ΠΑΡΑΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗ ΚΥΡΟΥΣ
Κάποτε νομίζαμε ότι η σοβαρότητα συμβαδίζει με την εγκυρότητα στα μέσα ενημέρωσης. Υπάρχει, όμως, όπως φαίνεται, και ο "έγκυρος" κιτρινισμός. Κι αυτός είναι πολύ χειρότερος από το αδελφάκι του, τον γνήσιο, λαϊκό κιτρινισμό.
Τα ψέματα της εγκυρότητας
Εχουμε συνηθίσει να ακολουθούμε τη διάκριση των μέσων ενημέρωσης σε "έγκυρα" ή "σοβαρά" από τη μια μεριά και "κίτρινα" ή απλώς "λαϊκά" από την άλλη. Με βάση αυτή τη διάκριση, θεωρείται ότι οι ειδήσεις που προέρχονται από τα πρώτα είναι διασταυρωμένες και ορθές, ενώ τα ρεπορτάζ των μέσων της δεύτερης κατηγορίας είναι αναξιόπιστα, ακόμα και φτιαχτά. Μια προσεκτικότερη ματιά στα χαρακτηριστικά των δύο κατηγοριών οδηγεί σε διαφορετικό συμπέρασμα. Ο διαχωρισμός δεν προφυλάσσει τους αναγνώστες και τους τηλεθεατές από το ψέμα, την υπερβολή, την αστήρικτη προπαγάνδα. Συμβαίνει το αντίθετο. Οταν μια είδηση προέρχεται από "λαϊκό" φύλλο, όλοι είναι προετοιμασμένοι να την υποδεχθούν με κάποια επιφύλαξη. Η ίδια είδηση σε ένα πρωτοσέλιδο "έγκυρης" εφημερίδας έχει την ισχύ της απόλυτης αλήθειας.
Αν περιοριστούμε στην εικόνα των μέσων ενημέρωσης στις ΗΠΑ, εκεί δηλαδή που πρωτοεμφανίστηκε ο όρος "κίτρινη δημοσιογραφία", διαπιστώνουμε ότι ακόμα και τα φύλλα ή τα κανάλια με το μεγαλύτερο κύρος είναι γεμάτα ανακρίβειες, υπαγορευμένες ειδήσεις, έως και ωμά ψέματα. Αυτό το αμφιλεγόμενο περιεχόμενο δεν υπονομεύει την εικόνα του κύρους, διότι κατά κανόνα μένει άγνωστο.
Ο πρώτος λόγος είναι ότι τα ίδια κατευθυνόμενα ρεπορτάζ δημοσιεύονται σε όλα τα σοβαρά μέσα. Τα "ανταγωνιστικά" δηλαδή μέσα δεν έχουν κατά κανόνα συμφέρον να αποκαλύψουν τον "κιτρινισμό" του αντιπάλου τους, εφόσον φιλοξενούν ανάλογο θέμα και τα ίδια. Ας πάρουμε ένα πρόσφατο παράδειγμα. Στα μέσα του περασμένου Νοέμβρη δεν υπήρχε ούτε ένα σχόλιο στην "Ουάσιγκτον Ποστ", τους "Νιου Γιορκ Τάιμς", την "Γουόλ Στριτ Τζέρναλ" ή το NBC, το CBS και το ABC που να αμφισβητεί την υποχρέωση των ΗΠΑ να επιτεθούν στο Ιράκ. Προβλήθηκαν τρεις μόνο "εναλλακτικές" προτάσεις: ο βομβαρδισμός του Ιράκ, η δολοφονία του Σαντάμ και η αποστολή στρατευμάτων. Δεν υπήρξε ούτε γραμμή για τις διαμαρτυρίες των ειρηνιστών στις ΗΠΑ, δεν ακούστηκε τίποτα για τους εξόριστους Ιρακινούς που ζητούσαν να μη γίνει πόλεμος, δεν δόθηκε βήμα στους διανοούμενους που υποστήριζαν την ειρηνική λύση. Την ίδια μέρα (24.11.97) διάλεξαν τα δυο μεγάλα εβδομαδιαία περιοδικά ("Τάιμ" και "Νιούσγουικ") να κάνουν στόχο τον Σαντάμ στα εξώφυλλά τους. Και στα κύρια ρεπορτάζ τους ασχολούνταν με την προοπτική δολοφονίας του Σαντάμ. "Μήπως πρέπει απλώς να τον σκοτώσουμε;" αναρωτιέται ο Τζ. Μακάλιστερ στο "Τάιμ". Το "Νιούσγουικ" απαντά αρνητικά, μόνο και μόνο όμως για τεχνικούς λόγους: "Είναι δύσκολη υπόθεση ο βομβαρδισμός των σπιτιών του Σαντάμ. Εχει 49 κατοικίες, οι 30 χτίστηκαν μετά τον πόλεμο." Αντίστοιχα σχόλια ανακαλύπτουμε σε ολόκληρο το σοβαρό Τύπο των ημερών. "Ο Σαντάμ Χουσεϊν είναι ο λόγος που ο θεός έφτιαξε τους πυραύλους Κρουζ", γράφει ο Τόμας Φρίντμαν στους "Νιου Γιορκ Τάιμς". Και ο Ρίτσαρντ Κοέν στην "Ουάσιγκτον Ποστ" ταυτίζει τον Σαντάμ με το "απόλυτο κακό". Ενορχηστρωτής όλης αυτής της απροκάλυπτης προπαγάνδας, ένας "δικός μας", ο Τζορτζ Στεφανόπουλος, ο οποίος, ως σύμβουλος ειδήσεων του δικτύου ABC, δεν μασάει τα λόγια του: "Η δολοφονία του Σαντάμ είναι η πιο ηθική λύση".
Αλλά ακόμα και όταν κάποιο -μικρότερης εμβέλειας- μέσο τολμά να κάνει κάποια δυσάρεστη για τους κρατούντες αποκάλυψη, πέφτουν όλα τα άλλα πάνω του να το πνίξουν. Η "Σαν Χοσέ Μέρκιουρι Νιους", τον Αύγουστο του 1996, με μια σειρά άρθρων αποκάλυψε ότι η υποστήριξη που παρείχε η CIA στους Κόντρας της Νικαράγουας συνδέεται με τη μαζική εισαγωγή κοκαϊνης στις φτωχογειτονιές των μαύρων στο Λος Αντζελες. Οι τρεις μεγαλύτερες εφημερίδες της χώρας ("Ουάσιγκτον Ποστ", "Νιου Γιορκ Τάιμς" και "Λος Αντζελες Τάιμς") κάλυψαν με τη σιωπή τους την αποκάλυψη επί ένα μήνα. Και ξαφνικά τον Οκτώβριο επιτέθηκαν συντονισμένα στην "Μέρκιουρι Νιους" καταγγέλλοντας τις πηγές και τις διαπιστώσεις της. Από τη δική τους πλευρά οι "σοβαρές" εφημερίδες στηρίχθηκαν αποκλειστικά στη διάψευση της ίδιας της CIA. Ολα τα επιχειρήματά τους έφεραν τη σφραγίδα "κρατικών πηγών που είναι σε θέση να γνωρίζουν τη δραστηριότητα των υπηρεσιών ασφαλείας". Η στάση αυτή των τριών μεγάλων εφημερίδων ερμηνεύεται από το βεβαρυμένο τους παρελθόν. Στα τέλη της δεκαετίας του '80 οι "Νιου Γιορκ Τάιμς" και η "Ουάσιγκτον Ποστ" είχαν υποστηρίξει τη στρατιωτική βοήθεια στους Κόντρας, και το Φεβρουάριο του 1988 είχαν πιέσει το Κονγκρέσο να εγκρίνει την πολιτική του Ιράνγκεϊτ.
Αυτή η αναξιόπιστη δημοσιογραφία των "εγκύρων" φύλλων δεν περιορίζεται στα "εθνικά" θέματα των ΗΠΑ. Ακόμα και τα πρωτοσέλιδά τους φιλοξενούν με μεγάλη ευκολία ψέματα, ανακρίβειες, παραπληροφόρηση. Μικρό παράδειγμα από κάποιες "λεπτομέρειες" που κατέγραψαν οι αναλυτές Στιβ Ρένταλ και Τζιμ Νορέκας στα κύρια άρθρα της έγκυρης "Γουόλ Στριτ Τζέρναλ":
* Τον Οκτώβριο του 1991 η εφημερίδα, με αφορμή μια υπόθεση σεξουαλικής παρενόχλησης αποφάνθηκε ότι η μαρτυρία της ενάγουσας δεν είναι ισχυρή και ότι "οι ανιχνευτές ψεύδους είναι αναξιόπιστοι". Λίγους μήνες αργότερα, όταν χρειάστηκε να υποστηρίξει τη μαρτυρία του πρώην υπουργού Αμυνας, ο οποίος είχε κατηγορηθεί για το Ιράν-γκεϊτ, η "Τζέρναλ" έγραφε τα ακριβώς αντίθετα: "Ο κ. Γουάινμπεργκερ είναι αθώος, εφόσον πέρασε επιτυχώς από ανιχνευτή ψεύδους."
* Οταν η BBCI πήρε τον έλεγχο της First American Bank, η εφημερίδα αποφάνθηκε ότι "ένα μάτσο Αραβες απατεώνες απέκτησαν τον έλεγχο της μεγαλύτερης τράπεζας στην Ουάσιγκτον" (28.10.94). Πέρα από τη σαφή ρατσιστική χροιά του κειμένου, ο ιδρυτής και ο διοικητής της BCCI δεν ήταν Αραβες αλλά Πακιστανοί. Οι αποδέκτες των δανείων της ήταν Ινδοί, και ο κύριος χαμένος από το σκάνδαλο ήταν ο κυβερνήτης του Ντουμπάι, μιας αραβικής δηλαδή χώρας.
* Ο αρχισυντάκτης της εφημερίδας Τζορτζ Μελόαν δικαιολόγησε τη δυσφήμηση του δημοσιογράφου των "Νιου Γιορκ Τάιμς" Ρέιμοντ Μπόνερ, λέγοντας ότι "είναι μαρξιστής" και ότι "κάλυψε τη σφαγή των αμάχων στο Ελ Σαλβαδόρ, χωρίς να αποκαλύψει στους αναγνώστες του ότι περιείλθε τη χώρα συνοδεύοντας τους αντάρτες". Στην πραγματικότητα ο Μπόνερ το ξεκαθάριζε σε κάθε του άρθρο. Αλλωστε η πρώτη συνέχεια του ρεπορτάζ του επιγραφόταν "Με τους αντάρτες του Σαλβαδόρ στην πρώτη γραμμή".
* Στα κύρια έρθρα της η "Τζέρναλ" αναφερόταν στον ηγέτη του αντάρτικου στην Αγκόλα Τζόνας Σαβίμπι ως "βετεράνο του αγώνα κατά της Πορτογαλίας" (8.11.79 και 30.6.89). Ηδη από το 1978 είχε αποκαλυφθεί ότι ο Σαβίμπι υπήρξε μισθοδοτούμενος πράκτορας του πορτογαλικού στρατού.
* Η εφημερίδα ενθάρρυνε τη Γαλλία να ασκήσει βία εναντίον της Greenpeace που αντιδρούσε στις πυρηνικές δοκιμές στον Ειρηνικό. "Οταν αντιμετωπίζεις φανατικούς με παράλογες απαιτήσεις δεν έχεις άλλη επιλογή από τη βία". (12.7.95)
* Σε ένα κύριο άρθρο περί εγκληματικότητας (11.2.94) η "Τζέρναλ" υποστήριζε ότι "έχει γίνει ρουτίνα για τους εγκληματίες να δολοφονούν τα θύματά τους κατά τη ληστεία για να εξαφανίζουν τα ίχνη τους". Σύμφωνα με τις στατιστικές του FBI το 99.7 των ληστειών δεν καταλήγουν σε φόνο.
Είναι αυτονόητο ότι η έγκυρη αυτή παραπληροφόρηση που συντάσσεται στις ΗΠΑ επηρεάζει -μέσω των μεγάλων πρακτορείων ειδήσεων και των συνεργασιών με τα ΜΜΕ όλου του κόσμου- την εικόνα της πραγματικότητας σ' ολόκληρο τον πλανήτη. Γι' αυτό το λόγο έχει ιδιαίτερη αξία η δημιουργία και η εξάπλωση στην ίδια την Αμερική δικτύων και ομάδων δημοσιογράφων που έχουν μοναδικό σκοπό την αποκατάσταση της αλήθειας και την ανατροπή του "έγκυρου" κιτρινισμού. Με πυρήνα μια ομάδα διανοουμένων γύρω από τον Νόαμ Τσόμσκι έχουν συγκροτηθεί αρκετές ομάδες και εκδίδονται έντυπα όπως το "Extra" (περιοδικό της οργάνωσης Fairness and Accuracy in Reporting) ή το "Lies of Our Times" (το οποίο δυστυχώς ανέστειλε την έκδοσή του). Μια καθημερινή παρακολούθηση των κιτρινισμών των σοβαρών ΜΜΕ μπορεί κανείς να έχει μέσω της σελίδας του "Προγκρέσιφ" στο Ιντερνετ (http://www.progressive.org/worst.htm) και ειδικά στη στήλη "τα χειρότερα άρθρα της εβδομάδας".
