Δευτέρα 22 Αυγούστου 2011

Για τα γκρίκλις και την “εκστρατεία” των Ράδιο Αρβύλα

Από τον ιστότοπο iefimerida.gr μού ζήτησαν τη γνώμη μου για την εκστρατεία εναντίον των γκρίκλις, που έχει ξεκινήσει η εκπομπή Ράδιο Αρβύλα. Έδωσα την απάντηση που ακολουθεί, οπότε την αναδημοσιεύω και εδώ για να μη μου πείτε ότι σας κρατάω μυστικά ;) Θα ήθελα να παρακαλέσω όποιον ξέρει να επιβεβαιώσει αν ισχύει αυτό που γράφω, ότι ένα ελληνόγραπτο μήνυμα χρησιμοποιεί οχτάμπιτους χαρακτήρες άρα πιάνει περισσότερο χώρο από ένα λατινόγραπτο -είμαι σχεδόν βέβαιος, αλλά μια επιβεβαίωση δεν βλάφτει. Θυμίζω, τέλος, ότι το θέμα το έχουμε συζητήσει ξανά στο ιστολόγιο.

Προσθέτω εδώ το βιντεάκι των Ράδιο Αρβύλα γιατί μπορεί κάποιοι να μην το έχουν δει:
http://www.youtube.com/watch?v=fyUEDkgs2qc

Δεν νομίζω ότι τα γκρίκλις συνιστούν απειλή για τη γλώσσα μας και ομολογώ ότι βρήκα επιφανειακή, παραπλανημένη και, θα το πω, δημαγωγική την εκστρατεία που έχουν ξεκινήσει οι Ράδιο Αρβύλα. Οι βαριές εκφράσεις που χρησιμοποιούνται στο διαφημιστικό σποτ τους (έγκλημα, καταστροφική συνήθεια, μπορεί να καταργήσει (!) τον ελληνικό γραπτό λόγο) δεν στηρίζονται πουθενά και παραπέμπουν στις χειρότερες στιγμές του κινδυνολογικού κίτρινου Tύπου.

Μόνο μια έρευνα έχει γίνει για τα γκρίκλις, και αυτή παρουσιάστηκε στρεβλά (και κινδυνολογικά) από τον Tύπο. Οι ίδιοι οι συντελεστές της έρευνας με επόμενη ανακοίνωσή τους (που βέβαια θάφτηκε) τόνισαν ότι «η έρευνα δεν ήταν πανελλαδική και δεν θεωρείται δόκιμο να προβαίνει κανείς σε γενικεύσεις, κινδυνολογώντας με ευκολία για την «απειλή» που δέχεται η ελληνική γλώσσα».

Οπότε, μέχρι να γίνει μια σοβαρή έρευνα, είναι εντελώς αναπόδεικτο ότι «τα γκρίκλις βλάπτουν»· και, έτσι κι αλλιώς, το να λέμε ότι «τα γκρίκλις βλάπτουν τη γλώσσα» δείχνει ότι έχουμε μπερδέψει γλώσσα και γραφή, που βέβαια δεν είναι το ίδιο πράγμα.

Τα γκρίκλις χρησιμοποιούνται κυρίως σε μέσα όπως το κινητό τηλέφωνο ή σε περιβάλλοντα όπως το twitter και το τσατ, όπου το βασικό ζητούμενο είναι η ταχύτητα. Πρόκειται για σχεδόν προφορικό λόγο, που γι’ αυτό άλλωστε χρησιμοποιεί και στενογραφικά τεχνάσματα. Ούτε καθαυτή η χρήση λατινικού αλφαβήτου, ούτε οι συντμήσεις, του τύπου τεσπα (τέλος πάντων), πρκλ (παρακαλώ), τπτ (τίποτα) αποτελούν κίνδυνο για τη γλώσσα – αρκεί να θυμίσω ότι χρησιμοποιούνται κατά κόρον π.χ. στο στρατό ή ότι χρησιμοποιούνταν επίσης κατά κόρον από τους βυζαντινούς γραφείς· όποιος έχει μελετήσει χειρόγραφα, ξέρει ότι, π.χ. ανος ήταν ο άνθρωπος, ανους το «ανθρώπους» και ανινος το «ανθρώπινος». Κι όμως, η γλώσσα… άντεξε!

