται από την Υπηρεσία μας».

*Στις 18/12/06 αναφέρεται ότι «στο στέκι Πρωτοβουλία Κατοίκων στα Νότια πραγματοποιήθηκαν αφισοκολλήσεις εντύπου, το οποίο συνημμένα σας υποβάλλουμε και αφορά προβολές-συζητήσεις-εκδηλώσεις».

*Στις 25/4/07 αναφέρεται ότι «χθες διαπιστώθηκε την 20η ώρα περίπου, από αστυνομικούς της υπηρεσίας μας να έχει γίνει αφισοκόλληση έξω από το Ελευθεριακό Στέκι Πικροδάφνης και στην ευρύτερη περιοχή Υμηττού και Ηλιούπολης, στην οποία αναφέρεται επιγραμματικά το ιστορικό, μορφές οργάνωσης και αγώνα των Ζαπατίστας, ενώ την Παρασκευή θα πραγματοποιηθεί προβολή βίντεο και θα ακολουθήσει συζήτηση στο χώρο του στεκιού».

*Στις 28/5/07 αναφέρεται ότι «από το στέκι Πρωτοβουλία Κατοίκων στα Νότια θα πραγματοποιηθεί το Σάββατο 2/6/07 περί ώρα 19.30 στην Πλατεία Εθνικής Αντιστάσεως εκδήλωση με θέμα: Οχι στη σήραγγα του Υμηττού, καμιά νέα λεωφόρος, Οχι στην καταστροφή του βουνού, Ναι στα μέσα μαζικής μεταφοράς, Παίρνουμε τις ζωές μας στα χέρια μας, σταματάμε τους νέους δρόμους. Η εν λόγω εκδήλωση θα παρακολουθείται από την Υπηρεσία μας».

*Στις 14/6/07 αποστέλλεται στα κεντρικά περιγραφή των δραστηριοτήτων της Κρατικής Ασφάλειας στην ΥΑΝΑ, όπου διαβάζουμε: «Επιτηρήθηκαν τα αστυνομικά τμήματα της περιοχής μας. Το Στέκι Πικροδάφνης στον Αγιο Δημήτριο επιτηρήθηκε αυστηρά από την Υπηρεσία μας και παρέμεινε κλειστό. Το στέκι των αναρχικών στην Ανω Γλυφάδα Πρωτοβουλία Κατοίκων στα Νότια επιτηρήθηκε αυστηρά από την Υπηρεσία μας, ήταν ανοιχτό και έκλεισε την 23.00 ώρα.

»Επίσης επιτηρήθηκαν οι οικίες τριών ατόμων του γνωστού χώρου, στοιχεία των οποίων διατηρούνται στην Υπηρεσία μας. Διαπιστώθηκε να έχει πραγματοποιηθεί αφισοκόλληση που αφορά προβολή ταινιών στην Πικροδάφνη τις ακόλουθες ημερομηνίες: 15/6, 22/6, 29/6, 6/7 και 13/7».

*Στις 19/6/07 αναφέρεται ότι «από το στέκι Πρωτοβουλία Κατοίκων στα Νότια εκδόθηκε έντυπο σχετικά με εκδήλωση που θα πραγματοποιηθεί με θέμα Οχι στη σήραγγα Υμηττού».

Παρακολουθήσεις κι επιθέσεις

*Στις 3/7/07 αναφέρεται και πάλι ότι: «Το Στέκι Πικροδάφνης στον Αγιο Δημήτριο επιτηρήθηκε αυστηρά από την Υπηρεσία μας και παρέμεινε κλειστό. Το στέκι των αναρχικών στην Ανω Γλυφάδα Πρωτοβουλία Κατοίκων στα Νότια επιτηρήθηκε αυστηρά και παρέμεινε κλειστό. Επίσης επιτηρήθηκαν οι οικίες τριών ατόμων του γνωστού χώρου, στοιχεία των οποίων διατηρούνται στην Υπηρεσία μας».

*Στις 18/7/07 αναφέρεται η «προσαγωγή τριών ατόμων του Αντιεξουσιαστικού Χώρου», οι οποίοι «διακινούσαν έντυπο υλικό εναποθέτοντάς το στους υαλοκαθαριστήρες αυτοκινήτων. Αφού προηγήθηκε η εξακρίβωση της αστυνομικής και δικαστικής τους ταυτότητας από το ΑΤ Ηλιουπόλεως αποχωρήσανε από την υπηρεσία».

*Υπάρχουν και χειρότερα. Οι πολίτες και τα στέκια που υφίστανται αυτή την τόσο στενή παρακολούθηση από την ΕΛ.ΑΣ. έχουν δεχτεί τα τελευταία χρόνια αλλεπάλληλες επιθέσεις από «αγνώστους». Είχε προηγηθεί η επίσημη ΕΛ.ΑΣ. Από το 2003 το Ελευθεριακό Στέκι «Πικροδάφνη» κατάγγειλε διαρκείς παρακολουθήσεις από την Ασφάλεια και εκφοβιστικές προσαγωγές για «εξακρίβωση στοιχείων».

*Στις 14/11/03 στο Στέκι «Πικροδάφνη» γινόταν μια εκδήλωση για την κατάσταση στην Παλαιστίνη, όταν διαπιστώθηκε η επιδεικτική παρουσία τεσσάρων ασφαλιτών στη γωνία. Εφυγαν μετά από διαμαρτυρίες των παρευρισκομένων, αλλά την επομένη επέστρεψαν. Σύμφωνα με την ανακοίνωση της «Πικροδάφνης», πρώτα σταμάτησαν τρεις νεαρούς 17χρονους που έφευγαν εκείνη την ώρα από το στέκι.

«Τους τράβηξαν παράμερα και τους πέρασαν χειροπέδες. Δεν έλειψαν βέβαια και οι καθιερωμένες σφαλιάρες. Η "επιχείρηση" απασχόλησε γύρω στους 30 ασφαλίτες, οι οποίοι με το πρόσχημα ότι ψάχνουν για ναρκωτικά εισέβαλαν στο στέκι, έκαναν τα πάντα φύλλο και φτερό, συνέλεξαν ό,τι επικίνδυνο βρήκαν όπως αυτοκόλλητα, αφίσες, το καταστατικό του συλλόγου κλπ. Αφού στεναχωρήθηκαν που δεν βρήκαν τίποτα, μάζεψαν γύρω στα 15 άτομα, τα οδήγησαν στο ύψος της Βουλιαγμένης με τα πόδια ώστε να μην τους αντιληφθεί κανένας γείτονας και από κει τους οδήγησαν στην Γενική Ασφάλεια Αθηνών, απ' όπου τους άφησαν μισή ώρα αργότερα».

*Στις 17/11/04, μετά την πορεία για την επέτειο του Πολυτεχνείου, ομάδα Χρυσαυγιτών επιτέθηκε σε παρέα αντιφασιστών στην πλατεία Παναγούλη και στη συνέχεια παραμόνεψε έξω από το Στέκι «Πικροδάφνη».

*Στις 9/12/05 ομάδα νεοφασιστών επιτέθηκε με κοκτέιλ μολότοφ στο αυτοδιαχειριζόμενο Στέκι Πικροδάφνη.

*Τα ξημερώματα της Παρασκευής 4/1/08 το στέκι της Πρωτοβουλίας Κατοίκων στα Νότια (ΠΡΩΚΑΤ) δέχθηκε προσχεδιασμένη εμπρηστική επίθεση με χρήση εύφλεκτου υλικού. Από τον εμπρησμό προκλήθηκαν σοβαρές υλικές καταστροφές.