Ο Τύπος με την κίτρινη φουστανέλα
Δεν χρειάζεται να ανασύρουμε από το αρχείο μας τις κλασικές κιτρινιές των εντύπων του γνωστού συγκροτήματος (το μαγικό νερό του Καματερού, την εξόντωση του γιατρού Τσιρώνη, ή τα περί του "Γιού του αγωγιάτη"), για να υποψιαστούμε ότι και στη χώρα μας ο σοβαρός Τύπος δεν είναι καθόλου αθώος. Αρκεί μια πρόχειρη ματιά στη συγκομιδή των τελευταίων χρόνων, για να διαπιστωθεί ότι τα μυθεύματα -κατά κανόνα απότοκα της ιδεολογικοπολιτικής εμπάθειας των συντακτών τους- δεν βρίσκονται μόνο στις σελίδες του λαϊκισμού.
Την περίοδο του εθνικιστικού παροξυσμού η τερατολογία ήταν περίπου καθεστώς στα ελληνικά ΜΜΕ. Παράδειγμα κιτρινισμού αποτέλεσε και η καταμέτρηση της ελληνικής μειονότητας στα εδάφη της π.Γ.Δ. Μακεδονίας. "Στην περιοχή των Σκοπίων διαβιούν 250.000 ακραιφνείς Ελληνες", έγραφε η "Καθημερινή" (1.1.1992) βασιζόμενη σε κάποιες μυστικές αλβανικές πηγές της! Το μέγεθος του εκεί "ελληνισμού" αυξομειωνόταν για πολύ καιρό κατά πώς συνέφερε τα "εθνικά μας δίκαια". Οι έγκυροι αναλυτές που ήθελαν να "στείλουμε μερικές μεραρχίες στα Σκόπια" (και δεν εννοούμε μόνο την παρέα του κ. Παπαθεμελή), μέτραγαν σε εκατοντάδες χιλιάδες την ελληνική κοινότητα. Οι άλλοι που ήθελαν να μοιράσουν ή να αφήσουν ολόκληρο το "κρατίδιο" στα χέρια της Σερβίας, μας διαβεβαίωναν ότι ούτε ένας γνήσιος Ελληνας δεν υπάρχει εκεί. "Οι εθνότητες που συνθέτουν το πληθυσμιακό μωσαϊκό των Σκοπίων ουδέν κοινό έχουν με τον Ελληνισμό", διαπίστωνε ο τεχνικός των συρράξεων και σταθερός αναλυτής των "Νέων", Μιχάλης Δούντας (7.1.1992).
Ο προηγούμενος τραγέλαφος με τους "υπό απελευθέρωση αδελφούς μας", ωχριά μπροστά σε άλλα "έγκυρα" και πολύ περισσότερο προβεβλημένα δημοσιεύματα της εποχής: "Θέλουν τη Θεσσαλονίκη", (οι Σκοπιανοί, προφανώς!) αποκαλύπτει σε ανάλυση-σεντόνι το "Βήμα" (15.9.1991). Ομως, όσο κι αν προασπαθήσετε, άκρη δεν θα βγάλετε. "Τα μυστικά σχέδια, οι συμμαχίες και οι κινήσεις των Σκοπιανών", τελικά "τεκμαίρονται" από τις δηλώσεις, στη Θεσσαλονίκη, του προέδρου της βουλής "των εχθρών" Στόγιαν Αντοφ. Ο άνθρωπος απλώς επιδίωκε να συμφωνήσει με τις ελληνικές αρχές για την εμπορική χρήση του λιμανιού της Θεσσαλονίκης! Η εθνική σκοπιμότητα υποχρέωσε και αργότερα τη ναυαρχίδα του συγκροτήματος Λαμπράκη να κιτρινίζει. "Εξοπλίζονται μυστικά τα Σκόπια. Επιθετική στρατιωτική μηχανή ετοιμάζει η κυβέρνηση Γκλιγκόροφ", μας σέρβιρε επίσης το "Βήμα" στις 7.11.1993. Διαβάζοντας, πάλι δεν βγαίνει η είδηση. Εκτός αν πιστέψουμε ότι οι 30.000 άνδρες που πάλευε να οργανώσει σε στρατό το νεοϊδρυθέν κράτος, αποτελούσαν "εθνική απειλή".
Για τον "Οικονομικό Ταχυδρόμο", η κατεξοχήν ειδησεογραφική επιτυχία της τελευταίας 10ετίας ήταν μια ακόμα "εθνική αποκάλυψη". Την 1η Ιουλίου 1993, ο Σαράντος Καργάκος ξεσκέπαζε τη συνωμοσία της Αναστασίας Καρακασίδου. Δηλαδή, τη διατριβή της θεσσαλονικιάς ερευνήτριας στο πανεπιστήμιο του Πρίνστον "με θέμα τους δίγλωσσους πληθυσμούς της περιοχής". Καθώς ο ίδιος δεν είχε διαβάσει την επίμαχη μελέτη, η εκτίμησή του για το περιεχόμενό της - αλλά και για το ποιόν της συγγραφέως, που κατηγορείται ότι "παίρνει θέση στο πλευρό του εχθρού, αμειβόμενη παχυλώς για τα ιστορικά φληναφλήματά της" κι ότι "προφανώς (sic) αναπαράγει τις θεωρίες του κομιτατζή Σαντάνσκη ή του Ντάμιαν Γκρούεφ"- προέκυψε από δευτερογενείς πηγές, τις πληροφορίες κάποιου ανώνυμου "παλιού μαθητή" του αρθρογράφου, και κυρίως, από το θέμα της: "Τίτλος του διδακτορικού είναι 'Fields of wheat, hills of shrub. Agrarian development and the dialectics of ethnicity and nationality in Nothern Greece, 1913-1990' (Χωράφια σιταριού, λόφοι με χαμόδενδρα. Αγροτική ανάπτυξη και οι διάλεκτοι της εθνότητας και της εθνικότητας στη Βόρειο Ελλάδα)". Οσοι από τους αναγνώστες του κ. Καργάκου γνώριζαν στοιχειωδώς αγγλικά, θα κατάλαβαν φυσικά ότι οι "διάλεκτοι" του τίτλου στην πραγματικότητα δεν ήταν παρά η "διαλεκτική" κι ότι ο εθνικόφρων μεταφραστής απλώς έπεσε θύμα της ημιμάθειάς του. Ελάχιστοι όμως θα πληροφορήθηκαν ότι, τελικά, αντικείμενο του "ανθελληνικού" έργου δεν είναι οι σλαβόφωνοι πληθυσμοί της ελληνικής Μακεδονίας, αλλά ένα ελληνόφωνο χωριό λίγο έξω από τη Θεσσαλονίκη! Χάρη στην εκστρατεία που εξαπέλυσε τις επόμενες εβδομάδες το έγκυρο περιοδικό, σπεύδοντας να αξιοποιήσει την "επιτυχία" του, και την υιοθέτησή της στη συνέχεια από τους ταγούς του εγχώριου νεοφασισμού, το βιβλίο μπόρεσε να εκδοθεί (στο εξωτερικό) μόλις την περασμένη άνοιξη.
Στις 27.1.1995, ήταν η σειρά των "Νέων" να ξεσκεπάσουν το ρόλο του ανταποκριτή του Γαλλικού Πρακτορείου στην Αθήνα, Αλέν Ναβαρό. Τον κατηγόρησαν επειδή έγραψε για "δήθεν κλίμα αντισημιτισμού που επικρατεί στην Ελλάδα". Αν έκανε όμως τον κόπο ο "θιγόμενος" συντάκτης -που θέλει να πιστεύει ότι δεν υπάρχει ίχνος αντισημιτισμού στη χώρα μας- να βρεί τις πηγές του κ. Ναβαρό, θα μάθαινε ότι η έρευνα (στην οποία βασίστηκε ο "κακός ξένος") είχε πραγματοποιηθεί από το Ιδρυμα Λαμπράκη, με χρήματα της Ευρωπαϊκής Ενωσης. Η μελέτη είχε διενεργηθεί το 1993 με υπεύθυνο τον καθηγητή Κωνσταντίνο Τσουκαλά και είχε καταγράψει ότι στην Ελλάδα το 57% των πολιτών απεχθάνεται, λίγο ή πολύ, τους Εβραίους!
Μετά από αυτά τι να λέμε για τα πρωτοσέλιδα της "Καθημερινής" ότι "Τούρκοι αγοράζουν τη γή της Θράκης που εγκαταλείπουμε" (11.9.1994), για την περιπέτεια της πλαστής δήλωσης Κίσινγκερ (από το "Νέμεσις" ως την "Καθημερινή") ή για την αποκάλυψη του κ. Πρετεντέρη ("Bήμα" 16.2.1997) ότι ένας συνδικαλιστής καθηγητής έπαιρνε "ανελλιπώς" 15.000 για ιδιαίτερα μαθήματα -αλλά ο αρθρογράφος ακόμα να μπορέσει να διασταυρώσει την καταγγελία ενός ανώνυμου γονιού! Ψιλά γράμματα θα πείτε, όταν συχνά πυκνά ο ανώνυμος "Βηματοδότης" και η κουτσομπόλα "Σίβυλλα" έχουν μπάσει στα σοβαρά σαλόνια τη δημοσιογραφία του κομμωτηρίου.
3
Η φαντασία του απορρήτου
Είναι φορές που οι γκάφες των "σοβαρών" φύλλων βγάζουν πολύ γέλιο. Κυρίως γιατί η δημοσιογραφική αρλούμπα πλασάρεται με τη δέουσα οίηση, τόσο συνηθισμένη σε αυτή την κατηγορία εντύπων. Το παράδειγμα, αντλημένο από την πολυκύμαντη ιστορία της γαλλικής "Λε Μοντ", προκαλεί ακόμη ταραχή στους παλαιότερους συντάκτες του εγκυρότερου ημερήσιου φύλλου της Γαλλίας:
Στις αρχές Ιουλίου του 1972, οι αναγνώστες της "Λε Μοντ" βρέθηκαν μπροστά σε μια συγκλονιστική αποκλειστικότητα της εφημερίδας τους. Η είδηση αφορούσε το αστυνομικό δελτίο και ήταν από εκείνες που δεν μπορεί κανείς να προσπεράσει αδιάφορος: Ενα ζευγάρι άφησε ένα βράδυ τα δύο παιδιά του μόνα στο σπίτι για να πάει σε κοσμικό δείπνο που διοργάνωναν φίλοι στο αριστοκρατικό προάστιο Νεγί. Το δεκάχρονο αγόρι υποσχέθηκε να βάλει νωρίς για ύπνο την τετράχρονη αδελφούλα του και να μην ανοίξει σε κανέναν την πόρτα. "Στις δέκα χτύπησε το τηλέφωνο", συνέχιζε το δημοσίευμα. "Ηταν το αγοράκι, έντρομο αλλά ανακουφισμένο: 'Μπαμπά, ήρθε ένας κλέφτης και τον σκότωσα'. 'Ερχομαι αμέσως.' (...) Ο κλέφτης είναι πράγματι εκεί, ξαπλωμένος στο χαλί του σαλονιού, μέσα σε μια λίμνη αίματος. (...) Την ώρα που ο κλέφτης έψαχνε τα συρτάρια ενός επίπλου, το παιδί πήγε και πήρε από το γραφείο του μπαμπά του το όπλο, επέστρεψε νυχοπατώντας και, όπως στο παιχνίδι ή στην τηλεόραση, πυροβόλησε τον σκυμμένο άνδρα."
Ερχεται η αστυνομία και αποκαλύπτεται ότι ο νεκρός είναι ο νεαρός γιος των φίλων που διοργάνωναν το πάρτι. Οι δύο οικογένειες αποφασίζουν με τη συνενοχή των αρχών να αποκρύψουν την αλήθεια. Η υπόθεση χώνεται στο συρτάρι, οι γονείς του κλέφτη ανακοινώνουν ότι ο γιος τους αυτοκτόνησε, ενώ ο ανήλικος δολοφόνος και οι αδελφή του φεύγουν αμέσως για διακοπές. Κατακλείδα του δημοσιεύματος, το απαραίτητο ηθικό δίδαγμα: "Πέρασαν ήδη εβδομάδες από το συμβάν, αλλά δεν ασχολήθηκε καμία άλλη εφημερίδα με αυτό. Κι όμως, πρόκειται για ένα γεγονός κυνικό και ψυχρό, κομμένο και ραμμένο στα μέτρα της εποχής μας."
Πανικόβλητες από την αποκάλυψη, οι αστυνομικές και ανακριτικές αρχές προσπαθούν μάταια να βρουν κάποιο στοιχείο που να τεκμηριώνει τη σοβαρή καταγγελία. Ο δαιμόνιος ρεπόρτερ αρνείται να τις βοηθήσει, επικαλούμενος το δημοσιογραφικό απόρρητο. Η λύση θα δοθεί τον Οκτώβριο του 1974, όταν η "Φρανς Σουάρ" αποφασίζει -με την απαραίτητη πάντως συναδελφική αβρότητα- να εξηγήσει ότι πριν από δύο χρόνια έκανε θραύση στις κοσμικές συντροφιές η ιστορία με ένα αγοράκι που έμεινε μόνο στο σπίτι κ.λπ. κ.λπ. Η ιστορία είχε πρωτοεμφανιστεί το 1893 και κατά καιρούς κυκλοφορούσε σαν ανέκδοτο στις παρέες.