Νομίζω όμως ότι υπάρχει και οικονομικός λόγος που ευνοεί τη χρήση των γκρίκλις στα κινητά τηλέφωνα, κι αυτόν τον παραβλέπουν οι Ράδιο Αρβύλα: αν δεν κάνω λάθος, με βάση το πρότυπο GSM, σε ένα γραπτό μήνυμα χωράνε 160 χαρακτήρες των 7 bit (160×7=1120) ή 70 χαρακτήρες των 16 bit (70×16=1120). Αν ξεπεράσεις το όριο αυτό, το μήνυμα χρεώνεται διπλό. Οι λατινικοί χαρακτήρες είναι εφτάμπιτοι, ενώ οι ελληνικοί (όπως και οι αραβικοί, οι εβραϊκοί, του κυριλλικού αλφαβήτου, κτλ.) είναι οχτάμπιτοι. Επομένως, με τα γκρίκλις μπορείς να γράψεις υπερδιπλάσιες λέξεις απ’ ό,τι με τα ελληνικά, κάτι σημαντικό σε συνθήκες οικονομικής κρίσης. Υπάρχουν κάποιες εξαιρέσεις στον περιορισμό αυτό και ίσως υπάρχουν τρόποι παράκαμψης, αλλά πολύ πιο λυσιτελές θα ήταν πιστεύω να χρησιμοποιούσαν οι Ρ.Α. το κύρος τους και τις διασυνδέσεις τους με εταιρείες κινητής τηλεφωνίας ώστε να τις πείσουν να κάνουν μια χειρονομία από την πλευρά τους που θα έφερνε σε ίση θέση κόστους τα ελληνόγραπτα μηνύματα.

Παρομοίως, οι εμπνευστές της εκστρατείας θα έκαναν καλύτερα αν εστίαζαν τις προσπάθειές τους σε πιο στοχευμένα διαβήματα. Ας πούμε, θα μπορούσαν να προσπαθήσουν να πείσουν τους ιδιοκτήτες εφημερίδων και τηλεοπτικών σταθμών να υιοθετήσουν επιτέλους τα τονούμενα κεφαλαία και όχι άτονα όπως κάνουν τώρα όλες ανεξαίρετα οι εφημερίδες. Πρόκειται για κάτι που κατά την ταπεινή μου γνώμη βλάφτει πολύ περισσότερο από τα γκρίκλις, διότι αλλοιώνει την επίσημη γραφή της ελληνικής σε μέσα επικοινωνίας μεγάλου κύρους, όπως είναι οι εφημερίδες και η τηλεόραση, μια και η μη χρήση του τόνου στα κεφαλαία από τις εφημερίδες και την τηλεόραση δημιουργεί στον έφηβο την εντύπωση ότι η χρήση του τόνου είναι προαιρετική.

Τέλος, επειδή ο δάσκαλος πρέπει να δίνει ο ίδιος το παράδειγμα, βρίσκω οξύμωρο κάποιος που ενοχλείται από τα γκρίκλις να τα γράφει greeklish, δηλαδή να χρησιμοποιεί το λατινικό αλφάβητο, την κυριαρχία του οποίου υποτίθεται ότι θέλει να καταπολεμήσει.

Προσωπικά, σπάνια χρησιμοποιώ γκρίκλις και ομολογώ ότι με κουράζει να διαβάσω ένα μακροσκελές κείμενο σε γκρίκλις –το βασικό πρόβλημα, νομίζω, είναι ότι η κωδικοποίησή τους δεν έχει (και δεν μπορεί να) σταθεροποιηθεί. Για παράδειγμα, εκεί που κάποιος γράφει Chie opios egiela to taghi, clegi prighu vradhiassi, άλλος προτιμά Kai opoios egela to taxy, klaigei prixou bradiasei, άλλος πάλι ke opios egela to tahi klegi prihu vradiasi. Φυσικά, πρόκειται για στίχο της Ερωφίλης του Χορτάτζη, η οποία εκδόθηκε… στα γκρίκλις – η πρώτη εκδοχή είναι η αυθεντική.

Επίσης, παραδέχομαι ότι τα γκρίκλις μπορεί να δημιουργήσουν σε ορισμένους εφήβους αβεβαιότητα ως προς την ορθογραφία ορισμένων λέξεων, αλλά το ίδιο αποτέλεσμα έχουν και οι καινοφανείς ορθογραφικές προτάσεις του λεξικού Μπαμπινιώτη (κουττός, αγώρι, τσηρώτο, κτλ.) – και, γενικά, ο παραλογισμός που έχει κάνει μη διδάξιμη την ορθογραφία μας.