*Και τι είναι, τέλος πάντων, αυτοί οι φοβεροί στόχοι της ΕΛ.ΑΣ. που φρουρούνται με τόση αυστηρότητα (εκτός βέβαια από τη στιγμή που τους επιτίθενται -και τους καίνε);

*Ας πάρουμε το παράδειγμα της Πρωτοβουλίας Κατοίκων στα Νότια. Μπορεί καθένας να επισκεφθεί τον ιστότοπό τους για να διαπιστώσει ότι πρόκειται για μια εξαιρετικά ενδιαφέρουσα και πολύ ζωντανή πρωτοβουλία κατοίκων. Στηρίζεται σε «λειτουργίες άμεσης δημοκρατίας, την πολυσυλλεκτικότητα, την ισοτιμία των μελών της και την ανεξαρτησία από πολιτικές και οικονομικές δυνάμεις».

*Οσο για τα «επικίνδυνα» μέσα δράσης που προτείνει η ΠΡΩΚΑΤ στους κατοίκους των γύρω περιοχών είναι ποδηλατοδρομίες, δημιουργία φυτωρίων πεύκων και κυπαρισσιών και η συμβολή στην αναδάσωση των καμένων. Η τελευταία μεγάλη δημόσια εκδήλωση της ΠΡΩΚΑΤ ήταν η διοργάνωση την Τσικνοπέμπτη ενός βραδιού με «σπιτικό φαΐ, ψησταριά και ζωντανή λαϊκή και ρεμπέτικη μουσική».

Η πρόσκληση ανέφερε ότι «αυτή τη φορά το έχουμε ανάγκη περισσότερο από ποτέ, καθώς μόλις αποκαταστήσαμε το στέκι μας από τον εμπρησμό και πρέπει να του δώσουμε μια δυνατή ανάσα ζωής». Ισως, βέβαια, να μη χτυπάει καλά στ' αυτιά της ΕΛ.ΑΣ. το γεγονός ότι «η είσοδος είναι ελεύθερη και η ενίσχυση προαιρετική». Τελικά, η εκδήλωση είχε μεγάλη επιτυχία, με τη συμμετοχή 150 πολιτών.

*Αλλες πρόσφατες εκδηλώσεις της ΠΡΩΚΑΤ ήταν μια «ποδηλατοβόλτα», ενώ την Τετάρτη έγινε «εκδήλωση για το ασφαλιστικό με ομιλητές μέλη εργατικών σωματείων και ανεξάρτητες πρωτοβουλίες εργαζομένων», και πριν από λίγες μέρες «παιχνίδια, καφέ και κουβέντα στο στέκι».

*Είναι επόμενο ότι μέσα σ' αυτό το κλίμα κατά του «εσωτερικού εχθρού» που έχει δημιουργηθεί στις υπηρεσίες της ΕΛ.ΑΣ. συγκροτείται ήδη το κατάλληλο υπόστρωμα για τη μετατροπή τμημάτων της αστυνομίας σε παρακρατικούς μηχανισμούς που λειτουργούν με τη δική τους λογική, πέρα από τις επίσημες εξαγγελίες της υπηρεσιακής και πολιτικής ηγεσίας τους.

Ενστολοι χρυσαυγίτες

Δεν πρέπει, λοιπόν, να εκπλαγεί κανείς από το γεγονός ότι μεταξύ στελεχών της ΕΛ.ΑΣ. κυκλοφορούν φωτογραφίες, σηματάκια, σημαιάκια και συνθήματα που παραπέμπουν στο ναζισμό, τη χούντα και το νεοφασισμό.

*Εχουμε υπόψη, για παράδειγμα, ένα ηλεκτρονικό φάκελο που φέρνει το χαρακτηριστικό τίτλο «88». Για όποιον δεν είναι εξοικειωμένος με την αργκό των νεοναζί, σημειώνουμε ότι το 88 χρησιμοποιείται ως κρυπτογράφηση του συνθήματος Χάιλ Χίτλερ (Heil Hitler), επειδή το «Η» είναι το όγδοο γράμμα του γερμανικού αλφαβήτου.

*Σ' αυτόν, λοιπόν, το φάκελο υπάρχουν όλα τα αγαπημένα θέματα κάθε γνήσιου Χρυσαυγίτη: Πρώτα πρώτα μια προσωπογραφία του ίδιου του Χίτλερ με φόντο τον αγκυλωτό σταυρό. Υπάρχει ακόμα ο δικτάτορας Παπαδόπουλος (με τίτλο «Ηγέτης»), το σήμα της 21ης Απριλίου, ο κέλτικος σταυρός, μια αφίσα των Waffen-SS, ο ιταλός ποδοσφαιριστής Πάολο ντι Κάνιο να χαιρετά φασιστικά, η αφίσα της χρυσαυγίτικης «Γαλάζιας Στρατιάς», η ελληνική σημαία να αναμειγνύεται με τον κέλτικο σταυρό των νεοφασιστών, τα γνωστά συνθήματά τους («Πας μη Ελλην βάρβαρος», «Ελλάς ή τέφρα»), ακόμα και το αγαπημένο ρητό του αρχηγού της Χρυσής Αυγής Νίκου Μιχαλολιάκου («Αν προχωρήσω ακολουθήστε με, αν υποχωρήσω σκοτώστε με, αν σκοτωθώ εκδικηθείτε με»).

Δεν λείπει και φωτομοντάζ με την «επανακατάληψη» της Αγιά Σοφιάς από έλληνες κομάντο, αλά Ιβοζίμα.

*Στον ίδιο φάκελο περιλαμβάνεται και η σκηνή που ένας άντρας των ΜΑΤ κλοτσάει πεσμένο διαδηλωτή. Πρόκειται για την περίπτωση Σάιμον Τσάπμαν, του βρετανού διαδηλωτή, ο οποίος κακοποιήθηκε από τα ΜΑΤ κατά τη διαδήλωση κατά της συνόδου κορυφής στη Θεσσαλονίκη (21/6/03) και στη συνέχεια του φόρτωσαν ξένο σακίδιο με επιβαρυντικά υλικά (μολότοφ, σφυριά, κλπ). Η σκευωρία που είχαμε αποκαλύψει από τον «Ιό» («Η Ευρώπη Βαστίλη», 20/7/03) κατέρρευσε, αλλά ο Τσάπμαν παρέμεινε επί μήνες προφυλακισμένος.

*Θα μπορούσε κανείς να ισχυριστεί ότι όλα αυτά είναι σκόρπια στοιχεία και δεν ανταποκρίνονται στην ιδεολογία των ατόμων που τα διακινούν. Ή, ακόμα, ότι αποτελούν ενδείξεις ενός χουλιγκανικού πνεύματος που είναι φυσικό να ενδημεί σε κρατικούς μηχανισμούς καταστολής, όπου θεωρείται αυτονόητο προτέρημα η σκληράδα και το στρατοκρατικό πνεύμα.

*Μόνο που τα ίδια στελέχη της ΕΛ.ΑΣ. που διακινούν αυτά τα υλικά δεν αρκούνται στη θεωρία: Στη φωτογραφία που δημοσιεύουμε εικονίζεται αστυνομικός της Ασφάλειας σε διαδήλωση της Χρυσής Αυγής για τα Ιμια το Γενάρη του 2006. Ο αστυνομικός είναι ντυμένος με πολιτικά και ένας «συναγωνιστής» του τον αγκαλιάζει χαιρετώντας ναζιστικά. Και οι δύο χαμογελούν στο φακό. Το στιγμιότυπο έχει ληφθεί στις 9.08 το βράδυ της 28ης Ιανουαρίου και αποτελεί αδιάψευστο πειστήριο για τη συμμετοχή του αστυνομικού στη διαδήλωση των νεοφασιστών.

*Σε άλλη φωτογραφία εικονίζεται άλλος «συναγωνιστής» να διαβάζει επιδεικτικά την «Χρυσή Αυγή» με τον τίτλο «Υπεράνω όλων η Ελλάς», σε γνωστό καφέ επαρχιακής πόλης.