4
Το "τοπ-τεν" της λογοκρισίας
Τη λογοκρισία που ασκούν συστηματικά τα υπεράνω πάσης υποψίας αμερικανικά μέσα ενημέρωσης παρακολουθεί εδώ και χρόνια μια ομάδα ειδικευμένων "κριτών" με έδρα το Πανεπιστήμιο της Σονόμα, μιας μικρής πόλης κοντά στο Σαν Φρανσίσκο (ομάδα "Project Censored"). Οι πανεπιστημιακοί, συγγραφείς και δημοσιογράφοι που αποτελούν την ομάδα εντοπίζουν από το 1976 τα σημαντικά ζητήματα που εξαφανίστηκαν "μυστηριωδώς" από πρωτοσέλιδα και δελτία ειδήσεων και ερμηνεύουν τους μηχανισμούς που σε κάθε περίπτωση επέβαλαν την απόκρυψη μιας συνταρακτικής είδησης. Συνέπεια της επιθυμίας τών κατά τα λοιπά "έγκυρων" μέσων να μη συγκρούονται με την πολιτική και οικονομική ελίτ της χώρας, η (αυτό)λογοκρισία αυτή συνιστά πλέον πάγια δημοσιογραφική πρακτική, καταδικάζοντας τους αμερικανούς πολίτες σε ελλιπή και στρεβλή ενημέρωση. Κάθε άνοιξη, η ομάδα του Πανεπιστημίου Σονόμα δίνει στη δημοσιότητα έκθεση με τις δέκα σημαντικότερες ιστορίες που λογοκρίθηκαν τη χρονιά που πέρασε. Η τελευταία, αυτή που αναφέρεται στο "Τοπ Τεν" του 1996, περιλαμβάνει τα ακόλουθα θέματα:
1. Ουδείς θεώρησε σκόπιμο να ασχοληθεί με τους κινδύνους που εγκυμονεί το νέο διαστημικό πρόγραμμα της ΝΑΣΑ, και κυρίως η αποστολή του δορυφόρου Τιτάν IV στον Κρόνο: σε περίπτωση ατυχήματος, το ουράνιο που μετέφερε ο δορυφόρος θα απειλούσε με ραδιενεργό μόλυνση ολόκληρη την ανθρωπότητα. Αλλά το δίκτυο NBC συγγενεύει με την Τζένεραλ Ελέκτρικ και το CBS με την Ουεστινγκχάους. Η πρώτη προμηθεύει το 40% της παγκόσμιας πυρηνικής βιομηχανίας, ενώ η δεύτερη κατασκευάζει κινητήρες για πυρηνικούς αντιδραστήρες.
2. Η "Γουόλ Στριτ Τζέρναλ", οι "Νιου Γιορκ Τάιμς" και η "Ουάσινγκτον Ποστ" απέφυγαν επιμελώς να συνδέσουν την πετρελαϊκή εταιρεία Σελ με τα αιματηρά γεγονότα στην περιοχή του Δέλτα του Νίγηρα και τις εκτελέσεις του συγγραφέα Κεν Σάρο Ουίουα και των συντρόφων του.
3. Τα μέσα φρόντισαν να προβάλουν μόνο τις θετικές πλευρές του μισθολογικού νομοσχεδίου της κυβέρνησης Κλίντον, το οποίο είχε την άμεση υποστήριξη και των Ρεπουμπλικανών. Παρέμειναν έτσι "κρυφά" τα άρθρα εκείνα που ακυρώνουν στην ουσία τις πολυδιαφημισμένες βελτιώσεις του νόμου.
4. Τα μέσα ενημέρωσης σχετίζονται στενά με τις περιβόητες εταιρείες δημόσιων σχέσεων και βασίζονται στις πληροφορίες που τους διοχετεύουν, θεωρώντας περιττό να τις ελέγξουν. Με τον τρόπο αυτό βλέπουν το φως ανακριβή ρεπορτάζ, πνίγονται ανεξάρτητες φωνές και διαφημίζονται προϊόντα επικίνδυνα για τη δημόσια υγεία.
5. Τηλεοράσεις και εφημερίδες επιτείνουν την τάση του υπουργείου Δικαιοσύνης να θεωρεί εγκληματικές ενέργειες μόνο τις δολοφονίες και τις ένοπλες ληστείες. Ετσι δεν διώκονται ποτέ οι βιομηχανίες, παρόλο που οι δικές τους παραβάσεις είναι κατά δέκα έως πενήντα φορές περισσότερες από την εγκληματικότητα "του δρόμου". Το κοινό δεν πληροφορήθηκε, για παράδειγμα, ότι το 1987 πέθαναν πρόωρα 50.000-70.000 εργάτες λόγω της πολύχρονης έκθεσής τους σε τοξικές ουσίες, ενώ οι δολοφονίες της ίδιας χρονιάς δεν ξεπέρασαν τις 21.000.
6. Ενώ το κοινό ενημερώνεται για τις συνεχείς συγχωνεύσεις τραπεζών, πουθενά δεν πρόκειται να διαβάσει για τις σοβαρές επιπτώσεις που θα έχει στο μέσο Αμερικανό αυτή η υπερσυγκέντρωση των τραπεζικών κεφαλαίων στα χέρια του 1% των τραπεζιτών της χώρας.
7. Τα φτωχότερα στρώματα της αμερικανικής κοινωνίας γίνονται αντικείμενο της πιο αισχρής εκμετάλλευσης από γραφεία δανεισμού, ενεχυροδανειστήρια κ.ο.κ. Σε κάποια από αυτά, μια τηλεόραση τριακοσίων δολαρίων κοστίζει τελικά χίλια δολάρια. Ποτέ ωστόσο δεν γράφεται ότι πίσω από τη "βιομηχανία της φτώχειας" κρύβονται τα μεγαλύτερα ονόματα της Γουόλ Στριτ: Φορντ, Σίτιμπανκ, Αμέρικαν Εξπρές κ.ο.κ.
8. Συχνά από άγνοια, τα μέσα δεν ενημερώνουν το κοινό τους για τις εφιαλτικές εξελίξεις στον τομέα της συλλογής πληροφοριών που αφορούν τα ατομικά στοιχεία των πολιτών. Γιγαντιαίες ιδιωτικές και κρατικές βάσεις δεδομένων όχι μόνο "φακελώνουν" τους Αμερικανούς, αλλά, όπως φαίνεται, επιδίδονται και σε αλληλοσυμπληρώσεις χάρη στο ήδη διαδεδομένο κυβερνο-κουτσομπολιό τους.
9. Τα μέσα ενημέρωσης δεν ασχολήθηκαν με το γεγονός ότι για πρώτη φορά έγινε εκτεταμένη χρήση ουρανίου (σε σφαίρες και τανκς) κατά τη διάρκεια της επιχείρησης Καταιγίδα της Ερήμου.
10. Ενώ οι οικονομικές ειδήσεις καταλαμβάνουν όλο και μεγαλύτερη θέση στις στήλες των εφημερίδων, πενιχρή έως ανύπαρκτη είναι η αναφορά στους κινδύνους που προοιωνίζεται η συνεχής μείωση των αποθεμάτων του πλανήτη σε ρύζι και δημητριακά.
ΟΙ ΜΕΝ ΚΑΙ ΟΙ ΔΕ
ΙΣΠΑΝΙΑ. Η παραχάραξη των ειδήσεων από έντυπα παγκοσμίου φήμης δεν είναι καθόλου πρόσφατο φρούτο. Στη διάρκεια του ισπανικού εμφυλίου πολέμου, λχ, η συντηρητική διεύθυνση των "Νιου Γιορκ Τάϊμς" είχε πετσοκόψει επανειλημμένα τις -αρνητικές για τους φασίστες- ανταποκρίσεις του εξαίρετου Χέρμπερτ Μάθιους. Χαρακτηριστική έχει μείνει η παραχάραξη των τηλεγραφημάτων του για τη μάχη της Γκουανταλαχάρα (1937), την πρώτη δηλαδή μαζική συμμετοχή του ιταλικού εκστρατευτικού σώματος στο πλευρό του Φράνκο: κατά διαταγήν του βοηθού αρχισυντάκτη Ρέϊμοντ Μακόου, η εφημερίδα αντικατέστησε παντού τη λέξη "ιταλοί/ιταλικά" με το "στασιαστές/στασιαστικά". Οταν ο Μάθιους διαμαρτυρήθηκε, η διεύθυνση του εξήγησε ότι "οι Τάϊμς δε μπορούν να κάνουν έμμεση κομμουνιστική προπαγάνδα".
Β.ΙΡΛΑΝΔΙΑ. Αντιμέτωπες με ένα κατεξοχήν "εθνικό θέμα", οι κιριλέ εφημερίδες του Σίτι σπάνια διστάζουν να βάλουν νερό στο δεοντολογικό κρασί τους. Δυο παραδείγματα είναι αρκετά. Το καλοκαίρι του 1978 ο "Ομπσέρβερ" πολτοποίησε ολόκληρο το ένθετο περιοδικό του, τυπωμένο πριν από το καθεαυτό φύλλο της εφημερίδας, όταν ο αρχισυντάκτης της τελευταίας έκρινε "υπερβολικά τολμηρό" ένα άρθρο της ανταποκρίτριάς του στο Ντέρι, Μέρι Χόλαντ. Το ένθετο ξανατυπώθηκε με το άρθρο "ευπρεπισμένο", χωρίς η συντάκτριά του να ενημερωθεί σχετικά. Μια δεκαετία αργότερα, το Μάϊο του 1988, οι "Σάντεϊ Τάϊμς" παραχάραξαν χονδροειδώς τα ρεπορτάζ τριών δημοσιογράφων τους από το Γιβραλτάρ, προκειμένου να "διαψεύσουν" τις αποκαλύψεις της Thames TV (που, επιπλέον, ανήκε σε ανταγωνιστικό συγκρότημα) σχετικά με το φόνο τριών μελών του IRA από τους κομάντος της SAS.
ΙΡΑΝ. Οι τακτικοί αναγνώστες του "Νιούσγιουϊκ" μάλλον θα ένοιωσαν κάπως παράξενα όταν το Νοέμβριο του 1978 άρχισαν οι αποκαλύψεις για τα "μυστικά κονδύλια" του Σάχη. Σύμφωνα με τον πρώην διευθυντή της υπηρεσίας πρωτοκόλλου του ιρανικού Γραφείου Τύπου, Σιαμάκ Ζάντ, ο επικεφαλής του γραφείου του περιοδικού στην Τεχεράνη, Αρνό ντε Μπογκρέϊβ, είχε τσεπώσει κατά καιρούς διάφορα "φακελάκια" έναντι των υπηρεσιών που προσέφερε με τα δημοσιεύματά του στο αιμοσταγές καθεστώς του απόλυτου μονάρχη. Αλλοι παραλήπτες τέτοιων "δώρων" ήταν ο πολύς Ζεράρ ντε Βιλιέ, ο ακροδεξιός Ρόμπερτ Μός της "Ντέϊλι Μέϊλ" κι ένας ευκαιριακός αναλυτής της διεθνούς επικαιρότητας στους λονδρέζικους "Τάϊμς".
ΝΟΜΠΕΛ. Αξιοσημείωτες επισημάνσεις του περιοδικού Lies of Our Times (12/1992) για το πώς χειρίστηκαν τα "έγκυρα" έντυπα των ΗΠΑ τη βράβευση της ινδιάνας Ριγκομπέρτα Μεντσού από τη Γουατεμάλα με το βραβείο Νόμπελ Ειρήνης το 1992, σε σύγκριση με την κάλυψη της βράβευσης του Λεχ Βαλέσα (Πολωνία) και της Αούνγκ Σαν (Βιρμανία): "Η "Γουόλ Στρίτ Τζέρναλ", που είχε αφιερώσει μια στήλη κι ένα κύριο άρθρο υμνώντας την Αούνγκ και το Βαλέσα, παραχώρησε μόλις 44 λέξεις για το βραβείο του 1992. Το "Νιούσγουϊκ", που είχε αφιερώσει σελίδες στην `ατρόμητη', `φλογερή' Αούνγκ και την `ηθική δύναμη' του Βαλέσα, έκρινε πως η Μεντσού άξιζε ένα κομματάκι 81 λέξεων, με τον τίτλο `Πάρτα Κολόμβε!'". Οπως και οι "Νιου Γιορκ Τάϊμς", τα δυο έντυπα έδωσαν επίσης έμφαση στις κατηγορίες της γουατεμαλέζικης χούντας κατά της Μεντσού και αποσιώπησαν πλήρως τους αγώνες της τελευταίας, πράγμα αδιανόητο στις προηγούμενες περιπτώσεις.
ΝΕΦΟΣ. Με τον πρωτοσέλιδο τίτλο "Χωρίς φοβερά μέτρα, η Ν.Υόρκη ανακαλύπτει πως ο αέρας της είναι καθαρότερος", ο "Νιου Γιορκ Τάϊμς" παρουσίασαν στις 13/11/92 τα αποτελέσματα μιας έρευνας σχετικά με τα επίπεδα μόλυνσης της αμερικανικής μεγαλούπολης. Το άρθρο έδινε μεγάλη έκταση στο γεγονός της μείωσης του μονοξειδίου του άνθρακα, αποσιωπώντας πλήρως ότι το νέφος της Ν.Υόρκης οφείλεται κατά 80% σε άλλες ουσίες, το επίπεδο των οποίων κάθε άλλο παρά είχε μειωθεί. Εξίσου παραπειστικά ήταν τα γραφήματα που συνόδευαν το άρθρο και τα οποία ταύτιζαν το μονοξείδιο του άνθρακα με το νέφος. Οι ρίζες της παραχάραξης μπορούν να αναζητηθούν στην εκστρατεία του λόμπι των κατασκευαστικών εταιριών για "απελευθέρωση" των κονδυλίων που προορίζονται για κατασκευή δρόμων στην πόλη και, λόγω ρύπανσης, έχουν "παγώσει" κάτω από την πίεση των οικολογικών οργανώσεων.