Και τέλος, θα κλείσω με μια σοφή άποψη που ειπώθηκε από έναν φίλο σε προηγούμενη συζήτηση για τα γκρίκλις:

Για την «αμορφωσιά» των παιδιών μας, ας κατηγορήσουμε τους εαυτούς μας που τους αφαιρούμε ό,τι λείψανο ελεύθερου χρόνου τους έχει απομείνει, και κάνουμε το διάβασμα μια εχθρική δραστηριότητα. Ειδάλλως, χτυπάμε το σαμάρι αντί για το γάιδαρο.

http://sarantakos.wordpress.com/2011/05/31/greeklishradioarbyla/

Ειδήσεις με το "δελτίο"


ΟΙ ΑΠΟΚΛΕΙΣΤΙΚΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ 8

Καθήσατε στην πολυθρόνα και επί μιάμιση ώρα ταξιδέψατε στην κοινωνία και τον κόσμο, όπως τον σχεδίασαν και τον κατέγραψαν οι ρεπόρτερ (και ιδίως οι κάμερες) των αγαπημένων σας καναλιών. Τι καταλάβατε; Λίγα κοσμικά, λίγα για τα δυστυχήματα και την εγκληματικότητα, λίγα για κάποιες (φανταστικές) απειλές, και πολλά άλλα που όμως δεν θυμάστε και μάλλον δεν έχουν και μεγάλη σχέση με την πραγματικότητά σας. Αλλά, παραδόξως, νιώθετε ξεκούραστοι και ενεργοί πολίτες. Ιδού το θαύμα των 8 μ.μ.



Μια από τις προσφιλέστερες κοινοτοπίες της νεαρής δημοκρατίας μας παραμένει η διαπίστωση-ευχή ότι ο καλός πολίτης είναι ο ενημερωμένος πολίτης. Ψάχνοντας σήμερα, στην εποχή της πιο πλούσιας και ελεύθερης πληροφόρησης, για τον ενημερωμένο, καλό πολίτη, ανακαλύπτουμε πως το είδος αυτό δεν πολυυπάρχει. Εκείνο που υπάρχει στην πραγματικότητα είναι μια μεσαιωνικού τύπου διάκριση ανάμεσα σε δύο κόσμους: Από τη μια ο κόσμος της "πρώτης ταχύτητας", μια μειοψηφία δηλαδή, που καταναλώνει ενός επιπέδου ειδήσεις και αναλύσεις, οι οποίες αναφέρονται στην αληθινή ζωή και το όποιο μέλλον (τις οποίες συλλέγει κυρίως από τα έντυπα ή το Ίντερνετ), και από την άλλη, η μεγάλη πλειοψηφία ενός παγιδευμένου από τα ηλεκτρονικά ΜΜΕ κοινού που νομίζει ότι μαθαίνει για την κοινωνία και τον κόσμο γύρω του. Χρόνο με το χρόνο, διευρύνεται το χάσμα ανάμεσα στις πληροφορίες που απευθύνονται στον "πρώτο κόσμο" και σε εκείνες (ένα είδος κουτσομπολίστικου μαγκαζίνο) που προορίζονται για μαζική βρώση. Με άλλα λόγια, όσο κι αν μεγαλώνει ο όγκος των βραδινών τηλεοπτικών δελτίων (των ιδιωτικών καναλιών) και πολλαπλασιάζεται το κοινό τους, οι άνθρωποι δεν απολαμβάνουν το αγαθό της ενημέρωσης. Αντίθετα: φοβούνται, εντυπωσιάζονται, κουτσομπολεύουν, χασκογελάνε και ταυτίζονται (ή τσατίζονται) με το ζωολογικό κήπο των "παραθύρων", αλλά επ' ουδενί δεν βελτιώνουν τη γνώση τους για την κοινωνία (τους).