*Χαρακτηριστική για τη νοοτροπία των ανδρών της ΕΛ.ΑΣ. είναι και φωτογραφία που διακινούν από το πανεκπαιδευτικό συλλαλητήριο της 15/2/07: Ο αστυνομικός που την τράβηξε έχει συγκεντρώσει μια κόκκινη σημαία, κάποιες πέτρες και ένα κοπίδι με τη λεζάντα «Λάφυρα». Είναι τα «στοιχεία» που χρησιμοποίησε η ηγεσία της ΕΛ.ΑΣ. για να δικαιολογήσει την απίστευτη βία και την εκτεταμένη χρήση χημικών στις οποίες επιδόθηκαν τα όργανά της, εκείνη την ημέρα, αντιμετωπίζοντας ένα καθόλα ειρηνικό συλλαλητήριο στην Αθήνα.

*Με όλα αυτά τεκμηριώνεται ότι στο εσωτερικό της ΕΛ.ΑΣ., και μάλιστα στις μάχιμες μονάδες των τμημάτων ασφαλείας, διαμορφώνεται ένα κλίμα άμυνας απέναντι στο νέο εσωτερικό εχθρό, δηλαδή τις ομάδες και τις κινήσεις «ανυπότακτων» πολιτών, ενώ αυτό που καλείται η ΕΛ.ΑΣ. να υπερασπιστεί δεν είναι η τάξη και η νομιμότητα, αλλά μια συγκεχυμένη αντίληψη του «έθνους», στο οποίο περιλαμβάνονται... ο Χίτλερ, ο Παπαδόπουλος, η Χρυσή Αυγή και η Αγιά Σοφιά.

Στην κορυφή το πρόβλημα

Πρόκειται για μια σοβαρή εκτροπή που μέχρι σήμερα δεν της έχει δοθεί η δέουσα προσοχή. Στο όνομα αυτού του νέου εσωτερικού εχθρού έχουν ξαναδημιουργηθεί μηχανισμοί φακελώματος πολιτών και παρακολουθήσεις απολύτως νόμιμων δημόσιων πρωτοβουλιών. Αυτές είναι κεντρικές κατευθύνσεις. Σ' αυτό το πλαίσιο, ένα απλό αστυνομικό όργανο μπορεί εύκολα να οδηγηθεί στη λογική των ακροδεξιών συμμοριών τύπου Χρυσής Αυγής.

Οι απλοί αστυνομικοί είναι ίσως οι τελευταίοι που ευθύνονται γι' αυτή την κατάσταση. Πιθανότατα θεωρούν ότι η ιδεολογική συγγένεια ή ακόμα και η ένταξή τους στη ναζιστική γκρούπα είναι μια έμπρακτη απόδειξη υπερβάλλοντος ζήλου τους. Η ευθύνη ανήκει εξ ολοκλήρου στην ηγεσία του σώματος και τους πολιτικούς υπευθύνους.

ΑΛΕΚΟΣ ΑΛΑΒΑΝΟΣ: «Μια επικίνδυνη απειλή» Θέσαμε τα ντοκουμέντα που φέρνουμε στη δημοσιότητα υπόψη του προέδρου της Κ.Ο. του Συνασπισμού Ριζοσπαστικής Αριστεράς Αλέκου Αλαβάνου και έκανε το ακόλουθο σχόλιο: «Ο σημερινός "Ιός" με τα στοιχεία που παραθέτει αποκαλύπτει την έκταση και το βάθος των προβλημάτων της δημοκρατίας στη χώρα μας. Το δημοκρατικό έλλειμμα δεν περιορίζεται σε κεντρικές επιλογές της διακυβέρνησης της Νέας Δημοκρατίας με το στήσιμο των καμερών, με την ποινικοποίηση των αγώνων, με ηγετικά στελέχη της Δικαιοσύνης στην υπηρεσία των επιλογών της εκτελεστικής εξουσίας, με τον εκτοπισμό των αρχών προστασίας του απορρήτου των τηλεπικοινωνιών ή των προσωπικών δεδομένων, με την επίδειξη ισχύος των ΜΑΤ. Ενα σύστημα σε σήψη χαρακτηρίζεται και από τις υπόγειες και βαθιές διεργασίες αποσύνθεσης μέσα στον ιστό της κοινωνίας -είτε πρόκειται για τις μαφίες των γηπέδων και τους μπράβους τους, είτε για τους νονούς της νύχτας και τους στρατούς τους, είτε για τα δίκτυα εμπορίου ουσιών και τις διασυνδέσεις τους με την αστυνομία. »Σε αυτήν την κατηγορία εντάσσονται και οι αποκαλύψεις του "Ιού" για τη σχέση αστυνομικών με την ιδεολογία του νεοφασισμού, με τις πρακτικές της παρανομίας, της βίας και του χαφιεδισμού. Για τοξικούς μικρόκοσμους ενός αυταρχικού "body building". Για ένα σύστημα όπου το ψάρι δεν βρομάει μόνο από το κεφάλι αλλά και από την ουρά. Για την "απειλή από τα κάτω", που ίσως είναι πιο επικίνδυνη, επίμονη και διεισδυτική από την "απειλή από τα πάνω". Γι' αυτό κι ο αγώνας για τη δημοκρατία και τις ελευθερίες δεν είναι μονοδιάστατος ή περιορισμένος σε κεντρικές επιλογές. Είναι πολυεπίπεδος, είναι μάχες μέσα στο σώμα της κοινωνίας, είναι στο πεδίο των ιδεών, εμπλέκεται άμεσα με τα θέματα παιδείας, αξιών, τρόπου ζωής».

ΔΙΑΒΑΣΤΕ

Χάρης Κουσουμβρής
«Γκρεμίζοντας τον μύθο της Χρυσής Αυγής» (εκδ. «Ερεβος», Πειραιάς 2004).
Η γνωστή αυτοβιογραφία ενός μεταμεληθέντος στελέχους της Χρυσής Αυγής αναφέρεται στη συνεργασία των ηγετών της οργάνωσης με την ΕΛ.ΑΣ. και περιγράφει περιστατικά κοινής δράσης.

ΣΧΕΤΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ του «Ιού» για τη δράση της Χρυσής Αυγής και τη διαπλοκή της με την ΕΛ.ΑΣ.:

«Η ώρα των αντιφασιστών» («Κ.Ε.» 19/5/1996).
«Αλλάξτε μυαλά γιατί θα σας λιώσουμε σαν τα σκουλήκια» («Ε» 1/2/1998).
«Η μαύρη βίβλος της "Χρυσής Αυγής"» («Ε» 2/7/1998).
«Τα κάτω άκρα της αστυνομίας» («Κ.Ε.» 27/9/1998).
«Η ασυλία του πιστολέρο» («Ε» 29/4/2006).
«Η συγκάλυψη μιας συμμορίας» («Ε» 16/9/2006).
«Ο Περίανδρος που έγινε Αντωνάκης» («Κ.Ε.» 8/10/2006).
«Οι μελανοχίτωνες της ΕΛ.ΑΣ.» («Κ.Ε.», 10/2/08).


ΕΠΙΣΚΕΦΘΕΙΤΕ

Πρωτοβουλία Κατοίκων στα Νότια (ΠΡΩΚΑΤ)
Το μπλογκ της ανεξάρτητης συλλογικότητας που δραστηριοποιείται για θέματα περιβάλλοντος και τοπικής κοινωνίας στη νότια Αθήνα, με έδρα την Ανω Γλυφάδα. Είναι από τους αγαπημένους στόχους παρακολούθησης της επίσημης ΕΛ.ΑΣ. και το στέκι τους δέχτηκε πρόσφατα την εμπρηστική επίθεση «αγνώστων».