ΔΙΟΞΙΝΗ. Aκόμα πιο παραπλανητική είναι η στάση της ναυαρχίδας του αμερικανικού τύπου στο πρόβλημα της διοξίνης. Παρουσιάζοντας λχ τα συμπεράσματα μιας 4ήμερης συνεδρίασης της Υπηρεσίας Προστασίας Περιβάλλοντος (ΕΡΑ) για το θέμα, οι "Νιου Γιορκ Τάϊμς" κατέβαλλαν κάθε δυνατή προσπάθεια να πείσουν πως "η διοξίνη δεν αποτελεί σοβαρό κίνδυνο για καρκίνο, εκτός από τις περιπτώσεις υπερβολικής έκθεσης σ' αυτήν, μέσα σε εργοστάσια ή σε περίπτωση ατυχήματος" (26/9/92). Στην πραγματικότητα, τα συμπεράσματα της ΕΡΑ κινούνταν στην εντελώς αντίθετη κατεύθυνση. Αυτό που υπαγόρευσε τη διαστρέβλωση της πραγματικότητας από την έγκυρη εφημερίδα ήταν οι επενδύσεις της μητρικής της εταιρίας στη χαρτοβιομηχανία, τον κλάδο δηλαδή που κατεξοχήν θίγεται από τη λήψη των προτεινόμενων μέτρων.
ΒΑΛΚΑΝΙΑ. Ηταν 20/1/1992 όταν από τις στήλες της λονδρέζικης "Γκάρντιαν" ο διεθνολόγος Τζόναθαν Αϊαλ εγκαινίαζε τη χορεία των δημοσιευμάτων που επέκριναν την τότε ελληνική εξωτερική πολιτική στα Βαλκάνια: "Η Μακεδονία είναι απομονωμένη και η δυστυχία των Αλβανών στη Σερβία δύσκολα θα μπορούσε να είναι χειρότερη. Ο Σέρβος πρόεδρος είναι βέβαιος ότι θα μπορέσει να ελέγξει το νότο με τη συνεργασία της Ελλάδας. Απέχοντας πολύ από την προώθηση της σταθερότητας, η Ελλάδα, το μοναδικό κράτος της ΕΟΚ στα Βαλκάνια, είναι τώρα με τη θέλησή της συμμέτοχος σ' αυτά τα παιχνίδια". Υστερα από μια επίσκεψή του στην Αθήνα λίγο αργότερα, ωστόσο, ο ίδιος αναλυτής άλλαξε πλήρως απόψεις. Τα επόμενα χρόνια, ως αρθρογράφος της "Γκάρντιαν" και της "Ιντεπέντεντ", ασχολήθηκε κυρίως με την προβολή των ελληνικών δικαίων -αλλά και με την υπεράσπιση των Σέρβων αδελφών μας απέναντι στην "αδικαιολόγητη" δυτική εχθρότητα.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ
Philip Knightley "The first casualty. From Crimea to Vietnam: the war correspondent as hero, propagandist and myth-maker" (Λονδίνο 1975, εκδ. Quartet). Η ιστορία της δημοσιογραφικής κάλυψης των πολέμων του τελευταίου ενάμιση αιώνα, με έμφαση στους λόγους που κάθε φορά υπαγόρευσαν την αποσιώπηση ή την αποκάλυψη των πραγματικών περιστατικών από τα ΜΜΕ του αναπτυγμένου κόσμου. Το συμπέρασμα που προκύπτει από τη λεπτομερειακή ανάλυση 11 συρράξεων και την εμπεριστατωμένη αναφορά σε άλλες 6 είναι σαφές: χάρη στις "υψηλές" διασυνδέεις τους, οι "έγκυρες" εφημερίδες είναι εκείνες που συνήθως "ανακαλύπτουν" τελευταίες τι πραγματικά συμβαίνει...
Mark Achbar "Κατασκευάζοντας συναίνεση. Ο Νόαμ Τσόμσκυ και τα μέσα μαζικής επικοινωνίας" (εκδ. Παρατηρητής, Θεσσαλονίκη 1996). Το υλικό της ομώνυμης ταινίας περιλαμβάνει ειδικά κεφάλαια για τη συγκρότηση των ΜΜΕ κύρους και τις μεθόδους παραπληροφόρησης που χρησιμοποιούν.
The Progressive. Αριστερό φιλελεύθερο αμερικάνικο περιοδικό με μόνιμες στήλες παρακολούθησης και ελέγχου των μεγάλων ΜΜΕ.
Z Magazine. Το περιοδικό του Νόαμ Τσόμσκι με συχνές αναφορές στα ΜΜΕ και τις μεθόδους παραπληροφόρησης.
Carl Jensen "20 Years of Censored News" (εκδ. Seven Stories Press, Νέα Υόρκη 1997). Απολογισμός 20 ετών λογοκρισίας στα μεγάλα ΜΜΕ από έναν ειδικευμένο μελετητή.
ΔΕΙΤΕ
Σαλβαδόρ (Salvador) του Ολιβερ Στόουν (1985). Ο αιματηρότερος από τους εμφυλίους πολέμους της περασμένης δεκαετίας στην Κεντρική Αμερική, μέσα από τη ματιά ενός αρχικά αμέριμνου βορειοαμερικανού free-lancer. Σαρκαστική η καταγγελία της αδιαφορίας των απεσταλμένων των "έγκυρων" ΜΜΕ ("Γουόλ Στριτ Τζέρναλ", τηλεοπτικά κανάλια) να αναζητήσουν τα πραγματικά γεγονότα, πέρα από τις προκατασκευασμένες "αλήθειες" των επίσημων πηγών.
Το δέντρο, ο δήμαρχος και η βιντεοθήκη (L' arbre, le maire et la mediatheque) του Ερίκ Ρομέρ (1994). Εκπληκτική παρουσίαση των -συχνά αντίρροπων- διαπλοκών ανάμεσα στα ΜΜΕ, τους δημοσιογράφους και τα δημόσια πρόσωπα που αποτελούν το αντικείμενο κάποιου ρεπορτάζ. Κι όλα αυτά, δοσμένα με το γνωστό ανάλαφρο τρόπο του αγέραστου γάλλου δημιουργού!
(Ελευθεροτυπία, 1/2/1998)
http://www.iospress.gr/ios1998/ios19980201a.htm
Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα Δημοσιογραφια. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων
Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα Δημοσιογραφια. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων
Παρασκευή 4 Νοεμβρίου 2011
Τα "κομμένα" του 2004
Το νέο πρόσωπο της λογοκρισίας
Σημαντικές ειδήσεις που δεν έχουν ελπίδα να περάσουν στα βασικά αμερικανικά μίντια, τεκμηριωμένα ρεπορτάζ που ρίχνονται σιωπηρά στον κάλαθο των αχρήστων: η σύγχρονη αμερικανική λογοκρισία μετατρέπει εφημερίδες και κανάλια σε μέσα χαζοχαρούμενης ψυχαγωγίας και παραπληροφόρησης.
Οι νέες μορφές της αμερικανικής λογοκρισίας εικονογραφούνται με τον πλέον πειστικό τρόπο στον φετινό τόμο του «Project Censored», ετήσιας έκδοσης στην οποία περιλαμβάνονται τα σημαντικότερα «απαγορευμένα» ρεπορτάζ της χρονιάς που πέρασε. Πρόκειται για δημοσιογραφικές έρευνες οι οποίες, παρά το ενδιαφέρον και την τεκμηρίωσή τους, κόπηκαν από τα «έγκυρα» αμερικανικά μίντια και υποχρεώθηκαν να αρκεστούν στο περιορισμένο κοινό κάποιων εναλλακτικών μέσων ενημέρωσης.
Το ανθολόγιο των σημαντικότερων λογοκριμένων δημοσιογραφικών ερευνών της χρονιάς αποτελεί μία από τις σοβαρότερες προσπάθειες αντίστασης στο κλίμα που έχει δημιουργήσει η μονοπωλιακή διαχείριση της ενημέρωσης από εταιρείες-κολοσσούς, οι οποίες διατηρούν προνομιακούς δεσμούς με την πολιτική και οικονομική ελίτ της χώρας.
Κάθε χρόνο, επί είκοσι οκτώ ήδη χρόνια, η επιστημονική ομάδα του Πανεπιστημίου της Σονόμα (Σαν Φρανσίσκο) εξετάζει χίλια περίπου ρεπορτάζ που κρίθηκαν «ακατάλληλα» να απασχολήσουν τα κυρίαρχα μέσα ενημέρωσης της χώρας. Στη συνέχεια, τα είκοσι πέντε καλύτερα από τα χίλια αυτά άρθρα υποβάλλονται σε επιτροπή κριτών (ανάμεσά τους ο Νόαμ Τσόμσκι, η Σούζαν Φαλούντι κ.ά.), η οποία τα ταξινομεί βάσει της ποιότητας αλλά και της σημασίας τους.
Παλιός γνώριμος της στήλης, ο επικεφαλής του προγράμματος καθηγητής Πίτερ Φίλιπς του Πανεπιστημίου της Σονόμα μας παραχώρησε την άδεια προδημοσίευσης από τον φετινό τόμο του «Project Censored», ο οποίος θα δοθεί στη δημοσιότητα το ερχόμενο Σάββατο. Επιλέγουμε να παρουσιάσουμε έξι από τις είκοσι πέντε έρευνες του τόμου, πιστεύοντας ότι συνιστούν αντιπροσωπευτικό δείγμα του είδους της δημοσιογραφίας που αυτή τη στιγμή βρίσκεται υπό διωγμό στις Ηνωμένες Πολιτείες.
1. Ατιμωρησία
Ο υπουργός Δικαιοσύνης Τζον Ασκροφτ απεργάζεται την άμεση κατάργηση ενός από τους αρχαιότερους νόμους που έχουν θεσπιστεί για την υπεράσπιση των ανθρώπινων δικαιωμάτων: πρόκειται για τον Allen Torts Claim Act (ATCA), σύμφωνα με τον οποίο κυβερνητικοί και στρατιωτικοί αξιωματούχοι, καθώς και στελέχη εταιρειών, είναι δυνατόν να κληθούν να λογοδοτήσουν στη δικαιοσύνη για παραβιάσεις των ανθρώπινων δικαιωμάτων που σημειώθηκαν σε χώρες του εξωτερικού.
Εννέα μόλις μήνες μετά την απόφαση αμερικανικού εφετείου, το οποίο έκρινε πως η εταιρεία Unocal μπορεί να κριθεί υπεύθυνη για την καταπάτηση των ανθρώπινων δικαιωμάτων των κατοίκων περιοχής της Βιρμανίας όπου κατασκεύασε αγωγό πετρελαίου, η πρόθεση του αμερικανικού υπουργείου Δικαιοσύνης να καταργήσει τον παμπάλαιο νόμο έχει ξεσηκώσει θύελλα διαμαρτυριών από το Παρατηρητήριο των Ανθρώπινων Δικαιωμάτων και άλλες ανθρωπιστικές οργανώσεις.
Η ιστορία του ATCA ξεκινά το 1789, όταν ο Τζορτζ Ουάσιγκτον αποφάσισε να δώσει σε ξένους πολίτες τη δυνατότητα να καταφύγουν στα αμερικανικά δικαστήρια καταγγέλλοντας παραβιάσεις του διεθνούς δικαίου. Αν και κατά τα πρώτα διακόσια χρόνια της ύπαρξής του ο νόμος παρέμεινε σχεδόν ανενεργός, από το 1980 και εξής έχει λειτουργήσει ως νομικό έρεισμα σε περισσότερες από εκατό περιπτώσεις. Τη χρονιά εκείνη, αμερικανικό δικαστήριο επιδίκασε δέκα εκατομμύρια δολάρια σε μια γυναίκα από την Παραγουάη, της οποίας ο αδελφός βασανίστηκε και δολοφονήθηκε από αξιωματούχο της παραγουανής αστυνομίας που ζούσε παράνομα στις Ηνωμένες Πολιτείες. Εκτοτε άνοιξε ο δρόμος για την προσφυγή ξένων πολιτών στα αμερικανικά δικαστήρια.
Την κατάργηση του νόμου επιδιώκουν από καιρό πανίσχυρα επιχειρηματικά συμφέροντα, υποστηρίζοντας ότι οι ασχολούμενοι με υποθέσεις ανθρώπινων δικαιωμάτων δικηγόροι αλλά και ορισμένα δικαστήρια υιοθετούν μια εξαιρετικά διασταλτική ερμηνεία της σχετικής νομοθετικής ρύθμισης. Τη θέση αυτή συμμερίζεται και η κυβέρνηση Μπους, με το πρόσθετο επιχείρημα ότι ο εν λόγω νόμος επεμβαίνει σε ευαίσθητα θέματα εξωτερικής πολιτικής, καθώς επιτρέπει σε πολίτες ξένων κρατών να καταθέτουν μηνύσεις για ζητήματα που ενδέχεται να θέσουν σε κίνδυνο τις καλές σχέσεις της Ουάσιγκτον με χώρες των οποίων είναι απαραίτητη η συνεργασία στον πόλεμο κατά της τρομοκρατίας.