Ενα απλό πείραμα

Η 13η του Ιανουαρίου ήταν μια τυχαία μέρα. Μια "ειδησεογραφική" μέρα σαν όλες τις πρόσφατες. Καταγράψαμε τις βραδινές "ειδήσεις" των τεσσάρων βασικών ιδιωτικών καναλιών πανελλαδικής εμβέλειας, που σύμφωνα με τη μέτρηση της AGB είδαν 1.657.000 Έλληνες, ή το 73,7% όσων έβλεπαν εκείνη την ώρα τηλεόραση. Συγκεκριμένα, έλαβον: 592.000 το MEGA, 460.000 ο ΑΝΤΕΝΝΑ, 418.000 ο ALPHA (τέως ΣΚΑΙ) και 187.000 ο STAR. Στον αναλυτικό πίνακα μπορείτε να διαπιστώσετε πόσο χρόνο και με ποια θέματα απασχόλησαν τα συγκεκριμένα δελτία το φιλοθεάμον κοινό τους. Η "θανατηφόρα" γρίπη, που δεν ήταν ...θανατηφόρα (και μάλιστα τα κρούσματά της ήταν λιγότερα από πέρσι, σύμφωνα με το Εθνικό Κέντρο Επιδημιολογίας), δίνει τη θέση της στη δίκη του "δράκου" και ένα φονικό στη Δάφνη, για να μπλεχτεί με την αναστολή της εκτέλεσης του Οτσαλάν (δηλαδή με την εικόνα του αυτοπυρπολούμενου αντιπάλου του), και το "κοινωνικό" θέμα της έλλειψης ασθενοφόρου στη Μυτιλήνη. Το λαμπρό μνημόσυνο της μάνας του Χουάν Κάρλος, το άλογο που σκόνταψε θεαματικά στον Ιππόδρομο, το σουβλατζίδικο της τραγουδίστριας, τα περιττώματα που ήρθαν από τον ουρανό και το νέο μοντέλο του πρωθυπουργικού αεροπλάνου, ανακατεμένα με ολίγη από "καλλιτεχνικά" (π.χ ο βασιλιάς της Λάτιν-Ροκ, ο νέος Τζ. Μποντ, η εγγονή του Ντομίνγκο) και κάποια "εθνικά θέματα" (σαν το φλερτ μίας ακατονόμαστης συζύγου αξιωματικού του ΓΕΕΘΑ με άγνωστο -προφανώς- Τούρκο διπλωμάτη, σε μια άγνωστη εποχή). Για τους ρέκτες της ...πολιτικής υπήρχε η "τσαχπινιά της Χίλαρι", η επίσκεψη της κυρίας Δάφνης στη Λυρική και δυο τρία ακατανόητα λόγια για την ΟΝΕ και τα πανωτόκια.

Η καθημερινή περιπέτεια του θεάματος των βραδινών "ειδήσεων" έχει προσεγγίσει προ πολλού τη μιάμιση ώρα. Ο χρόνος αυτός δεν είναι λίγος, αν δεν ήταν παθητικός χρόνος (δηλαδή ό,τι παίζει το χαζεύεις και από τη μια μπαίνει-από την άλλη βγαίνει). Αν οι πολίτες διέθεταν τον ίδιο χρόνο για το ξεφύλλισμα, τον εντοπισμό και την ανάγνωση ειδήσεων, άρθρων ή σχολίων, μιας από τις καλές εφημερίδες που κυκλοφορούν, το αποτέλεσμα θα ήταν εντυπωσιακό. Με έκπληξη θα διαπίστωναν ότι στα έντυπα αποτυπώνετται μια άλλη πραγματικότητα της καθημερινότητάς τους. Την ίδια μέρα (13/1/2000), αλλά και την επόμενη (για να καλύψουμε τους χρόνους των ειδήσεων μέσα στους οποίους κινείται η τηλεόραση), συνεχίσαμε το πείραμα ξοδεύοντας τον ίδιο χρόνο για την ανάγνωση, αυτή τη φορά, εφημερίδων. Με βάση τη σειρά του δελτίου κυκλοφορίας, τα φύλλα που κοιτάξαμε ήταν ΤΑ ΝΕΑ, Η ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ, Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, ΤΟ ΕΘΝΟΣ και ΤΟ ΒΗΜΑ. Όλες μαζί εκείνη τη μέρα αγοράστηκαν στην περιφέρεια Αθηνών-Πειραιώς από περίπου 150.000 πολίτες.

Τι δεν έμαθαν οι τηλεθεατές

Σε περιορισμένο χώρο και προφανώς όχι σε "οκτάστηλο χτύπημα" οι (φοβισμένοι περισσότερο από τις κραυγές της τηλεόρασης παρά από τον πυρετό) αναγνώστες πληροφορήθηκαν ότι οι ιώσεις είναι οι κλασικές για την εποχή και δεν αποτελούν επιδημία. Μεγάλος χώρος δόθηκε για τα "μυστικά" της ΟΝΕ, για τη συζητούμενη κεντρική ισοτιμία της δραχμής σε σχέση με το ΕΥΡΩ, αλλά και για τα μυστήρια με τη μετοχή "Κορασίδη" και άλλες ιστορίες του καπιταλισμού-καζίνο, που όλοι ακούνε αλλά λίγοι κατανοούν. Σελίδες προσφέρονται και για την "ηπιότερη φορολογία" των μικρομεσαίων στρωμάτων που σχεδιάζεται για τον Ιούνιο. Όσα θα θέλατε να μάθετε (και ντρέπεστε να ρωτήσετε) για τα πανωτόκια και για το αν είναι δίκαιη ή όχι η ρύθμισή τους από την κυβέρνηση, αναπτύσσονται σε όλες τις εφημερίδες. Αν βρίσκετε βρώμικη και αδιάβατη την πόλη, μπορείτε να μάθετε για τις "ιώσεις" των απορριμματοφόρων (και την ευθύνη του δημοφιλούς κ. Αβραμόπουλου), για την εξέλιξη των έργων του Μετρό (στους σταθμούς του οποίου ξέχασαν να κασκευάσουν γκαράζ), για τη διαρκώς διογκούμενη αγορά Ι.Χ, για το αν θα επιτραπεί η πετρελαιοκίνηση και στα Ι.Χ, όπως ζητά ο κ. Μαντέλης (αν είναι δυνατόν), κ.λπ. Παράλληλα υπάρχουν εκτενή ρεπορτάζ για τα νέα όπλα (και το αστρονομικό τους κόστος) που συζητά να αγοράσει η κυβέρνηση και φυσικά η πορεία προς το συμβιβασμό για την Κύπρο. Θέμα υπάρχει και για τα "άπλυτα" της διαχείρισης της Ολυμπιάδας του 2004.