Ελευθεροτυπία, 23/3/2008

http://www.iospress.gr/ios2008/ios20080323.htm

Η ιστορία ενός «ψευδοκράτους»

ΕΞΑΡΧΕΙΑ 1984-2007

Με τον πρωθυπουργό Κ. Καραμανλή συναντήθηκε ο υπουργός Εξωτερικών της ΕΛ.ΑΣ., Β. Πολύδωρας. Αντικείμενο των συνομιλιών τους υπήρξε η διαχείριση των σχέσεων της Ελλάδος με το... αυτόνομο ψευδοκράτος των Εξαρχείων.

Ενα φάντασμα πλανιέται πάνω από την πρωτεύουσα της Ελληνικής Δημοκρατίας: το φάντασμα του ψευδοκράτους των Εξαρχείων. Αν πιστέψουμε τα ΜΜΕ, στην εν λόγω συνοικία η έννομη τάξη έχει πάψει από καιρό να ισχύει, παραχωρώντας τη θέση της σε κάτι που δεν προσδιορίζεται επακριβώς αλλά προκαλεί (ακριβέστερα: πρέπει να προκαλεί) τρόμο στους νοικοκυραίους.

Αυτοδιαχειριζόμενα εργατικά συμβούλια; Οχι ακριβώς. Συμμορίες αλά αμερικανικά; Κάθε άλλο. Μιλώντας στη Βουλή ο ίδιος ο υπουργός Δ. Τάξης χαρακτηρίζει επισήμως την περιοχή «άβατο» για την ΕΛ.ΑΣ. (27/4/07) -κι όμως οι κάτοικοί της κυκλοφορούν στο δρόμο μάλλον αμέριμνοι, ακόμη και σε προχωρημένες ώρες.

Μοναδική εξαίρεση αποτελούν οι ώρες που η περιορισμένη κυριαρχία του «κράτους» τους παραβιάζεται από εξωτερικούς εισβολείς. Οταν δηλαδή τα ΜΑΤ του κ. Πολύδωρα αντιμετωπίζουν τους Εξαρχιώτες, γηγενείς και επήλυδες, με πρότυπο τη συμπεριφορά του ισραηλινού στρατού στο (αυθεντικό) ψευδοκράτος της Γάζας...

Ας σοβαρευτούμε. Ενα μήνα μετά τα μεγάλα φοιτητικά συλλαλητήρια, η κυβέρνηση Καραμανλή, οι υπηρεσίες ασφαλείας και οι επικοινωνιακοί συνοδοιπόροι τους ετοιμάζονται κατά τα φαινόμενα να πάρουν τη ρεβάνς για τον ξεσηκωμό του φετινού χειμώνα.

Το διαπιστώνουμε απ' το ειδησεογραφικό μπαράζ που ακολούθησε την επίθεση μερικών νεαρών με μολότοφ στο αστυνομικό τμήμα της Καλλιδρομίου. Συνδέοντας αυθαίρετα τη συγκεκριμένη επιδρομή μ' ένα σωρό άσχετα συμβάντα (από την ειρηνική διαδήλωση 100 ατόμων έξω από το σπίτι του προέδρου της Δημοκρατίας μέχρι την επίθεση δύο ενόπλων με αυτόματα και χειροβομβίδες στο τμήμα Ν. Ιωνίας), εφημερίδες και κανάλια δεν άργησαν να εντοπίσουν την εστία του «κακού» στα οικοδομικά τετράγωνα μεταξύ Σόλωνος και Στρέφη.

«Πλατεία υπό πολιορκία»

* Η ομοθυμία τους αντανακλάται ακόμη και στο επίπεδο της ορολογίας: για «κράτος των Εξαρχείων» μιλά η «Espresso» (30/4), «300 "αναρχοληστές" των Εξαρχείων» βλέπει η «Καθημερινή» (29/4), «μετατροπή ολόκληρων περιοχών της πρωτεύουσας σε ανοχύρωτες γειτονιές» διαπιστώνει ο Πρετεντέρης στο «Βήμα» (29/4), «"ανεξάρτητο κράτος" από τους κουκουλοφόρους των Εξαρχείων» ανακαλύπτει, τέλος, το «Πρώτο Θέμα» (29/4), εξηγώντας πως «αστυνομικοί μιλάνε πλέον ανοιχτά για αναβίωση της προ του 1990 ανεξέλεγκτης κατάστασης».

* Στο ίδιο μήκος κύματος κινούνται οι περιγραφές των σχεδίων της ΕΛ.ΑΣ. Παρά τις διαφωνίες τους όσον αφορά την επιχειρησιακή ονομασία της επερχόμενης εκκαθάρισης («Τρίαινα», «Εξάρχεια» ή κάτι άλλο), τα ρεπορτάζ διακρίνονται κι εδώ από ενιαία ορολογία: «εισβολή» των ΜΑΤ στους «θυλάκους» της αναρχίας («Ελ. Τύπος» 27/4), «εισβολή μακράς διαρκείας» στα Εξάρχεια («Espresso» 29/4), «κατάλυση του "αβάτου" της πλατείας» («Βήμα» 29/4)... Οπως ακριβώς αρμόζει, δηλαδή, σε πολεμικές επιχειρήσεις εναντίον μιας εδαφικά καθορισμένης, κυρίαρχης επικράτειας.

Απλή λογική αρκεί, ωστόσο, για να αποκαλυφθεί σε όλο του το μεγαλείο ο παραλογισμός αυτής της συλλογιστικής. Γιατί τα Εξάρχεια δεν είναι Μπέλφαστ ούτε Καισαριανή του '44, αλλά μια απλή συνοικία της Αθήνας. Η δε επιδρομή στο τμήμα της Καλλιδρομίου χρωστά τη «στρατιωτική» της επιτυχία στον αιφνιδιασμό και την ολιγόλεπτη διάρκειά της, όχι σε κάποιο μυθικό «άβατο» όπου η ΕΛ.ΑΣ. απαγορεύεται να εισέλθει.

* Ηλίου φαεινότερον, επίσης, πως οποιαδήποτε «εκκαθαριστική» επιχείρηση δεν πρόκειται να αποδώσει παρά μόνο μαζικές παραβιάσεις των δικαιωμάτων όσων πολιτών θα έχουν την ατυχία να βρεθούν τη συγκεκριμένη στιγμή στο διάβα των πραιτόρων. Το σχέδιο της «εισβολής», όπως αναλύεται στον φιλοκυβερνητικό «Ελεύθερο Τύπο» (27/4), αποτελεί άλλωστε αντιγραφή των κλασικών «μπλόκων» της Κατοχής: «Οι έφοδοι θα εκδηλωθούν μέσω των τριών βασικών οδών που καταλήγουν στην ομώνυμη πλατεία, προκειμένου να συμπιεστούν οι θαμώνες προς το κέντρο και να ακολουθήσουν μαζικές προσαγωγές και συλλήψεις».

* Μ' άλλα λόγια, θα ξεχειλίσουν πάλι οι κλούβες από νέους (ή λιγότερο νέους) που οι φάτσες τους δεν αρέσουν στα όργανα της τάξης.

* Υπάρχουν και κάποιες άλλες πλευρές του σχεδίου που, όπως πληροφορούμαστε, έχει εκπονηθεί ήδη από τον περασμένο Μάρτιο (στο φόρτε δηλαδή του φοιτητικού κινήματος): «εκτεταμένες έρευνες σε επιλεγμένα στέκια», ακόμη και «στις κατοικίες όσων εικάζεται ότι βρίσκονται κάτω απ' τις κουκούλες». Προσοχή: απλά «εικάζεται» (δηλαδή δεν υπάρχουν καν «ενδείξεις»). Γενικευμένο, δηλαδή, τρομοκρατικό πογκρόμ κατά της ριζοσπαστικής αριστεράς και του αντιεξουσιαστικού χώρου, με βάση την εκτενέστατη χαρτογράφηση του «εσωτερικού εχθρού» που -κατά τα ίδια ρεπορτάζ- έχουν ήδη καταστρώσει οι υπηρεσίες ασφαλείας.