Είναι χαρακτηριστικό ότι η κατάργηση του νόμου επιχειρείται σιωπηρά, ενώ εφημερίδες μεγάλης κυκλοφορίας δημοσιεύουν συχνά διαφημίσεις που επιτίθενται εμμέσως πλην σαφώς στον ATCA και υπογράφονται από ένα συνασπισμό πολυεθνικών εταιρειών. Στα τέλη πάντως του περασμένου Μαρτίου, ομοσπονδιακός δικαστής στο Σαν Φρανσίσκο αρνήθηκε να απορρίψει καταγγελίες, σύμφωνα με τις οποίες η Chevron-Texaco ενδέχεται να ευθύνεται για παραβιάσεις των ανθρώπινων δικαιωμάτων σε περιοχή της Νιγηρίας, όπου θυγατρική εταιρεία της κατασκεύασε πλατφόρμα πετρελαίου. Αντίστοιχες μηνύσεις αντιμετωπίζουν και οι Unocal και Exxon Mobil.
2. Μαύρη Λίστα
Σύμφωνα με στοιχεία τα οποία έχουν δημοσιευτεί σε ανεξάρτητα μέσα ενημέρωσης, η κυβέρνηση Μπους λογοκρίνει και χειραγωγεί την επιστημονική πληροφόρηση προκειμένου να προωθήσει τα επιχειρηματικά συμφέροντα, αδιαφορώντας για τις επιπτώσεις της πολιτικής αυτής στο περιβάλλον. Στην Ουάσιγκτον, εξήντα κορυφαίοι επιστήμονες, μεταξύ των οποίων και είκοσι κάτοχοι του βραβείου Νόμπελ, εξέδωσαν τον περασμένο Φεβρουάριο ανακοίνωση, με την οποία κατήγγελλαν την κυβέρνηση για συνειδητή παραχάραξη των επιστημονικών πορισμάτων και ζητούσαν τη θέσπιση νομοθετικών ρυθμίσεων που να διασφαλίζουν το σεβασμό της επιστημονικής έρευνας στη χάραξη της ομοσπονδιακής πολιτικής.
Οπως έγινε πρόσφατα γνωστό, η τρέχουσα διοίκηση της Υπηρεσίας Προστασίας Περιβάλλοντος (ΕΡΑ) έχει συγκροτήσει μια άτυπη μαύρη λίστα στην οποία περιλαμβάνονται όλοι οι επιστήμονες που θα μπορούσαν να θέσουν προσκόμματα στην άσκηση μιας πολιτικής υπαγορευμένης από τα επιχειρηματικά συμφέροντα.
Τα σχετικά παραδείγματα αφθονούν: όταν μια ομάδα βιολόγων που δούλευε για την ΕΡΑ εντόπισε παραβιάσεις της νομοθεσίας για την προστασία των ειδών υπό εξαφάνιση αντικαταστάθηκε αυτόματα από μια άλλη ομάδα, πρόθυμη να χειριστεί με «κατανόηση» το πρόβλημα που είχε ανακύψει. Εκτός αυτού, εκπρόσωποι της ΕΡΑ διέταξαν έναν έγκριτο βιολόγο, τον δόκτορα Τζέιμς Ζαν, να μη δημοσιεύσει μελέτη στην οποία εντόπιζε την ύπαρξη ενός επικίνδυνου για την υγεία βακτηρίου στα βιομηχανικά χοιροστάσια. Η ίδια πάντοτε υπηρεσία αλλοίωσε έκθεση για τις σοβαρές επιπτώσεις στο περιβάλλον από εργασίες της εταιρείας Halliburton, η οποία, ως γνωστόν, ανήκε στον Ντικ Τσένι.
Τον Δεκέμβριο του 2002, η ΕΡΑ «αλάφρυνε» την ισχύουσα νομοθεσία, ώστε οι μονάδες που χρησιμοποιούν άνθρακα να αυξήσουν τον κύκλο εργασιών τους χωρίς να υποχρεωθούν να υποβληθούν σε πρόσθετους περιβαλλοντικούς ελέγχους. Οι νέες ρυθμίσεις καθιστούν εξαιρετικά δύσκολη την πρόσβαση του κοινού σε δεδομένα που αφορούν την επιβάρυνση του περιβάλλοντος από τη βιομηχανία. Μελέτη η οποία πραγματοποιήθηκε για λογαριασμό της ΕΡΑ εντόπισε υψηλές ποσότητες καρκινογόνου ουσίας στο πόσιμο νερό. Μόλις έγιναν γνωστά τα πορίσματα της μελέτης, η συνέχιση της έρευνας ανατέθηκε σε ελβετική εταιρεία.
Οπως έχει αποκαλυφθεί, η κυβέρνηση Μπους διορίζει στα αρμόδια συμβούλια προστασίας του περιβάλλοντος ανειδίκευτους επιστήμονες που διατηρούν στενές σχέσεις με τη βιομηχανία. Ενας από αυτούς δήλωσε πρόσφατα ότι τα επίπεδα του μολύβδου είναι ασφαλή για τα παιδιά, ακόμη κι αν φθάσουν στο επταπλάσιο του σημερινού επιτρεπόμενου ορίου.
3. Ραδιενέργεια παντού
Ο άμαχος πληθυσμός του Αφγανιστάν και του Ιράκ αλλά και τα στρατεύματα κατοχής έχουν μολυνθεί με τρομακτικές ποσότητες ραδιενεργού -απεμπλουτισμένου και μη- ουρανίου. Παρόμοια τύχη έχει επιφυλαχθεί κατά τους επιστήμονες και στις γειτονικές χώρες. Το 2003, ερευνητές του Ιατρικού Κέντρου Ερευνας Ουρανίου διαπίστωσαν ότι όλα ανεξαιρέτως τα δείγματα ούρων αφγανών πολιτών από έξι διαφορετικές περιοχές περιείχαν μη απεμπλουτισμένο ουράνιο από 400% έως 2000% υψηλότερο από τα φυσιολογικά επίπεδα. Τα δείγματα συγκεντρώθηκαν τέσσερις μόλις μήνες μετά την αμερικανική επίθεση.
Το μη απεμπλουτισμένο ουράνιο είναι περισσότερο ραδιενεργό από το απεμπλουτισμένο, το οποίο ήδη θεωρείται υπεύθυνο για τους πολλούς καρκίνους και τη γέννηση παιδιών με γενετικές ανωμαλίες που σημειώθηκαν στο Ιράκ τα τελευταία δέκα χρόνια. Είναι βέβαιο ότι σκόνη ουρανίου φέρουν πια στο σώμα τους και οι αμερικανοί στρατιώτες που επιστρέφουν από τον πόλεμο. Κατά τον έλεγχο εννέα στρατιωτών της 442ης μονάδας της Στρατιωτικής Αστυνομίας που υπηρέτησαν στο Ιράκ διαπιστώθηκε τον Δεκέμβριο του 2003 ότι οι τέσσερις έχουν μολυνθεί με υψηλά επίπεδα απεμπλουτισμένου ουρανίου, προφανώς επειδή εισέπνευσαν τη σκόνη από χειροβομβίδες απεμπλουτισμένου ουρανίου που χρησιμοποιούσαν τα αμερικανικά στρατεύματα. Αξίζει να σημειωθεί ότι ο έλεγχος αυτός πραγματοποιήθηκε με πρωτοβουλία και έξοδα νεοϋορκέζικης εφημερίδας. Η είδηση κίνησε το ενδιαφέρον της γερουσιαστού Χίλαρι Κλίντον, η οποία όμως δεν δέχθηκε να έρθει αντιμέτωπη στην τηλεόραση με τον Ασάφ Ντουράκοβιτς που είχε διενεργήσει τον έλεγχο.
Μεγάλες ποσότητες ουρανίου περιέχουν πλέον τα περισσότερα αμερικανικά όπλα («έξυπνες» και μη βόμβες, σφαίρες, χειροβομβίδες, πύραυλοι κ.ο.κ.). Τα όπλα αυτά, κατά την εκπυρσοκρότησή τους, εκλύουν ραδιενεργό σκόνη η οποία μπαίνει στο σώμα μέσω της αναπνευστικής οδού και παραμένει εκεί για πάντα. Το ουράνιο έχει ημιζωή 4,5 δισεκατομμυρίων ετών. Με τον αέρα ή το νερό μολύνει το περιβάλλον σε μεγάλη ακτίνα.
Οι άνθρωποι του Ιατρικού Κέντρου Ερευνας Ουρανίου βρήκαν εκατοντάδες Αφγανούς με οξύτατα συμπτώματα δηλητηρίασης από την ακτινοβολία συνοδευόμενα από χρόνια προβλήματα από εσωτερική μόλυνση με ουράνιο, καθώς και σοβαρές γενετικές ανωμαλίες σε νεογέννητα. Τα συμπτώματα περιλάμβαναν πόνους στη σπονδυλική στήλη, στους ώμους και τον αυχένα, ενοχλήσεις στην πλάτη και τα νεφρά, αδυναμία στις αρθρώσεις, δυσκολίες στον ύπνο, πονοκέφαλο, προβλήματα μνήμης και δυσχέρεια προσανατολισμού.
Στη Διάσκεψη για τα Οπλα Ουρανίου που πραγματοποιήθηκε στο Αμβούργο τον Οκτώβριο του 2003, ανεξάρτητοι επιστήμονες από όλο τον κόσμο συσχέτισαν τη χρήση του ουρανίου με τη ραγδαία αύξηση καρκίνων και τη γέννηση παιδιών με σοβαρές γενετικές ανωμαλίες. Στην ίδια διάσκεψη, ο καθηγητής Κατσούμα Γιαγκασάκι από την Οκινάουα υπολόγισε ότι οι 800 τόνοι απεμπλουτισμένου ουρανίου που χρησιμοποιήθηκαν στο Αφγανιστάν συνιστούν το ραδιενεργό ισοδύναμο 83.000 βομβών του Ναγκασάκι, ενώ η ποσότητα ουρανίου που ρίχτηκε στο Ιράκ αντιστοιχεί με 250.000 βόμβες του Ναγκασάκι.
4. Ναι στην παραχάραξη
Τον Φεβρουάριο του 2003, εφετείο της Φλόριντα δέχθηκε ομόφωνα ισχυρισμό του ειδησεογραφικού δικτύου Fox News, σύμφωνα με τον οποίο δεν υπάρχει διάταξη που να απαγορεύει την παραποίηση των ειδήσεων στις Ηνωμένες Πολιτείες!
Ολα ξεκίνησαν τον Δεκέμβριο του 1996, όταν το Fox προσέλαβε την Τζέιν Εικερ και τον άντρα της Στιβ Ουίλσον ως μέλη της «ερευνητικής» ομάδας του. Το 1997, η δημοσιογραφική αυτή ομάδα ασχολήθηκε με το θέμα της αυξητικής ορμόνης των βοοειδών, μιας αμφιλεγόμενης ουσίας που παρασκευάζεται από την εταιρεία Monsanto. Οι δύο δημοσιογράφοι ετοίμασαν ένα ρεπορτάζ σε τέσσερις συνέχειες, στο οποίο αποκάλυπταν ότι η ορμόνη των βοοειδών είναι επικίνδυνη για την υγεία, καθώς και ότι οι υπεραγορές τροφίμων της Φλόριντα, παρά τους περί του αντιθέτου ισχυρισμούς τους, δεν αποφεύγουν να πωλούν στους καταναλωτές γάλα από αγελάδες που είχαν πάρει αυξητική ορμόνη.
Οταν άρχισε να μεταδίδεται το ρεπορτάζ, οι υπεύθυνοι του δικτύου και οι δικηγόροι του ζήτησαν από τους δύο δημοσιογράφους να ενσωματώσουν στη δουλειά τους δηλώσεις εκπροσώπων της Monsanto, παρόλο που γνώριζαν ότι ήταν ψευδείς, αλλά και να «επιδιορθώσουν» την ιστορία τους περιλαμβάνοντας «πληροφορίες» οι οποίες έρχονταν σε κατάφωρη αντίθεση με τα γεγονότα.
Οι Εικερ και Ουίλσον αρνήθηκαν να υπακούσουν με αποτέλεσμα να απολυθούν. Οι δύο δημοσιογράφοι μήνυσαν το Fox και τον Αύγουστο του 2003 δικαστήριο της Φλόριντα δικαίωσε την Εικερ και, αποδεχόμενο ότι δεν έπρεπε να αποδεχθεί τη μετάδοση «ψευδών και παραχαραγμένων στοιχείων», της επιδίκασε αποζημίωση 425.000 δολαρίων. Το Fox άσκησε έφεση και τον Φεβρουάριο του 2003 εφετείο της Φλόριντα ανέτρεψε την πρωτοβάθμια απόφαση, υποστηρίζοντας ότι δεν υπάρχει «νόμος, κανόνας ή ρύθμιση» που να παραβιάστηκε από τους υπεύθυνους του δικτύου, το οποίο έχει το δικαίωμα να κρίνει το αν και κατά πόσον επιθυμεί να μεταδίδει ψευδείς ειδήσεις. Το δικαστήριο αποδέχθηκε την επιχειρηματολογία των δικηγόρων του Fox, οι οποίοι δεν αμφισβήτησαν ότι οι δημοσιογράφοι δέχθηκαν πιέσεις, αλλά υποστήριξαν ότι οι υπεύθυνοι του δικτύου είχαν το δικαίωμα να συμπεριφερθούν στους υπαλλήλους τους κατ' αυτόν τον τρόπο. Αξίζει να σημειωθεί ότι στο πλευρό του Fox βρέθηκαν πέντε κολοσσοί της ενημέρωσης, δηλώνοντας ότι το δίκτυο ενήργησε σωστά, αφού επιδίωξε να ενημερώσει σωστά και ισορροπημένα το κοινό και να αποφύγει ενδεχόμενη αγωγή από την ενδιαφερόμενη εταιρεία. Αποτέλεσμα; Σήμερα, το Fox ζητά από την Εικερ και τον Ουίλσον αποζημίωση 1,7 εκατομμυρίων δολαρίων...