Στα διεθνή, υπάρχει το άγνωστο -για την TV- θέμα της "χάρης" στον Πινοτσέτ, η απειλή κατάρρευσης των ευρωπαϊκών συστημάτων υγείας και, όπως κάθε μέρα τους τελευταίους μήνες, ο βρώμικος πόλεμος στην Τσετσενία. Εκείνη τη μέρα, η Ρωσία έκλεισε τα σύνορά της για τους άντρες πρόσφυγες άνω των 10 και κάτω των 60 ετών. Ολόκληρες σελίδες αφιερώνονται και στις παράνομες χρηματοδοτήσεις του κόμματος των γερμανών χριστιανοδημοκρατών του Κολ και του Σόιμπλε. Στα βαλκανικά θέματα ξεχωρίζει μια είδηση που έρχεται από τη βουλγαρική "Τρουντ", ότι η ελληνική Ιντρακομ συμμετέχει στο ΝΑΤΟϊκό σχέδιο ηλεκτρονικής προστασίας της μεταφοράς των πετρελαίων της Κασπίας. Στο Κόσοβο και στη FYROM, άλλες ελληνικές εταιρείες προελαύνουν, αφήνοντας το τηλεοπτικό κοινό ...να "αγωνίζεται", από τον καναπέ, για την ορθοδοξία, ενάντια στον δυτικό "ιμπεριαλισμό" κ.λπ. Στα κοινωνικά οι εφημερίδες δεν παραλείπουν να υπογραμμίσουν την άρνηση του κ. Σημίτη να αυξήσει τις συντάξεις, επειδή, όπως είπε, θεωρεί ότι τα τρία τελευταία χρόνια έδωσε ...πολλά!

Η απογοήτευση για το επίπεδο και το είδος της ενημέρωσης των πολλών, μετατρέπεται σε οργή, αν πάρουμε υπόψη ότι οι μεν καλοπληροφορημένοι αξιοποιούν τις γνώσεις τους όλο και περισσότερο για την ατομική τους ανέλιξη, αποκλειστικά, η δε "πλέμπα" διευρύνει τους ορίζοντες της άγνοιάς της, μέσα σε μια κολακευτική (κατασκευασμένη από τους τηλεχειραγωγούς) αυταπάτη ότι δήθεν ενημερώνεται και επομένως επηρεάζει τις πολιτικές και κοινωνικές εξελίξεις.


Το φαστ-φουντ της ειδησεογραφίας

Αντί να πασχίζουν να προσφέρουν στο κοινό τους τη δυνατότητα να αντιληφθεί καλύτερα την κοινωνική και πολιτική πραγματικότητα, τα περισσότερα αμερικανικά μέσα ενημέρωσης το βομβαρδίζουν με όλο και πιο επιφανειακές πληροφορίες: η τροφή που του προσφέρουν αποτελείται σε μεγάλο βαθμό από ερεθιστικές και εύπεπτες ιστορίες που αποκτούν σπουδαιότητα μέσα από την αλόγιστη μεγέθυνση και τη συστηματική επανάληψή τους.

Η επισήμανση προέρχεται από σχετική έκθεση του "Project Censored", της πανεπιστημιακής ομάδας που ασχολείται συστηματικά με τα κρούσματα λογοκρισίας στον αμερικανικό Τύπο, η οποία εκτός των άλλων επιλέγει και τα δέκα χειρότερα δημοσιογραφικά θέματα κάθε χρονιάς με κριτήριο την ποιότητα και την ποσότητα της κάλυψής τους. Ειδησεογραφικό "πλαστικό φαγητό" σύμφωνα με τα μέλη της ομάδας "Project Censored", τα δέκα αυτά πιο "πιασάρικα" θέματα κάθε χρόνου έχουν ακριβώς τη λειτουργία ενός χάμπουργκερ: φουσκώνουν χωρίς να χορτάσουν. Μολαταύτα, συνιστούν το κυρίαρχο πλέον δημοσιογραφικό προϊόν, ένα μοντέλο ειδησεογραφίας που τείνει να ακυρώσει τη διάκριση μεταξύ σοβαρών και μη μέσων.