* «Μέχρι τώρα στα αρχεία της Κρατικής Ασφάλειας είναι καταγεγραμμένοι 680 αναρχικοί. Το μόνο που μένει είναι η απόφαση, και το πρόβλημα θα λυθεί», εξηγεί κάποιος ανώνυμος αξιωματικός της ΕΛ.ΑΣ. στην «Espresso» (29/4), χωρίς να μπαίνει σε διαφωτιστικές λεπτομέρειες για τον τρόπο «επίλυσης». Κατά την «Καθημερινή», πάλι, «οι αναφορές της αστυνομίας για το "χώρο" αποτυπώνουν ένα δυναμικό 2.000 ατόμων που θεωρείται ότι ανήκουν στο διευρυμένο κύκλο αντεξουσιαστών» (29/4).

* Οσο για τον παλαίμαχο Βασίλη Λαμπρόπουλο του «Βήματος», οι δικές του πληροφορίες απαριθμούν 13 «στέκια αντιεξουσιαστών» στα Εξάρχεια, τρία απ' τα οποία φωτογραφίζονται σαν «καθοδηγητές εμπρηστικών επιθέσεων» ή «ιδεολογικοί υποστηρικτές των ανθρώπων του επονομαζόμενου "χώρου"». Κατά τα άλλα, το φακέλωμα υποτίθεται πως έχει καταργηθεί και η Αρχή Προστασίας Προσωπικών Δεδομένων επαγρυπνεί για να μη στάξει η ουρά του γαϊδάρου!

Καρτιέ Λατέν αλά ελληνικά

Δεν είναι δύσκολο να προβλέψει κανείς τι θα ακολουθήσει ενδεχόμενη εφαρμογή του παραπάνω σχεδίου. Υπάρχει, άλλωστε, πλούσια πείρα από το σχετικά πρόσφατο πρελθόν. Οταν, δηλαδή, κατασκευάστηκε για πρώτη φορά το στερεότυπο περί «κράτους των Εξαρχείων».

* Οσοι έχουν ασχοληθεί με την ιστορία της περιοχής, τονίζουν ένα πράγμα: τα Εξάρχεια συνιστούν μια ιδιαίτερα πυκνοκατοικημένη γειτονιά, δίπλα στο διοικητικό κέντρο της πρωτεύουσας και -το κυριότερο- σε μικρή απόσταση από τα τέσσερα ιστορικά πανεπιστημιακά συγκροτήματά της (Πολυτεχνείο, Νομική, Χημείο, ΑΣΟΕΕ). Εξ ου και ο ιδιαίτερος χαρακτήρας της, ως τόπου συγκέντρωσης φοιτητών, τυπογραφείων και μορφών διασκέδασης της νεολαίας.

* Απόρροια αυτής της φυσιογνωμίας υπήρξε και η σύνδεσή της με τις περιπέτειες της αριστεράς -από την Αντίσταση και τα Δεκεμβριανά ώς τις φοιτητικές κινητοποιήσεις του 1-1-4 και τα αντιδικτατορικά «στέκια».

* Στη Μεταπολίτευση η περιοχή μετατράπηκε στο επίκεντρο των πολιτικοϊδεολογικών ζυμώσεων και διεργασιών της εποχής, στεγάζοντας γραφεία οργανώσεων, έντυπα, εκδοτικούς οίκους και μπαράκια. Η κρίση των επίσημων σχηματισμών της αριστεράς και η υιοθέτηση πολιτικών ρευμάτων και συλλογικών στάσεων δυτικοευρωπαϊκής προέλευσης θα δώσουν στη συνοικία ένα ιδιαίτερο χρώμα, που από κάποιο σημείο και μετά σοκάρει τα παραδοσιακότερα κοινωνικά στρώματα και πολιτικές τις δυνάμεις της ελληνικής κοινωνίας.

* Μαθητής λυκείου στην επαρχία του 1979-80 ένας από εμάς θυμάται τις στερεοτυπικές τότε διαδόσεις ότι «στα Εξάρχεια περπατάς μέρα μεσημέρι και τρως στα καλά καθούμενα ένα στιλέτο στην πλάτη». Ακόμη αποκαλυπτικότερα είναι, ωστόσο, κάποια δημοσιεύματα της εποχής -λιγότερο στον δεξιό τύπο και περισσότερο στα έντυπα του ΚΚΕ, τα στρατευμένα κατά του «αμερικάνικου τρόπου ζωής»:

* «Δεν φτάνουν τα τόσα και τόσα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι κάτοικοι, έρχεται να προστεθεί η διαφθορά με τους "αναρχικούς", τα ναρκωτικά, τα φανερά πορνεία, τον αγοραίο έρωτα σε κρυφή μορφή στα ξενοδοχεία», διαβάζουμε π.χ. σ' ένα τυπικό ρεπορτάζ του «Ριζοσπάστη» (16/12/80). «Πυρήνας "αναρχικών" η πλατεία Εξαρχείων. Μαζεύτηκαν στα Εξάρχεια για νάναι πιο κοντά στο Πανεπιστήμιο, τη Νομική, το Πολυτεχνείο, τη Φυσικομαθηματική. Να δρουν μέσα στις σχολές, παίζοντας το γνωστό ρόλο τους... Ειδικά στη μοναδική πλατεία της περιοχής έχουν κάνει κατοχή! Οποια ώρα κι αν περάσεις βλέπεις μακρυμάλληδες με κουρελιασμένα ρούχα να είναι ξαπλωμένοι ανενόχλητοι στο γρασίδι».

* Οσο για το διά ταύτα, όπως το διατυπώνει ο πρόεδρος του τοπικού Επιμορφωτικού - Εκδρομικού Συλλόγου: «Η κυβέρνηση φταίει γι' αυτή την απαράδεκτη κατάσταση. Δεν παίρνει κανένα μέτρο, παρά τα επανειλημμένα διαβήματα των συλλόγων. "Αναρχικοί", ναρκομανείς κ.ά. δρουν ανενόχλητα με την ανοχή της αστυνομίας».

* Η αστυνομία κάθε άλλο παρά έμενε, φυσικά, αδρανής. Το διαπιστώνουμε, μεταξύ άλλων, από ρεπορτάζ της «Ε» για μια τυπική «επιχείρηση αρετής»: στις 8/4/1980 αστυνομικοί εισέβαλαν στην ταβέρνα «Τιπούκειτος», διέκοψαν το μουσικό πρόγραμμα και προσήγαγαν τον τραγουδιστή κι όλους τους θαμώνες (κάπου 100) για «εξακρίβωση στοιχείων». Δεν κρατήθηκε κανείς, ανακρίθηκαν όμως όλοι τους «τι δουλειά είχαν εκεί»!

* Σ' ένα μαζικότερο επίπεδο, η εικόνα των Εξαρχείων ως χώρου «παρανομίας», «παρακμής» και «διαφθοράς» θα αποκρυσταλλωθεί το 1982-83 με την προβολή από την κρατική τηλεόραση του σίριαλ «Κάθοδος». Ουκ ολίγοι τρομοκρατημένοι γονείς θα εξορκίζουν τα τέκνα τους, μαθητές φροντιστηρίου ή επαρχιώτες φοιτητές, να μην πατήσουν ποτέ το πόδι τους στα επώνυμα μπαράκια που η μικρή οθόνη εμφάνιζε σαν άντρα ακολασίας και εγκλήματος.

Πιο ψυλλιασμένοι κάποιοι άλλοι απλώς θα συμβουλεύσουν τους γόνους τους να κουβαλάνε μαζί τους ταυτότητα έτσι και διασχίσουν τη Χαριλάου Τρικούπη, αν δεν θέλουν να βγάλουν τη νύχτα σε κάποιο αστυνομικό τμήμα.