5. Παραίτηση με το ζόρι
Στις 29 Φεβρουαρίου 2004, το Στέιτ Ντιπάρτμεντ ανακοίνωνε ότι ο Ζαν Μπερτράν Αριστίντ παραιτήθηκε από την προεδρία της Αϊτής και ότι οι ΗΠΑ τον διευκόλυναν να εγκαταλείψει σώος τη χώρα. Η είδηση αναμεταδόθηκε μέσα σε ελάχιστες ώρες από τα μεγαλύτερα αμερικανικά δίκτυα, ενώ την επομένη φιγουράριζε στα πρωτοσέλιδα των εφημερίδων. Το απόγευμα, ωστόσο, της 29ης Φεβρουαρίου, το δίκτυο Pacifica News είχε μεταδώσει ζωντανά συνεντεύξεις δημοσιογράφων που ζουν στην Αϊτή, οι οποίοι διατείνονταν ότι ο Αριστίντ αναγκάστηκε να παραιτηθεί ύστερα από αμερικανικές πιέσεις και ότι ένοπλοι αμερικανοί πεζοναύτες τον είχαν απαγάγει από το προεδρικό μέγαρο. Το πρωί της επομένης, στο δελτίο ειδήσεων του Democracy Now!, η Μαξίν Γουότερς, μέλος του κογκρέσου, ισχυρίστηκε ότι στις 9 το πρωί είχε δεχθεί τηλεφώνημα από τον ίδιο τον Αριστίντ, ο οποίος της διέψευσε τα περί παραίτησής του και υποστήριξε ότι είχε απαχθεί από αμερικανούς και γάλλους στρατιώτες. Ο Αριστίντ τηλεφώνησε και σε άλλους, οι οποίοι επιβεβαίωσαν τα λεγόμενα της Γουότερς.
Είναι προφανές ότι τα «έγκυρα» μέσα ενημέρωσης αντιμετώπιζαν πλέον σοβαρό πρόβλημα αξιοπιστίας για τον τρόπο με τον οποίο είχαν χειριστεί την είδηση. Στο σημείο αυτό, η αντίδρασή τους διαφοροποιήθηκε: ορισμένα προτίμησαν να αγνοήσουν παντελώς την πληροφορία περί απαγωγής, ενώ κάποια άλλα φρόντισαν να τη στριμώξουν σε ένα μονοστηλάκι στις εσωτερικές τους σελίδες. Αλλα πάλι, επέλεξαν να την παρουσιάσουν μέσα από τη διάψευσή της από τις επίσημες αμερικανικές αρχές. Οπως και να έχει, όμως, όλα απέδειξαν ότι δεν είχαν την παραμικρή διάθεση να ερευνήσουν, ως όφειλαν, την υπόθεση: να ψάξουν για αυτόπτες μάρτυρες, να ελέγξουν τους εκατέρωθεν ισχυρισμούς και να ενημερώσουν θεατές και αναγνώστες για το τι ακριβώς είχε συμβεί.
6. Κάλπες με άποψη
Η εισαγωγή των ηλεκτρονικών μηχανών ψηφοφορίας δεν άφησε το χρόνο που πέρασε αδιάφορα τα αμερικανικά μέσα ενημέρωσης. Καθώς στις εκλογές του Νοεμβρίου αναμένεται ότι πενήντα εκατομμύρια ψηφοφόροι θα ασκήσουν το εκλογικό τους δικαίωμα με τη βοήθεια της νέας τεχνολογίας, ο βαθμός ασφάλειας του συστήματος υπήρξε αντικείμενο αμφισβήτησης από αρκετές μεριές. Η κριτική, ωστόσο, περιορίστηκε αυστηρά στην τεχνική πλευρά του ζητήματος. Τα μεγάλα μέσα ενημέρωσης αρνήθηκαν να ασχοληθούν με μια άλλη, ιδιαίτερα σκοτεινή, πλευρά του: το γεγονός, δηλαδή, ότι οι κύριοι προμηθευτές των μηχανών ψηφοφορίας συνδέονται στενά με βασικά στελέχη του Ρεπουμπλικανικού Κόμματος.
Τρεις εταιρείες ευθύνονται κατά κύριο λόγο για την εγκατάσταση του νέου -και συχνά προβληματικού- ηλεκτρονικού εξοπλισμού στα εκλογικά κέντρα της χώρας: η ES&S (Election Systems & Software), η Diebold και η Sequoia. Και οι τρεις διατηρούν ισχυρούς δεσμούς με την κυβέρνηση Μπους και διάφορους ρεπουμπλικάνους πολιτικούς. Οι ES&S και Diebold, ιδιοκτησίας των αδελφών Μπομπ και Τοντ Γιουρόσεβιτς, θα καταμετρήσουν το 80% των ψήφων στις εκλογές του Νοεμβρίου.
Και οι τρεις εταιρείες βαρύνονται με οικονομικά και πολιτικά σκάνδαλα: το 1999, το υπουργείο Δικαιοσύνης έβαλε στο αρχείο καταγγελίες ομοσπονδιακών υπαλλήλων κατά της Sequoia, σύμφωνα με τις οποίες η εταιρεία είχε ξοδέψει σε δωροδοκίες οκτώ εκατομμύρια δολάρια. Ο Μάικελ Μακκάρθι της ES&S χρημάτισε επικεφαλής της προεκλογικής εκστρατείας του γερουσιαστή Τσακ Χέιτζελ το 1996 και το 2002. Ο γερουσιαστής διαθέτει μετοχές της μητρικής εταιρείας της ES&S. Τόσο το 1996 όσο και το 2002, το 80% των ψήφων του καταμετρήθηκε από την ES&S.
H Diebold, η πιο γνωστή από τις τρεις εταιρείες, ελέγχεται αυτή τη στιγμή σχετικά με ένα υπόμνημα το οποίο στάλθηκε από υπεύθυνό της ενόψει των εκλογών του Νοεμβρίου, υποσχόμενο στον Τζορτζ Μπους τις ψήφους του Οχάιο. Εκτός αυτού, εσωτερικά σημειώματα της εταιρείας κυκλοφόρησαν στο διαδίκτυο, σύμφωνα με τα οποία οι υπάλληλοί της φαίνεται να γνωρίζουν ότι το ηλεκτρονικό σύστημα που διαθέτει η εταιρεία είναι επισφαλές και ενδέχεται να παραβιαστεί από χάκερ.
Η Diebold ανέθεσε τον τελευταίο καιρό στην εταιρεία SAIC την ασφάλεια του λογισμικού της. Η πλειοψηφία του διοικητικού συμβουλίου της νέας αυτής εταιρείας αποτελείται από πρώην στελέχη του Πενταγώνου και της CIA, συνήθως στενούς φίλους του υπουργού Αμυνας Ράμσφελντ. Εκτός αυτού, εναντίον της SAIC εκκρεμούν σοβαρές καταγγελίες για μόλυνση του περιβάλλοντος και κατάχρηση κονδυλίων κατά την αγορά μαχητικών F-16. Τέλος, μεγαλομέτοχοι των εταιρειών ES&S, Diebold και Sequoia συγκαταλέγονται στους πλέον γενναιόδωρους χορηγούς της προεκλογικής εκστρατείας του ρεπουμπλικανικού κόμματος.
Το νέο πρόσωπο της λογοκρισίας
Σύμφωνα με την ενδιαφέρουσα ανάλυση του καθηγητή του Πανεπιστημίου της Σονόμα (Σαν Φρανσίσκο) Πίτερ Φίλιπς, η αμερικανική λογοκρισία εμφανίζεται πλέον με ένα νέο πρόσωπο: δεν πρόκειται πια -ή, μάλλον, δεν πρόκειται μόνο- για τη συνειδητή απόκρυψη κάποιων ανεπιθύμητων ειδήσεων. Στη νέα της εκδοχή, η λογοκρισία σχετίζεται άμεσα με τον τρόπο οργάνωσης των κολοσσιαίων εταιρειών ενημέρωσης και την απόλυτη εναρμόνισή τους με τις «ειδήσεις» που τους διοχετεύουν συστηματικά κυβερνητικές και επιχειρηματικές πηγές. Στη συνέχεια, παραθέτουμε αποσπάσματα της πρόσφατης δουλειάς του καθηγητή Φίλιπς, τα οποία έθεσε στη διάθεσή μας ο ίδιος:
«Στις μέρες μας, η λογοκρισία στις Ηνωμένες Πολιτείες σχετίζεται περισσότερο με τους τρόπους οργάνωσης των μέσων ενημέρωσης και λιγότερο με τη συνειδητή παρεμπόδιση κάποιων ρεπορτάζ. Εδώ και πολύ καιρό γνωρίζαμε ότι τα μονοπωλιακά μέσα ενημέρωσης έχουν την τάση να μην καλύπτουν την ειδησεογραφία που θα μπορούσε να βλάψει τους βασικούς διαφημιζόμενούς τους. Αντιληφθήκαμε στη συνέχεια πως στο εσωτερικό των συγκεκριμένων μέσων ενημέρωσης καλλιεργείται ένα κλίμα που αποθαρρύνει την κάλυψη ορισμένων ειδήσεων οι οποίες θα έθιγαν ενδεχομένως τα (επιχειρηματικά) συμφέροντα των διευθυντικών στελεχών τους. Μολαταύτα, δεν ερμηνεύσαμε ακόμη ικανοποιητικά πώς η προϊούσα παγίωση των μέσων αυτών δημιουργεί μια εξάρτησή τους από εξίσου παγιωμένες πηγές ειδήσεων και πώς η εξάρτηση αυτή διαμορφώνει τη νέα αμερικανική λογοκρισία.
Η κάλυψη της κρίσης στην Αϊτή αποκαλύπτει πώς ακριβώς λειτουργεί η νέα αυτή λογοκρισία. (Σημ.: βλέπε διπλανές στήλες.) Αν οι ειδήσεις διαψεύδουν τις επίσημες πηγές πληροφόρησης, τότε η τάση είναι να υποτιμηθούν ή να αγνοηθούν. Εξαρτώντας το περιεχόμενο των ειδήσεών τους από κυβερνητικές και επιχειρηματικές πηγές, τα κυρίαρχα μέσα ενημέρωσης αποδεικνύονται όλο και περισσότερο απρόθυμα να βγάλουν στον αέρα ή να δημοσιεύσουν ειδήσεις που θα απειλούσαν τις σχέσεις τους με τις επίσημες πηγές.
Με την έννοια αυτή, η ελευθερία της ενημέρωσης και η πρόσβαση των πολιτών στην πληροφόρηση συρρικνώνονται όλο και περισσότερο στις Ηνωμένες Πολιτείες. Τις υποκαθιστά ένα πολύπλοκο ειδησεογραφικό σύστημα προσανατολισμένο στην ψυχαγωγία, το οποίο αυτοπροστατεύεται υπηρετώντας πιστά το ισχυρότερο στρατιωτικό και βιομηχανικό σύμπλεγμα του κόσμου. Πέρασε πια ο καιρός που η ερευνητική δημοσιογραφία τολμούσε να αμφισβητήσει τους ισχυρούς. Στις νέες συνθήκες, κατά την ενημέρωση του Τύπου, οι δημοσιογράφοι θυμίζουν περισσότερο στενογράφους και λιγότερο ερευνητές.
Τα εικοσιτετράωρα δελτία ειδήσεων του MSNBC, του Fox και του CNN συνδέονται στενά με ποικίλες κυβερνητικές και επιχειρηματικές πηγές ειδήσεων. Η επιβίωση των συνεχών αυτών ειδησεογραφικών σόου απαιτεί τη σταθερή τροφοδότησή τους από ένα ψυχαγωγικού τύπου απόθεμα εντυπωσιακών «ειδήσεων». Το σύστημα βασίζεται σε διαφημίσεις προϊόντων μαζικής κατανάλωσης, ενώ οι προαποφασισμένες πηγές πληροφόρησης αποδεικνύονται ζωτικής σημασίας κατά την παγκοσμιοποιημένη αυτή διαδικασία παραγωγής ειδήσεων. Τα ποσοστά θέασης απαιτούν τη συστηματική συνεργασία με ποικίλες πηγές για συνεχή δελτία καιρού, πολέμων, αθλητικών, οικονομικών και τοπικών νέων.
Η προετοιμασία και διεξαγωγή πολέμων, καθώς και τα νέα για την τρομοκρατία, ταιριάζουν απολύτως με το σύστημα των προκατασκευασμένων ειδήσεων. Εύγλωττο δείγμα συνιστά στο σημείο αυτό η οργάνωση της πληροφόρησης κατά τον πόλεμο του Ιράκ από το Πεντάγωνο, τόσο στη Μέση Ανατολή όσο και στην Ουάσιγκτον: προσχεδιασμένες ανακοινώσεις για τις πολεμικές εξελίξεις διανέμονταν σε επίλεκτες ομάδες συλλεκτών των ειδήσεων (δημοσιογράφων), οι οποίοι στη συνέχεια τις προωθούσαν μέσω των μονοπωλιακών μίντια.
Οι δημοσιογράφοι που δούλευαν έξω από το εγκεκριμένο αυτό σύστημα ενημέρωσης είχαν να αντιμετωπίσουν αυξανόμενους κινδύνους από πολεμικά 'ατυχήματα' αλλά και απόλυση από τα μονοπωλιακά μίντια. [...]