Ποια είναι, όμως, τα θέματα που περιλαμβάνονται στο αρνητικό αυτό "τοπ-τεν" των αμερικανών ειδικών; Μια σύντομη αναδρομή στο αμερικανικό ειδησεογραφικό πλαστικό φαγητό των τελευταίων ετών οδηγεί σε μελαγχολικά συμπεράσματα, καθώς υποδεικνύει την επικράτηση του είδους και εκτός αμερικανικών συνόρων: Στην κορυφή του καταλόγου βρίσκονται ως συνήθως ιστορίες που διαθέτουν κάμποση δόση σεξ. Ακολουθούν οι διασημότητες και οι προσωπικές τους ιστορίες, κατά κύριο λόγο οι εγκυμοσύνες τους. Η γέννηση του γιου του Μάικλ Τζάκσον, για παράδειγμα, υπήρξε από τις πιο αγαπημένες ιστορίες του 1997. Την ίδια χρονιά μεγάλη στάθηκε και η κάλυψη εγκλημάτων, ενώ η περιβόητη υπόθεση Ο. Τζ. Σίμσον παρέμενε ακόμη στην πρώτη γραμμή της επικαιρότητας. Εννοείται ότι οι καταγγελίες της Πόλα Τζόουνς και οι λοιπές ειδήσεις περί τα σεξουαλικά του πλανητάρχη είχαν ιδιαίτερη θέση στον κατάλογο με τα κυριότερα δημοσιογραφικά σκουπίδια. Εκείνο, ωστόσο, που θα έμοιαζε λιγότερο αναμενόμενο είναι η απίστευτη πληθώρα πληροφοριών για την πριγκίπισσα Νταϊάνα και, γενικότερα, για τη βρετανική βασιλική οικογένεια. Αν και οι σχετικές μετρήσεις περιλαμβάνουν και την περίοδο πριν από το θάνατο της Νταϊάνας, η ενασχόληση των αμερικανικών μέσων με τα ζητήματα της βρετανικής αυλής υπήρξε συνεχής και έμμονη.

Πικάντικες λεπτομέρειες από την ιδιωτική ζωή των "επωνύμων", απίστευτες λεπτομέρειες για τα έργα και τις ημέρες των τελευταίων γαλαζοαίματων, εγκλήματα με πολύ και αθώο αίμα: η συνταγή δεν μοιάζει και τόσο ξένη, όσο μακρινές κι αν είναι οι αποστάσεις. Ποιος είναι, όμως, ο λόγος για την τόσο γενικευμένη αποδοχή του μοντέλου; Οι συντάκτες του "Project Censored" αναφέρονται στις δύο κύριες προσεγγίσεις του προβλήματος. Σύμφωνα με την πρώτη, την κύρια ευθύνη φέρουν τα μέσα ενημέρωσης, ιδιοκτήτες και δημοσιογράφοι, που εθίζουν το κοινό σε μια δημοσιογραφία ανώδυνη και αποβλακωτική. Η δεύτερη γέρνει την πλάστιγγα προς τη μεριά του κοινού, πιστεύοντας ότι και η δική του ενοχή είναι μεγάλη, εφόσον καταναλώνει ευχαρίστως τα σκουπίδια που του σερβίρουν. Υπάρχουν, βέβαια, και απόψεις με μεγαλύτερες αποχρώσεις: "Δεν υπάρχει μία και μόνη απάντηση στο ερώτημα αυτό", σημειώνει για παράδειγμα ο δημοσιογράφος Κένεθ Σταρκ. "Για όλα αυτά ευθύνεται ίσως η δυσφορία που νιώθουμε για τη δική μας ζωή και η ψευδαίσθηση ότι έτσι της δίνουμε κάποια αίγλη. Ίσως πάλι η ειδησεογραφία αυτή να θεωρείται ταιριαστή με τον χαμηλότερο κοινό παρονομαστή του λαϊκού γούστου. Οπωσδήποτε, όμως, οι λόγοι είναι και οικονομικοί: η βασική υποχρέωση του Τύπου σε μια κοινωνία της αγοράς είναι να κερδίζει λεφτά".