* Στα ίδια τα Εξάρχεια, πάντως, το πλήρωμα του χρόνου ήρθε με τις «επιχειρήσεις αρετή» του 1984. Το εναρκτήριο λάκτισμα δόθηκε στις 14 Σεπτεμβρίου, μ' ένα τρομολαγνικό δισέλιδο του «Εθνους» που έφερε τον εύγλωττο τίτλο «Και τώρα οι... "Σιού". Εξάρχεια: μετά τα ναρκωτικά και τους αναρχικούς, ήρθαν οι πανκς με τα ξυρισμένα κεφάλια».

«Πανκς» στα πρόβατα

Στο ρεπορτάζ της η δημοσιογράφος Καρίνα Λάμψα αναπαρήγαγε τον λόγο κάποιων περιοίκων που διαμαρτύρονταν για την «παθητικότητα» της αστυνομίας απέναντι στην απειλή μιας δεκαριάς πιτσιρικάδων με «μαλλιά κομμένα σαν βούρτσα, βαμμένα συχνά σε διάφορα χρώματα», που κατηγορούνταν ότι ζητιανεύουν, φοβίζουν τους ηλικιωμένους, παρατάνε μπουκάλια μπίρας εδώ κι εκεί και κατουράνε δημόσια όπου βρουν.

Πράγματα μάλλον αστεία για την Αθήνα του 2007, φοβερά και τρομερά όμως για μια κοινωνία που ταύτιζε τα (ανατολικο- ή δυτικο-) ευρωπαϊκά όνειρά της με τον πιο συντηρητικό «ευπρεπισμό» και σοκαριζόταν αφάνταστα από κάθε ενδυματολογική ή εμφανισιακή ετερότητα. Αρκεί να θυμηθούμε πως όταν ο Μιχάλης Καλτεζάς έπεσε νεκρός από αστυνομική σφαίρα στο «Πολυτεχνείο» του 1985 δεν ήταν καθόλου λίγοι όσοι έσπευσαν ν' αποφανθούν δημόσια για την επικινδυνότητά του, αφού το 15χρονο θύμα φορούσε... σκουλαρίκι!

Κεντρική ιδέα του δημοσιεύματος ήταν -τι άλλο;- η ανάγκη εκκαθάρισης από τους «περιθωριακούς». Ηρωές του ένας 14χρονος μαθητής που δοκίμασε να μαζέψει υπογραφές «για να φύγουν οι πανκς από την πλατεία» κι «ο Βασίλης ο μαγαζάτορας που έστειλε και υπόμνημα στον υπουργό», όταν οι αστυφύλακες του τοπικού τμήματος ζήτησαν απ' τους κατοίκους «να τους λύσουν τα χέρια». Τις ίδιες ακριβώς μέρες συγκροτούνταν η ΕΛ.ΑΣ., με την ενοποίηση Αστυνομίας Πόλεων και Χωροφυλακής. Η εκκαθάριση των Εξαρχείων θα αποτελέσει έτσι κι ένα drive test για τη διαπίστωση (και επίδειξη) των επιχειρησιακών δυνατοτήτων του νέου σώματος.

* Η «επιχείρηση αρετή» ξεκίνησε στις 28/9/1984 με επιδρομή περίπου 100 ένστολων αστυνομικών και δεκάδων ασφαλιτών και ΜΕΑτζήδων με πολιτικά. Οι λιγοστοί πανκ συνελήφθησαν στο άψε σβήσε, μαζί με δεκάδες άλλους νέους που το ντύσιμο ή τα μαλλιά τους δεν άρεσαν στα όργανα της τάξης. Το επόμενο διήμερο το σενάριο επαναλήφθηκε -κι όσοι αντιστάθηκαν στην αυθαίρετη προσαγωγή τους, σύρθηκαν στις κλούβες με κλοτσιές. Μια αυτοσχέδια διαδήλωση διαμαρτυρίας έφτασε μέχρι τα γραφεία των εφημερίδων.

* Την 1η Οκτωβρίου, τέλος, τα πράγματα αγρίεψαν. Τις πρώτες συλλήψεις ακολούθησε πετροπόλεμος. Αστυνομικοί μπούκαραν στον κινηματογράφο «Βοξ» ξυλοκοπώντας τους θεατές, ενώ μεταξύ των τραυματιών (από τα κλομπ) συγκαταλέγονταν ο πρόεδρος της ΟΙΕΛΕ κι ένας δημοσιογράφος της πασοκικότατης «Ελεύθερης Γνώμης».

* Δεν ήταν παρά η αρχή. Επί δύο ολόκληρα χρόνια, όποτε τα ΜΑΤ εμφανίζονται στην πλατεία, ακολουθούν συγκρούσεις -με σαφή κλιμάκωση της βίας, καθώς οι πέτρες παραχωρούν σταδιακά τη θέση τους στις μολότοφ και την παθητική άμυνα των θαμώνων διαδέχεται μια πιο επιθετική τακτική δυναμικών μικροομάδων, με «προληπτικές» επιθέσεις στις κλούβες μόλις αυτές παρκάρουν στη Στουρνάρη ή στη Χαριλάου Τρικούπη. Οσο για τους «πανκς», τα χρωματιστά μαλλιά των οποίων προσέφεραν το πρόσχημα για την καταστολή, αυτοί ταχύτατα θα παραχωρήσουν τη θέση τους στο αυθεντικότερο φόβητρο του «αναρχικού».

Δύο μαζικές συγκρούσεις σημαδεύουν αυτή τη φάση:

* Η πρώτη κατάληψη του Χημείου, (9-13/5/85), μετά την απαγόρευση συγκέντρωσης διαμαρτυρίας στην πλατεία για τις «επιχειρήσεις αρετής».

* Η δεύτερη κατάληψη του Χημείου μετά το φόνο του Καλτεζά (17/11/85), η εκκένωση του κτιρίου με επέμβαση των ΜΑΤ και της ΕΚΑΜ (18/11/85) και η απείρως μαζικότερη κατάληψη του ΕΜΠ απ' την εξωκοινοβουλευτική αριστερά, με οδομαχίες και χρήση δακρυγόνων από τα ΜΑΤ -πρώτη φορά στο κέντρο της Αθήνας μετά το Μάη του 1976.

Πολεοδομικά κλομπ

Και στις δύο περιπτώσεις εμφανίζονται στο πεζοδρόμιο «αγανακτισμένοι πολίτες»: ακροδεξιοί του ΕΝΕΚ και της ΕΠΕΝ, ενώ η τοπική οργάνωση του οποίου θεωρητικοποιεί αυτές τις πρακτικές με προκήρυξή της, σαν «συμπαράταξη όλων των υγιών μορφωτικά τάσεων, που οικοδομεί κίνημα για την αυτοάμυνα της περιοχής από τον εισοδισμό των ναρκωτικών, του κοινού εγκλήματος, της ατομικής ή οργανωμένης "προβοκάτσιας"». Από την άλλη, η αντίσταση στην καταστολή υπερβαίνει κατά πολύ το πλαίσιο του αντιεξουσιαστικού χώρου, αγκαλιάζοντας ευρύτερες μάζες της (φοιτητικής ιδίως) νεολαίας. Ακόμη και μέλη κοινοβουλευτικών νεολαιών καμαρώνουν στις παρέες τους για τις επιδόσεις τους στη ρίψη μολότοφ.

* Ηδη από το τέλος του 1985 η φιλολογία περί «κράτους των Εξαρχείων» εμφανίζεται στο δεξιό τύπο. «Νέα επεισόδια δημιούργησαν χθες οι αναρχικοί "υπήκοοι του κράτους" των Εξαρχείων», διαβάζουμε π.χ. στην «Ακρόπολη» (14/5/86) για τις συγκρούσεις που ακολούθησαν την απαγόρευση των αντιπυρηνικών διαδηλώσεων για το Τσερνομπίλ.