Οι μεγάλες εταιρείες που κυριαρχούν σήμερα στα αμερικανικά μέσα ενημέρωσης ανήκουν κατά κύριο λόγο στο χώρο της ψυχαγωγίας. Με την έννοια αυτή, όπως εύστοχα έχει διαπιστωθεί, οι Αμερικανοί είναι σήμερα οι καλύτερα ψυχαγωγημένοι και χειρότερα ενημερωμένοι άνθρωποι στον κόσμο.»
ΔΙΑΒΑΣΤΕ
Carl Jensen
«20 Years of Censored News»
(Εκδ. Seven Stories Press, Νέα Υόρκη 1997)
Απολογισμός είκοσι χρόνων λογοκρισίας των ειδήσεων στα μεγάλα μέσα ενημέρωσης.
Danny Schechter
«The more you watch, the less you know»
(Εκδ. Seven Stories Press, Νέα Υόρκη 1997)
Κριτική στη βιομηχανία των μέσων ενημέρωσης, τη μετατροπή των ειδήσεων σε «σόου», την υποκατάσταση του ρεπορτάζ από τα δελτία Τύπου κ.ο.κ.
Noam Chomsky
«Ο έλεγχος των ΜΜΕ. Τα θεαματικά επιτεύγματα της προπαγάνδας»
(Εκδ. Ελευθεριακή Κουλτούρα, Αθήνα 1994)
Διάλεξη με θέμα το «ξεδιάλεγμα» των διεθνών ειδήσεων από τα κυρίαρχα μίντια.
"Ο κύριος με τα κίτρινα" (1/2/1998)
και "Μικρές αλήθειες, μεγάλα ψέματα" (28/6/1998)
Παλαιότερες έρευνες του "Ιού" με αναφορές στη λογοκρισία στα ΜΜΕ.
ΕΠΙΣΚΕΦΘΕΙΤΕ
http://www.projectcensored.org
Η ιστοσελίδα του «Project Censored», της ομάδας του Πανεπιστημίου της Σονόμα που επιλέγει τα περισσότερο λογοκριμένα ρεπορτάζ του αμερικανικού Τύπου: πληροφορίες για τα λογοκριμένα κείμενα, αναλύσεις για τις σημερινές μορφές της λογοκρισίας, συνδέσεις με δίκτυα εναλλακτικής ενημέρωσης κ.ο.κ.
http://www.blackboxvoting.org
Η ιστοσελίδα της Μπεβ Χάρις, η οποία ειδικεύεται σε θέματα ηλεκτρονικών μηχανών ψηφοφορίας και έχει δημοσιεύσει σχετική μελέτη με τίτλο «Black Box Voting».
http://www.foxbghsuit.com
Η ιστοσελίδα της Τζέιν Εικερ και του Στιβ Ουίλσον, των δημοσιογράφων που μήνυσαν το Fox που τους απέλυσε για να πληροφορηθούν στο δικαστήριο ότι δεν υπάρχει νόμος που να απαγορεύει τη συνειδητή παραποίηση των ειδήσεων.
(Ελευθεροτυπία, 17/10/2004)
http://www.iospress.gr/ios2004/ios20041017b.htm
Σημαντικές ειδήσεις που δεν έχουν ελπίδα να περάσουν στα βασικά αμερικανικά μίντια, τεκμηριωμένα ρεπορτάζ που ρίχνονται σιωπηρά στον κάλαθο των αχρήστων: η σύγχρονη αμερικανική λογοκρισία μετατρέπει εφημερίδες και κανάλια σε μέσα χαζοχαρούμενης ψυχαγωγίας και παραπληροφόρησης.
Οι νέες μορφές της αμερικανικής λογοκρισίας εικονογραφούνται με τον πλέον πειστικό τρόπο στον φετινό τόμο του «Project Censored», ετήσιας έκδοσης στην οποία περιλαμβάνονται τα σημαντικότερα «απαγορευμένα» ρεπορτάζ της χρονιάς που πέρασε. Πρόκειται για δημοσιογραφικές έρευνες οι οποίες, παρά το ενδιαφέρον και την τεκμηρίωσή τους, κόπηκαν από τα «έγκυρα» αμερικανικά μίντια και υποχρεώθηκαν να αρκεστούν στο περιορισμένο κοινό κάποιων εναλλακτικών μέσων ενημέρωσης.
Το ανθολόγιο των σημαντικότερων λογοκριμένων δημοσιογραφικών ερευνών της χρονιάς αποτελεί μία από τις σοβαρότερες προσπάθειες αντίστασης στο κλίμα που έχει δημιουργήσει η μονοπωλιακή διαχείριση της ενημέρωσης από εταιρείες-κολοσσούς, οι οποίες διατηρούν προνομιακούς δεσμούς με την πολιτική και οικονομική ελίτ της χώρας.
Κάθε χρόνο, επί είκοσι οκτώ ήδη χρόνια, η επιστημονική ομάδα του Πανεπιστημίου της Σονόμα (Σαν Φρανσίσκο) εξετάζει χίλια περίπου ρεπορτάζ που κρίθηκαν «ακατάλληλα» να απασχολήσουν τα κυρίαρχα μέσα ενημέρωσης της χώρας. Στη συνέχεια, τα είκοσι πέντε καλύτερα από τα χίλια αυτά άρθρα υποβάλλονται σε επιτροπή κριτών (ανάμεσά τους ο Νόαμ Τσόμσκι, η Σούζαν Φαλούντι κ.ά.), η οποία τα ταξινομεί βάσει της ποιότητας αλλά και της σημασίας τους.
Παλιός γνώριμος της στήλης, ο επικεφαλής του προγράμματος καθηγητής Πίτερ Φίλιπς του Πανεπιστημίου της Σονόμα μας παραχώρησε την άδεια προδημοσίευσης από τον φετινό τόμο του «Project Censored», ο οποίος θα δοθεί στη δημοσιότητα το ερχόμενο Σάββατο. Επιλέγουμε να παρουσιάσουμε έξι από τις είκοσι πέντε έρευνες του τόμου, πιστεύοντας ότι συνιστούν αντιπροσωπευτικό δείγμα του είδους της δημοσιογραφίας που αυτή τη στιγμή βρίσκεται υπό διωγμό στις Ηνωμένες Πολιτείες.
1. Ατιμωρησία
Ο υπουργός Δικαιοσύνης Τζον Ασκροφτ απεργάζεται την άμεση κατάργηση ενός από τους αρχαιότερους νόμους που έχουν θεσπιστεί για την υπεράσπιση των ανθρώπινων δικαιωμάτων: πρόκειται για τον Allen Torts Claim Act (ATCA), σύμφωνα με τον οποίο κυβερνητικοί και στρατιωτικοί αξιωματούχοι, καθώς και στελέχη εταιρειών, είναι δυνατόν να κληθούν να λογοδοτήσουν στη δικαιοσύνη για παραβιάσεις των ανθρώπινων δικαιωμάτων που σημειώθηκαν σε χώρες του εξωτερικού.
Εννέα μόλις μήνες μετά την απόφαση αμερικανικού εφετείου, το οποίο έκρινε πως η εταιρεία Unocal μπορεί να κριθεί υπεύθυνη για την καταπάτηση των ανθρώπινων δικαιωμάτων των κατοίκων περιοχής της Βιρμανίας όπου κατασκεύασε αγωγό πετρελαίου, η πρόθεση του αμερικανικού υπουργείου Δικαιοσύνης να καταργήσει τον παμπάλαιο νόμο έχει ξεσηκώσει θύελλα διαμαρτυριών από το Παρατηρητήριο των Ανθρώπινων Δικαιωμάτων και άλλες ανθρωπιστικές οργανώσεις.
Η ιστορία του ATCA ξεκινά το 1789, όταν ο Τζορτζ Ουάσιγκτον αποφάσισε να δώσει σε ξένους πολίτες τη δυνατότητα να καταφύγουν στα αμερικανικά δικαστήρια καταγγέλλοντας παραβιάσεις του διεθνούς δικαίου. Αν και κατά τα πρώτα διακόσια χρόνια της ύπαρξής του ο νόμος παρέμεινε σχεδόν ανενεργός, από το 1980 και εξής έχει λειτουργήσει ως νομικό έρεισμα σε περισσότερες από εκατό περιπτώσεις. Τη χρονιά εκείνη, αμερικανικό δικαστήριο επιδίκασε δέκα εκατομμύρια δολάρια σε μια γυναίκα από την Παραγουάη, της οποίας ο αδελφός βασανίστηκε και δολοφονήθηκε από αξιωματούχο της παραγουανής αστυνομίας που ζούσε παράνομα στις Ηνωμένες Πολιτείες. Εκτοτε άνοιξε ο δρόμος για την προσφυγή ξένων πολιτών στα αμερικανικά δικαστήρια.
Την κατάργηση του νόμου επιδιώκουν από καιρό πανίσχυρα επιχειρηματικά συμφέροντα, υποστηρίζοντας ότι οι ασχολούμενοι με υποθέσεις ανθρώπινων δικαιωμάτων δικηγόροι αλλά και ορισμένα δικαστήρια υιοθετούν μια εξαιρετικά διασταλτική ερμηνεία της σχετικής νομοθετικής ρύθμισης. Τη θέση αυτή συμμερίζεται και η κυβέρνηση Μπους, με το πρόσθετο επιχείρημα ότι ο εν λόγω νόμος επεμβαίνει σε ευαίσθητα θέματα εξωτερικής πολιτικής, καθώς επιτρέπει σε πολίτες ξένων κρατών να καταθέτουν μηνύσεις για ζητήματα που ενδέχεται να θέσουν σε κίνδυνο τις καλές σχέσεις της Ουάσιγκτον με χώρες των οποίων είναι απαραίτητη η συνεργασία στον πόλεμο κατά της τρομοκρατίας.
Είναι χαρακτηριστικό ότι η κατάργηση του νόμου επιχειρείται σιωπηρά, ενώ εφημερίδες μεγάλης κυκλοφορίας δημοσιεύουν συχνά διαφημίσεις που επιτίθενται εμμέσως πλην σαφώς στον ATCA και υπογράφονται από ένα συνασπισμό πολυεθνικών εταιρειών. Στα τέλη πάντως του περασμένου Μαρτίου, ομοσπονδιακός δικαστής στο Σαν Φρανσίσκο αρνήθηκε να απορρίψει καταγγελίες, σύμφωνα με τις οποίες η Chevron-Texaco ενδέχεται να ευθύνεται για παραβιάσεις των ανθρώπινων δικαιωμάτων σε περιοχή της Νιγηρίας, όπου θυγατρική εταιρεία της κατασκεύασε πλατφόρμα πετρελαίου. Αντίστοιχες μηνύσεις αντιμετωπίζουν και οι Unocal και Exxon Mobil.
2. Μαύρη Λίστα
Σύμφωνα με στοιχεία τα οποία έχουν δημοσιευτεί σε ανεξάρτητα μέσα ενημέρωσης, η κυβέρνηση Μπους λογοκρίνει και χειραγωγεί την επιστημονική πληροφόρηση προκειμένου να προωθήσει τα επιχειρηματικά συμφέροντα, αδιαφορώντας για τις επιπτώσεις της πολιτικής αυτής στο περιβάλλον. Στην Ουάσιγκτον, εξήντα κορυφαίοι επιστήμονες, μεταξύ των οποίων και είκοσι κάτοχοι του βραβείου Νόμπελ, εξέδωσαν τον περασμένο Φεβρουάριο ανακοίνωση, με την οποία κατήγγελλαν την κυβέρνηση για συνειδητή παραχάραξη των επιστημονικών πορισμάτων και ζητούσαν τη θέσπιση νομοθετικών ρυθμίσεων που να διασφαλίζουν το σεβασμό της επιστημονικής έρευνας στη χάραξη της ομοσπονδιακής πολιτικής.
Οπως έγινε πρόσφατα γνωστό, η τρέχουσα διοίκηση της Υπηρεσίας Προστασίας Περιβάλλοντος (ΕΡΑ) έχει συγκροτήσει μια άτυπη μαύρη λίστα στην οποία περιλαμβάνονται όλοι οι επιστήμονες που θα μπορούσαν να θέσουν προσκόμματα στην άσκηση μιας πολιτικής υπαγορευμένης από τα επιχειρηματικά συμφέροντα.
Τα σχετικά παραδείγματα αφθονούν: όταν μια ομάδα βιολόγων που δούλευε για την ΕΡΑ εντόπισε παραβιάσεις της νομοθεσίας για την προστασία των ειδών υπό εξαφάνιση αντικαταστάθηκε αυτόματα από μια άλλη ομάδα, πρόθυμη να χειριστεί με «κατανόηση» το πρόβλημα που είχε ανακύψει. Εκτός αυτού, εκπρόσωποι της ΕΡΑ διέταξαν έναν έγκριτο βιολόγο, τον δόκτορα Τζέιμς Ζαν, να μη δημοσιεύσει μελέτη στην οποία εντόπιζε την ύπαρξη ενός επικίνδυνου για την υγεία βακτηρίου στα βιομηχανικά χοιροστάσια. Η ίδια πάντοτε υπηρεσία αλλοίωσε έκθεση για τις σοβαρές επιπτώσεις στο περιβάλλον από εργασίες της εταιρείας Halliburton, η οποία, ως γνωστόν, ανήκε στον Ντικ Τσένι.