ΣΤΟ ΟΡΙΟ

MEGA. Όπως και άλλα κανάλια, το MEGA εισάγει όλο και περισσότερα θέματά του με πιασάρικους τίτλους που εμφανίζονται στην οθόνη επενδυμένοι με εντυπωσιακές εικόνες και υποβλητική μουσική. Η συγκεκριμένη μέθοδος παρουσίασης των ειδήσεων ακολουθεί την αρχική εκφώνησή τους από τον παρουσιαστή και είχε παλαιότερα υιοθετηθεί για γεγονότα με ιδιαίτερη σημασία, όπως ο Πόλεμος του Κόλπου. Σήμερα, τα θέματα που προβάλλονται κατά τον τρόπο αυτόν ανήκουν πολύ συχνά στην κατηγορία "νέα και περίεργα από όλο τον κόσμο" και αφορούν ειδήσεις που οριακά θα είχαν τη θέση τους σε ένα δελτίο. Εκτός, όμως, από την τεχνητή αυτή "αναβάθμιση" ασήμαντων πληροφοριών, το δελτίο του MEGA φροντίζει να κάνει όσο το δυνατόν πιο ελαφρές τις ειδήσεις που επιλέγει να παρουσιάσει στο κοινό του: κάθε επιμέρους ρεπορτάζ συνοδεύεται έτσι από έναν εξαιρετικά σύντομο και "πνευματώδη" τίτλο που εμφανίζεται πάνω δεξιά στην οθόνη και παραπέμπει στη σχετική συνταγή των ταμπλόιντ [π.χ. "Ο ιός στα ...ράτζα"].

ΑΝΤΕΝΝΑ. Από τις 30 διαφορετικές "ειδήσεις" που επέλεξε το επιτελείο του σταθμού να παρουσιάσει το βράδυ της 13ης Ιανουαρίου δεν υπήρχε ούτε μία που να αναφέρεται σε πολιτικό ζήτημα. Την απαραίτητη προβολή τους οι πολιτικοί την εξασφάλισαν διά της πλαγίας οδού. Η κυρία Παπανδρέου, ο κύριος Καραμανλής, ο κύριος Φούρας, η κυρία Πετραλιά και πολλοί άλλοι βουλευτές φρόντισαν να παρευρίσκονται στην κοπή της πίτας του "Πανελληνίου", ο οποίος προεδρεύεται ως γνωστόν από τον ιδιοκτήτη του καναλιού. Η είδηση για την αναστολή εκτέλεσης του Οτσαλάν αξιολογήθηκε 28η, πολύ μετά τους αδέσποτους σκύλους της Χίου και τα ερωτικά προβλήματα της Μπρουκ Σιλντς.

ALPHA. Αν δεν ήταν η γνώριμη φιγούρα του Νίκου Ευαγγελάτου, θα νόμιζε κανείς πως παρακολουθεί καλλιτεχνικό μαγκαζίνο β΄ διαλογής: το ένα τρίτο των θεμάτων ασχολούνταν με "αποκλειστικότητες" όπως το άνοιγμα σουβλατζίδικου από την πάλαι ποτέ τραγουδίστρια Ελένη Ροδά ή τις διαβεβαιώσεις της Άννας Καλουτά και της Σπεράντζας Βρανά ότι κάποτε υπήρξαν κι αυτές ερωτευμένες... Μοναδική πολιτική είδηση της ημέρας, η αναστολή της εκτέλεσης του Οτσαλάν κατατάχθηκε 11η σε σύνολο 18, 55΄ και 12΄΄ μετά την έναρξη του δελτίου. "Και τώρα, επιστροφή στο δελτίο μας με κάτι από τα διεθνή", είπε κάποια στιγμή ο παρουσιαστής, όμως η είδηση αφορούσε -και πάλι- εξελίξεις από τον κόσμο του θεάματος: "τον πράκτορα της CIA θα υποδυθεί ο Π. Μπρόνσαν"...

STAR. Το κανάλι προσπάθησε να επιβληθεί στην αγορά με τη μέθοδο του τελάλη. Από νωρίς το απόγευμα "οι ρεπόρτερ και οι κάμερες" κραύγαζαν για την εντυπωσιακή συγκομιδή πιθανών και απίθανων γεγονότων που θα μας παρουσίαζαν αναλυτικά στο βραδινό δελτίο. Το κόλπο στην αρχή έπιασε, αλλά αργότερα το πήραν κι οι ανταγωνιστές, οι οποίοι πολύ γρήγορα τους ξεπέρασαν σε τερατολογίες. Παρόλα αυτά η συνταγή με το πρώτο θέμα που πρέπει να σου παγώνει το αίμα, αλλά μετά από μισή ώρα και κάτι να επανέρχεται σχετικοποιημένο, καλά κρατεί. "Φονική" ήταν η γρίπη του δελτίου στις 13/1, γέμιζαν τα νοσοκομεία, έκλειναν τα σχολεία, χάθηκαν τα εμβόλια, επί 11 λεπτά. Μετά ξεδιπλώθηκε ένα κουβάρι με άλλες "απειλές", αλλά και ευτράπελα, για να επιστρέψει στο "παράθυρο" (μισή ώρα μετά) μια ειδική πνευμονολόγος του νοσοκομείου Σωτηρία και να βάλει τα πράγματα στη θέση τους. Ούτε πανικός "παρατηρείται", ούτε περί επικίνδυνης επιδημίας πρόκειται. Πέρσι ήταν χειρότερα. Ο παρουσιαστής χαμογέλασε με ευγένεια και μας πέρασε απτόητος σε γιορτή του δημάρχου Γλυφάδας για τα τιμημένα γηρατειά που κατά τρόπο ...εξωπραγματικό -χωρίς καν συνάχι- "ξεφάντωναν για τα καλά" με τα τραγούδια της Μπέσης Αργυράκη και του Γιάννη Καλαντζή.