Τον όρο θα υιοθετήσει ακόμη και ο νέος υπουργός Δημ. Τάξης, Αντώνης Δροσογιάννης: «Δεν πρόκειται να ανεχθώ να υπάρχει κράτος αναρχικών ή οποιωνδήποτε άλλων στα Εξάρχεια. Η πλατεία θα γίνει όπως όλες οι άλλες, και όλοι θα μπορούν να κυκλοφορούν ελεύθερα» («Το Βήμα» 18/5/86).

Για να νομιμοποιήσει την καταστολή, ο Δροσογιάννης επιστρατεύει κάποια δοκιμασμένα επιχειρήματα. «Αποκαλύπτει» π.χ. ότι κάποιοι «έβαλαν στην πλατεία Εξαρχείων ένα στρώμα και εξέδιδαν εκεί έναντι πενήντα δραχμών δύο κοριτσάκια δεκαπέντε ετών», ή ότι «οι μισοί θαμώνες της πλατείας είναι παιδιά 10-12 χρόνων που δεν συνοδεύονται». Παράλληλα «υπενθυμίζει» πως «ο αναρχισμός έχει γίνει μανδύας για ποικίλες παράνομες δραστηριότητες, όπως το εμπόριο ναρκωτικών». Οταν, όμως, στις 17/2/1986 ομάδες αναρχικών έδιωξαν διά ροπάλου τους εμπόρους της ηρωίνης από την πλατεία, τα ΜΑΤ επενέβησαν για να οδηγήσουν στο δικαστήριο τους... αναρχικούς!

* Η επέμβαση της ΕΛ.ΑΣ. θα ξεκινήσει στα μέσα Μαΐου 1986, με πολυήμερες μαζικές εκκαθαριστικές επιχειρήσεις κι εκατοντάδες προσαγωγές ανθρώπων κάθε ηλικίας: μεσήλικες κοστουμαρισμένοι περίοικοι οδηγούνται στις κλούβες μαζί με πιτσιρικάδες, δημοσιογράφους, ακόμη κι έναν κινέζο τουρίστα! Οι διαδηλώσεις απαγορεύονται, ο υπουργός υπερασπίζεται με πάθος τις «προληπτικές συλλήψεις» (20/5/86), ενώ ο αστυνομικός διευθυντής Τασιάκος ανακοινώνει ότι τα Προπύλαια «είναι χώρος περιπάτου κι όχι πολιτικών εκδηλώσεων» («Τα Νέα» 13/5/86).

Τριάντα φεμινίστριες που επιχειρούν να οργανώσουν δημόσια συζήτηση στο χώρο της πλατείας συλλαμβάνονται κι αυτές (22/5/86). Ο υπουργός θα τις χαρακτηρίσει «παρδαλές διανοούμενες», ενώ το «Εθνος» σχολιάζει το συμβάν με τον τρόπο του: «Τα ΜΑΤ τις πήραν αγκαλιά»!

Αντιμέτωποι με την αστυνομική βία, κάποιοι καταφεύγουν στο μαύρο χιούμορ: «ομάδες εμιγκρέδων πατριωτών» απειλούν π.χ. με προκήρυξή τους να καταφύγουν στον ΟΗΕ για την κατοχή του «κράτους» τους («Ε» 29/5/86). Κάποιοι άλλοι θα απαντήσουν δυναμικά, καίγοντας γραφεία του ΠΑΣΟΚ σε όλη την Αθήνα, με αποκορύφωμα τον εμπρησμό των τυπογραφείων της «Εξόρμησης».

* Την επέλαση των ΜΑΤ επισφράγισε η πολεοδομική καταστολή, με την εξαγγελία ενός σχεδίου «ανάπλασης» της συνοικίας, στα βήματα του Θησείου και της Πλάκας: πεζοδρομήσεις, απομάκρυνση σουβλατζίδικων και μπαρ, ανάπτυξη ήπιας τουριστικής υποδομής, γκαλερί κ.λπ.

Το σκεπτικό, όπως αναλυόταν στο σχετικό φυλλάδιο του ΥΠΕΧΩΔΕ, ήταν εξαιρετικά απλό: η «αποθάρρυνση των διαφόρων περιθωριακών κοινωνικών ομάδων στη μονοπώληση και υποβάθμιση του χώρου», μέσω της μετατροπής της συνοικίας σε «πόλο έλξης επισκεπτών και τουριστών» και της «τόνωσης της κατοικίας» ευπορότερων κοινωνικών στρωμάτων.

Κάποιοι από τους «αγανακτισμένους» κατοίκους χαιρέτισαν αυτή την πρωτοβουλία με ενθουσιασμό. Κάποιοι άλλοι -ίσως και οι ίδιοι- έβγαλαν απ' την όλη διαδικασία σεβαστή υπεραξία. «Ξύπνιοι επενδυτές κερδοσκόπησαν σε βάρος των κατοίκων στα Εξάρχεια», μας πληροφορεί ρεπορτάζ της «Κ.Ε.» (25/5/86). «Εκμεταλλευόμενοι πότε τις επιχειρήσεις "αρετής", πότε τις δυναμικές εμφανίσεις των πανκς, αγόρασαν διαμερίσματα "για ένα κομμάτι ψωμί"».

Ωσπου, με την εξαγγελία της «ανάπλασης», οι τιμές των ακινήτων εκτινάχθηκαν προς τα πάνω. Οπως σ' όλα τα χρηματιστήρια, έτσι κι εδώ, προϋπόθεση μιας καλής επένδυσης αποτελούσε φυσικά η «εσωτερική πληροφόρηση». Είκοσι χρόνια μετά, λέτε να ξαναδούμε το ίδιο (κερδοφόρο) σενάριο σε ριμέικ;




Η τυφλόμυγα της Δικαιοσύνης

Πάγια επωδό των εκάστοτε μαζικών συλλήψεων συνιστούν οι διακηρύξεις εμπιστοσύνης στην κρίση της Δικαιοσύνης. Κάποιες φορές, όπως στην πρόσφατη δίκη των 49 φοιτητών που πιάστηκαν στις 8 Μαρτίου, το δικαστήριο ενδέχεται ν' αναζητήσει όντως την αλήθεια. Πολύ συχνά, ωστόσο, οι δικαστές αποφεύγουν να αμφισβητήσουν τους ισχυρισμούς της αστυνομίας, ακόμη κι όταν αυτοί «μπάζουν» από παντού.

«Δεν μπορώ να δεχτώ κανένα πειστήριο αντίθετο με τις καταθέσεις των αστυνομικών, γιατί δεν υπάρχει κανένας απολύτως λόγος οι αστυνομικοί να πουν ψέματα» δήλωνε, π.χ., την άνοιξη του 1999 η πρόεδρος του αυτόφωρου που δίκαζε τα επεισόδια μαθητικής πορείας. Εύγλωττη λεπτομέρεια: τα επίμαχα πειστήρια ήταν μια σειρά φωτογραφιών που απεικόνιζαν τη στιγμή της σύλληψης των κατηγορουμένων. Οι άνδρες των ΜΑΤ κατέθεσαν ενόρκως ότι τους έπιασαν στην Μπενάκη, δίπλα σε οδοφράγματα από σκουπιδοτενεκέδες. Οι φωτογραφίες έδειχαν ότι συνελήφθησαν στη Σόλωνος, στα καλά καθούμενα και χωρίς να έχει καν διακοπεί η κυκλοφορία. Ολοι τους καταδικάστηκαν σε φυλάκιση 10 μηνών με αναστολή.

Για την πρακτική που καθορίζει τον μηχανισμό των συλλήψεων διαφωτιστικές είναι δύο υποθέσεις από τις «επιχειρήσεις αρετή» του 1984-85.