ΔΙΑΒΑΣΤΕ

Ιγνάσιο Ραμονέ "Η τυραννία των ΜΜΕ" (Αθήνα 1999, εκδ. Πόλις). Ανάλυση της τρέχουσας "υπερπληροφόρησης"΄, των μηχανισμών παραγωγής και του ιδεολογικού της ρόλου, από το διεθυντή της Le Monde Diplomatique. Ειδικό κεφάλαιο αφιερωμένο στο "τέλος των τηλεοπτικών ειδήσεων" και την υποκατάστασή τους από τα ποικίλα σκουπίδια της "τηλεσαβούρας" (trash TV).

Pierre Bourdieu "Για την τηλεόραση" (Αθήνα 1998, εκδ. Πατάκη). Δυό διαλέξεις του γνωστού κοινωνιολόγου, επικεντρωμένες στην "αθέατη λογοκρισία" των τηλεοπτικών ειδήσεων, καθώς και στις αλλαγές που τηλεόραση επέφερε στον τρόπο άσκησης της δημοσιογραφίας και της πολιτικής.

"Μέσα ενημέρωσης, ψεύδη και Δημοκρατία" και "Μέσα ενημέρωσης, μηχανισμοί χειραγώγησης" (ελληνική έκδοση του Maniere de Voir, τχ. 1 & 8, Μάϊος 1993 και Απρίλιος 1996). Συλλογές κειμένων της παρισινής Le Monde Diplomatique, με αντίστοιχη θεματολογία.

Peter Phillips "Censored 1998" (Seven Stories Press, New York 1998). Η ετήσια συλλογή των πιο λογοκριμένων ρεπορτάζ στις ΗΠΑ περιλαμβάνει και επιλογή των πλέον άχρηστων ειδήσεων που κυριαρχούν στα δελτία ειδήσεων.



ΔΕΙΤΕ

Mad City του Κώστα Γαβρά (1998). Ένα έλασσον περιστατικό σε μια μικρή αμερικανική πόλη αποκτά τερατώδεις διαστάσεις όταν ένας δαιμόνιος τηλεοπτικός ρεπόρτερ το μετατρέπει, ελέω "ζωντανών συνδέσεων", σε μείζων πανεθνικό ειδησεογραφικό σόου. Εκπληκτική ταινία για τον κόσμο των σύγχρονων ηλεκτρονικών ΜΜΕ, τη διαπλοκή ενός ανθρωποφάγου καριερισμού με το κυνήγι της τηλεθέασης, και τις καταστροφικές συνέπειες που η συνειδητή και προσχεδιασμένη παραγωγή ενός κλίματος γενικευμένης ανασφάλειας μπορεί να έχει πάνω στην ίδια την κοινωνία.

Τhe Truman Show του Πίτερ Γουίαρ (1998). Η αποθέωση της "trash TV", μέσα από την -υποθετική όσο και τρομακτική- περίπτωση ενός ανθρώπου που μεγαλώνει εν αγνοία του ως αντικείμενο ενός αέναου ριάλιτι σόου.

Το Δίκτυο (The Network) του Σίντνεϊ Λιούμετ (1976). Ένας παρουσιαστής τηλεοπτικών ειδήσεων εισάγει ένα δικό του, "προσωπικό" στιλ, στη διαπραγμάτευση των θεμάτων, αυξάνοντας κατακόρυφα τη θεαματικότητα του δελτίου του. "Προφητική" ταινία, που διείδε έγκαιρα τη μετατροπή της ηλεκτρονικής ειδησεογραφίας σε ένα ιδιόρρυθμο ριάλιτι σόου.

(Ελευθεροτυπία, 30/1/2000)

http://www.iospress.gr/ios2000/ios20000130a.htm