* Δικηγόρος σήμερα, ο 18χρονος τότε Γ.Κ. βρισκόταν το βράδυ της 1/10/84 στην πλατεία Εξαρχείων. Στις 8 μ.μ. κατέφθασε η ΕΛ.ΑΣ. κι άρχισε μαζικές προσαγωγές. Οντας μακρυμάλλης, ο Γ.Κ. βρέθηκε απ' τους πρώτους στην κλούβα κι από εκεί στην Ασφάλεια. «Οι αξιωματικοί μάς καθησύχαζαν», θυμάται, «ότι πρόκειται για υπόθεση ρουτίνας κι ότι ως τα μεσάνυχτα θα έχουμε γυρίσει σπίτι».

Η υπηρεσιακή διεκπεραίωση της υπόθεσης θυμίζει άλλωστε περισσότερο μηχανισμό συγκέντρωσης ομήρων επί Κατοχής παρά τις διαδικασίες που προβλέπει η ποινική δικονομία: «Πρώτα άφησαν τις κοπέλες, ύστερα τους εργαζόμενους που είχαν δουλειά το πρωί. Σε καμιά ώρα αφέθηκαν ελεύθεροι κι όσοι ήταν φοιτητές». Απόφοιτος λυκείου που ετοιμαζόταν να ξαναδώσει πανελλαδικές, ο συνομιλητής μας έμεινε έτσι στο τελευταίο γκρουπ.

Ωσπου, γύρω στα μεσάνυχτα, τα πράγματα αντιστράφηκαν: «Ξαφνικά ήρθε σήμα ότι στα Εξάρχεια είχαν ξεσπάσει σοβαρά επεισόδια. Υπήρχε εντολή να γίνουν συλλήψεις -κι αφού είχαν εμάς στο χέρι δεν χρειαζόντουσαν άλλες. Οι προσαγωγές μας μετατράπηκαν αυτοστιγμί σε συλλήψεις, για συμμετοχή σε γεγονότα που ξεκίνησαν όταν εμείς ήμασταν ήδη στην Ασφάλεια!» Οι 18 άτυχοι θα παραμείνουν σε ομηρία (ως προσωρινά απολυμένοι, με τη δίκη τους να αναβάλλεται επ' αόριστον) για κάμποσα χρόνια ώσπου ν' αθωωθούν.

* Μερικούς μήνες αργότερα, τη νύχτα της 27/4/1985, η επιδρομή της ΕΛ.ΑΣ. στα Εξάρχεια αντιμετωπίστηκε από κάποιες δυναμικές ομάδες με βροχή από μολότοφ. Μετά από διαδοχικές επιθέσεις, ΜΑΤ και ΜΕΑ επέλασαν στην πλατεία λίγο μετά τα μεσάνυχτα, ενώ οι «ταραξίες» διέφυγαν μέσω Στρέφη. Ελλείψει συλληφθέντων, τα όργανα της τάξης ανέβηκαν τροχάδην την Αραχώβης, όρμησαν στο πρώτο παρακείμενο ουζερί και μάζεψαν τους πρώτους 14 θαμώνες. Οι αιχμάλωτοι μεταφέρθηκαν στις κλούβες μέσα από δυο σειρές αστυνομικών, που ανεβοκατέβαζαν στα κεφάλια τους κλομπς και παλούκια που είχαν ξεριζώσει απ' τα δενδρύλλια της πλατείας.

Αγριότερη μεταχείριση επιφυλάχθηκε στον 24χρονο σπουδαστή Στέφανο Παπαπολυμέρου, που στο παρελθόν είχε την αποκοτιά να καταθέσει μήνυση κατά αστυνομικών για τον (παραλίγο θανάσιμο) τραυματισμό του από σφαίρα στο ματωμένο «Πολυτεχνείο» του 1980: τα ΜΕΑ τον μετέφεραν σε διπλανό γκαράζ και τον έλιωσαν στο ξύλο. Η δίκη των συλληφθέντων έγινε δυο μέρες αργότερα στο αυτόφωρο. Παρ' όλο που οι μάρτυρες κατηγορίας τα έκαναν θάλασσα, 8 κατηγορούμενοι έφαγαν από 10 μήνες για περιύβριση αρχής. Η είδηση της καταδίκης μεταδόθηκε (με λάθη όσον αφορά τόσο τον αριθμό όσο και το ύψος των ποινών) από την κρατική τηλεόραση, τρεις ολόκληρες ώρες πριν βγει η (μεταμεσονύκτια) απόφαση!

* Αυτές οι τιμημένες παραδόσεις επιζούν έως τις μέρες μας. Στις 1/3/2007 τα ΜΑΤ συνέλαβαν μπροστά μας (και κακοποίησαν) στα καλά καθούμενα έναν νεαρό φοιτητή. Οι δημοσιογράφοι διαμαρτυρηθήκαμε στον διοικητή της διμοιρίας κι αυτός μας αποστόμωσε: «Τον είδα εγώ ο ίδιος πριν από λίγο να πετάει μολότοφ». Κατά διαβολική σύμπτωση, σύμφωνα με το επίσημο δελτίο της ΕΛ.ΑΣ., σ' εκείνη την πορεία δεν έπεσε τελικά ούτε μία...


ΔΙΑΒΑΣΤΕ

Ομάδα Πολιτών Εξαρχείων-Νεάπολης για το Δικαίωμα στην Πόλη
«Εξάρχεια. Ενα στοίχημα που δεν κέρδισε κανένας» (Αθήνα 1987).
Σκιαγράφηση των χωροταξικών χαρακτηριστικών του ελληνικού Καρτιέ Λατέν, υπό μορφήν παρέμβασης στη δημόσια συζήτηση που ακολούθησε την εξαγγελία των σχεδίων για «ανάπλαση» της συνοικίας.

«Πολεοδομία και δημόσια τάξη. Αθήνα, οχυρωμένη πόλη»
(Αθήνα 2002, εκδ. «Λέσχη των κατασκόπων του 21ου αιώνα»).
Ενάμισης αιώνας πολεοδομικών σχεδιασμών της ελληνικής πρωτεύουσας, με κριτήριο τις ανάγκες προληπτικής διαχείρισης και καταστολής της ταξικής πάλης. Πτυχιακή εργασία φοιτητών της αρχιτεκτονικής το 1977, «απαλλοτριωμένη» στη διάρκεια της πολυήμερης κατάληψης του ΕΜΠ τον Ιανουάριο του 1990, η πρωτότυπη κι εξαιρετική αυτή ανάλυση κυκλοφόρησε αρχικά χέρι με χέρι μέχρι την «κανονική» έκδοσή της. Σποραδικές αναφορές στα Εξάρχεια, ως το κατ' εξοχήν δυσπόρθητο οικοδομικό συγκρότημα κατοικιών του αθηναϊκού κέντρου.

«Εξάρχεια: οι τελευταίοι του κέντρου. Πολεοδομία με σφραγίδα Δροσογιάννη»
(Περ. «Σχολιαστής», τχ. 40 [7/1986], σ. 52-55).
Συζήτηση μεταξύ του πολεοδόμου Σπύρου Τσαγκαράτου, υπεύθυνου των σχεδίων του ΥΠΕΧΩΔΕ για «ανάπλαση» των Εξαρχείων, με αντιφρονούντες πανεπιστημιακούς (Αννη Βρυχέα, Παύλος Λουκάκης, Μαίρη Μαντούβαλου, Γιάννης Παπαμιχαήλ). Συντονιστής ο αρχιτέκτονας -και πρόωρα χαμένος φίλος- Χριστόφορος Σακελλαρόπουλος.



ΔΕΙΤΕ

Νίκου Ζερβού, «Ο Δράκουλας των Εξαρχείων» (1983).
C-Movie με τον Τζίμη Πανούση στον ρόλο ενός έλληνα δόκτορα Φράνκενσταϊν. Τα Εξάρχεια συμβάλλουν απλώς στη μυθοπλασία με το στερεότυπο του μύθου τους.

Ελευθεροτυπία, 13/5/2007

http://www.iospress.gr/ios2007/ios20070513.htm