Τον Δεκέμβριο του 2002, η ΕΡΑ «αλάφρυνε» την ισχύουσα νομοθεσία, ώστε οι μονάδες που χρησιμοποιούν άνθρακα να αυξήσουν τον κύκλο εργασιών τους χωρίς να υποχρεωθούν να υποβληθούν σε πρόσθετους περιβαλλοντικούς ελέγχους. Οι νέες ρυθμίσεις καθιστούν εξαιρετικά δύσκολη την πρόσβαση του κοινού σε δεδομένα που αφορούν την επιβάρυνση του περιβάλλοντος από τη βιομηχανία. Μελέτη η οποία πραγματοποιήθηκε για λογαριασμό της ΕΡΑ εντόπισε υψηλές ποσότητες καρκινογόνου ουσίας στο πόσιμο νερό. Μόλις έγιναν γνωστά τα πορίσματα της μελέτης, η συνέχιση της έρευνας ανατέθηκε σε ελβετική εταιρεία.
Οπως έχει αποκαλυφθεί, η κυβέρνηση Μπους διορίζει στα αρμόδια συμβούλια προστασίας του περιβάλλοντος ανειδίκευτους επιστήμονες που διατηρούν στενές σχέσεις με τη βιομηχανία. Ενας από αυτούς δήλωσε πρόσφατα ότι τα επίπεδα του μολύβδου είναι ασφαλή για τα παιδιά, ακόμη κι αν φθάσουν στο επταπλάσιο του σημερινού επιτρεπόμενου ορίου.
3. Ραδιενέργεια παντού
Ο άμαχος πληθυσμός του Αφγανιστάν και του Ιράκ αλλά και τα στρατεύματα κατοχής έχουν μολυνθεί με τρομακτικές ποσότητες ραδιενεργού -απεμπλουτισμένου και μη- ουρανίου. Παρόμοια τύχη έχει επιφυλαχθεί κατά τους επιστήμονες και στις γειτονικές χώρες. Το 2003, ερευνητές του Ιατρικού Κέντρου Ερευνας Ουρανίου διαπίστωσαν ότι όλα ανεξαιρέτως τα δείγματα ούρων αφγανών πολιτών από έξι διαφορετικές περιοχές περιείχαν μη απεμπλουτισμένο ουράνιο από 400% έως 2000% υψηλότερο από τα φυσιολογικά επίπεδα. Τα δείγματα συγκεντρώθηκαν τέσσερις μόλις μήνες μετά την αμερικανική επίθεση.
Το μη απεμπλουτισμένο ουράνιο είναι περισσότερο ραδιενεργό από το απεμπλουτισμένο, το οποίο ήδη θεωρείται υπεύθυνο για τους πολλούς καρκίνους και τη γέννηση παιδιών με γενετικές ανωμαλίες που σημειώθηκαν στο Ιράκ τα τελευταία δέκα χρόνια. Είναι βέβαιο ότι σκόνη ουρανίου φέρουν πια στο σώμα τους και οι αμερικανοί στρατιώτες που επιστρέφουν από τον πόλεμο. Κατά τον έλεγχο εννέα στρατιωτών της 442ης μονάδας της Στρατιωτικής Αστυνομίας που υπηρέτησαν στο Ιράκ διαπιστώθηκε τον Δεκέμβριο του 2003 ότι οι τέσσερις έχουν μολυνθεί με υψηλά επίπεδα απεμπλουτισμένου ουρανίου, προφανώς επειδή εισέπνευσαν τη σκόνη από χειροβομβίδες απεμπλουτισμένου ουρανίου που χρησιμοποιούσαν τα αμερικανικά στρατεύματα. Αξίζει να σημειωθεί ότι ο έλεγχος αυτός πραγματοποιήθηκε με πρωτοβουλία και έξοδα νεοϋορκέζικης εφημερίδας. Η είδηση κίνησε το ενδιαφέρον της γερουσιαστού Χίλαρι Κλίντον, η οποία όμως δεν δέχθηκε να έρθει αντιμέτωπη στην τηλεόραση με τον Ασάφ Ντουράκοβιτς που είχε διενεργήσει τον έλεγχο.
Μεγάλες ποσότητες ουρανίου περιέχουν πλέον τα περισσότερα αμερικανικά όπλα («έξυπνες» και μη βόμβες, σφαίρες, χειροβομβίδες, πύραυλοι κ.ο.κ.). Τα όπλα αυτά, κατά την εκπυρσοκρότησή τους, εκλύουν ραδιενεργό σκόνη η οποία μπαίνει στο σώμα μέσω της αναπνευστικής οδού και παραμένει εκεί για πάντα. Το ουράνιο έχει ημιζωή 4,5 δισεκατομμυρίων ετών. Με τον αέρα ή το νερό μολύνει το περιβάλλον σε μεγάλη ακτίνα.
Οι άνθρωποι του Ιατρικού Κέντρου Ερευνας Ουρανίου βρήκαν εκατοντάδες Αφγανούς με οξύτατα συμπτώματα δηλητηρίασης από την ακτινοβολία συνοδευόμενα από χρόνια προβλήματα από εσωτερική μόλυνση με ουράνιο, καθώς και σοβαρές γενετικές ανωμαλίες σε νεογέννητα. Τα συμπτώματα περιλάμβαναν πόνους στη σπονδυλική στήλη, στους ώμους και τον αυχένα, ενοχλήσεις στην πλάτη και τα νεφρά, αδυναμία στις αρθρώσεις, δυσκολίες στον ύπνο, πονοκέφαλο, προβλήματα μνήμης και δυσχέρεια προσανατολισμού.
Στη Διάσκεψη για τα Οπλα Ουρανίου που πραγματοποιήθηκε στο Αμβούργο τον Οκτώβριο του 2003, ανεξάρτητοι επιστήμονες από όλο τον κόσμο συσχέτισαν τη χρήση του ουρανίου με τη ραγδαία αύξηση καρκίνων και τη γέννηση παιδιών με σοβαρές γενετικές ανωμαλίες. Στην ίδια διάσκεψη, ο καθηγητής Κατσούμα Γιαγκασάκι από την Οκινάουα υπολόγισε ότι οι 800 τόνοι απεμπλουτισμένου ουρανίου που χρησιμοποιήθηκαν στο Αφγανιστάν συνιστούν το ραδιενεργό ισοδύναμο 83.000 βομβών του Ναγκασάκι, ενώ η ποσότητα ουρανίου που ρίχτηκε στο Ιράκ αντιστοιχεί με 250.000 βόμβες του Ναγκασάκι.
4. Ναι στην παραχάραξη
Τον Φεβρουάριο του 2003, εφετείο της Φλόριντα δέχθηκε ομόφωνα ισχυρισμό του ειδησεογραφικού δικτύου Fox News, σύμφωνα με τον οποίο δεν υπάρχει διάταξη που να απαγορεύει την παραποίηση των ειδήσεων στις Ηνωμένες Πολιτείες!
Ολα ξεκίνησαν τον Δεκέμβριο του 1996, όταν το Fox προσέλαβε την Τζέιν Εικερ και τον άντρα της Στιβ Ουίλσον ως μέλη της «ερευνητικής» ομάδας του. Το 1997, η δημοσιογραφική αυτή ομάδα ασχολήθηκε με το θέμα της αυξητικής ορμόνης των βοοειδών, μιας αμφιλεγόμενης ουσίας που παρασκευάζεται από την εταιρεία Monsanto. Οι δύο δημοσιογράφοι ετοίμασαν ένα ρεπορτάζ σε τέσσερις συνέχειες, στο οποίο αποκάλυπταν ότι η ορμόνη των βοοειδών είναι επικίνδυνη για την υγεία, καθώς και ότι οι υπεραγορές τροφίμων της Φλόριντα, παρά τους περί του αντιθέτου ισχυρισμούς τους, δεν αποφεύγουν να πωλούν στους καταναλωτές γάλα από αγελάδες που είχαν πάρει αυξητική ορμόνη.
Οταν άρχισε να μεταδίδεται το ρεπορτάζ, οι υπεύθυνοι του δικτύου και οι δικηγόροι του ζήτησαν από τους δύο δημοσιογράφους να ενσωματώσουν στη δουλειά τους δηλώσεις εκπροσώπων της Monsanto, παρόλο που γνώριζαν ότι ήταν ψευδείς, αλλά και να «επιδιορθώσουν» την ιστορία τους περιλαμβάνοντας «πληροφορίες» οι οποίες έρχονταν σε κατάφωρη αντίθεση με τα γεγονότα.
Οι Εικερ και Ουίλσον αρνήθηκαν να υπακούσουν με αποτέλεσμα να απολυθούν. Οι δύο δημοσιογράφοι μήνυσαν το Fox και τον Αύγουστο του 2003 δικαστήριο της Φλόριντα δικαίωσε την Εικερ και, αποδεχόμενο ότι δεν έπρεπε να αποδεχθεί τη μετάδοση «ψευδών και παραχαραγμένων στοιχείων», της επιδίκασε αποζημίωση 425.000 δολαρίων. Το Fox άσκησε έφεση και τον Φεβρουάριο του 2003 εφετείο της Φλόριντα ανέτρεψε την πρωτοβάθμια απόφαση, υποστηρίζοντας ότι δεν υπάρχει «νόμος, κανόνας ή ρύθμιση» που να παραβιάστηκε από τους υπεύθυνους του δικτύου, το οποίο έχει το δικαίωμα να κρίνει το αν και κατά πόσον επιθυμεί να μεταδίδει ψευδείς ειδήσεις. Το δικαστήριο αποδέχθηκε την επιχειρηματολογία των δικηγόρων του Fox, οι οποίοι δεν αμφισβήτησαν ότι οι δημοσιογράφοι δέχθηκαν πιέσεις, αλλά υποστήριξαν ότι οι υπεύθυνοι του δικτύου είχαν το δικαίωμα να συμπεριφερθούν στους υπαλλήλους τους κατ' αυτόν τον τρόπο. Αξίζει να σημειωθεί ότι στο πλευρό του Fox βρέθηκαν πέντε κολοσσοί της ενημέρωσης, δηλώνοντας ότι το δίκτυο ενήργησε σωστά, αφού επιδίωξε να ενημερώσει σωστά και ισορροπημένα το κοινό και να αποφύγει ενδεχόμενη αγωγή από την ενδιαφερόμενη εταιρεία. Αποτέλεσμα; Σήμερα, το Fox ζητά από την Εικερ και τον Ουίλσον αποζημίωση 1,7 εκατομμυρίων δολαρίων...
5. Παραίτηση με το ζόρι
Στις 29 Φεβρουαρίου 2004, το Στέιτ Ντιπάρτμεντ ανακοίνωνε ότι ο Ζαν Μπερτράν Αριστίντ παραιτήθηκε από την προεδρία της Αϊτής και ότι οι ΗΠΑ τον διευκόλυναν να εγκαταλείψει σώος τη χώρα. Η είδηση αναμεταδόθηκε μέσα σε ελάχιστες ώρες από τα μεγαλύτερα αμερικανικά δίκτυα, ενώ την επομένη φιγουράριζε στα πρωτοσέλιδα των εφημερίδων. Το απόγευμα, ωστόσο, της 29ης Φεβρουαρίου, το δίκτυο Pacifica News είχε μεταδώσει ζωντανά συνεντεύξεις δημοσιογράφων που ζουν στην Αϊτή, οι οποίοι διατείνονταν ότι ο Αριστίντ αναγκάστηκε να παραιτηθεί ύστερα από αμερικανικές πιέσεις και ότι ένοπλοι αμερικανοί πεζοναύτες τον είχαν απαγάγει από το προεδρικό μέγαρο. Το πρωί της επομένης, στο δελτίο ειδήσεων του Democracy Now!, η Μαξίν Γουότερς, μέλος του κογκρέσου, ισχυρίστηκε ότι στις 9 το πρωί είχε δεχθεί τηλεφώνημα από τον ίδιο τον Αριστίντ, ο οποίος της διέψευσε τα περί παραίτησής του και υποστήριξε ότι είχε απαχθεί από αμερικανούς και γάλλους στρατιώτες. Ο Αριστίντ τηλεφώνησε και σε άλλους, οι οποίοι επιβεβαίωσαν τα λεγόμενα της Γουότερς.
Είναι προφανές ότι τα «έγκυρα» μέσα ενημέρωσης αντιμετώπιζαν πλέον σοβαρό πρόβλημα αξιοπιστίας για τον τρόπο με τον οποίο είχαν χειριστεί την είδηση. Στο σημείο αυτό, η αντίδρασή τους διαφοροποιήθηκε: ορισμένα προτίμησαν να αγνοήσουν παντελώς την πληροφορία περί απαγωγής, ενώ κάποια άλλα φρόντισαν να τη στριμώξουν σε ένα μονοστηλάκι στις εσωτερικές τους σελίδες. Αλλα πάλι, επέλεξαν να την παρουσιάσουν μέσα από τη διάψευσή της από τις επίσημες αμερικανικές αρχές. Οπως και να έχει, όμως, όλα απέδειξαν ότι δεν είχαν την παραμικρή διάθεση να ερευνήσουν, ως όφειλαν, την υπόθεση: να ψάξουν για αυτόπτες μάρτυρες, να ελέγξουν τους εκατέρωθεν ισχυρισμούς και να ενημερώσουν θεατές και αναγνώστες για το τι ακριβώς είχε συμβεί.
6. Κάλπες με άποψη
Η εισαγωγή των ηλεκτρονικών μηχανών ψηφοφορίας δεν άφησε το χρόνο που πέρασε αδιάφορα τα αμερικανικά μέσα ενημέρωσης. Καθώς στις εκλογές του Νοεμβρίου αναμένεται ότι πενήντα εκατομμύρια ψηφοφόροι θα ασκήσουν το εκλογικό τους δικαίωμα με τη βοήθεια της νέας τεχνολογίας, ο βαθμός ασφάλειας του συστήματος υπήρξε αντικείμενο αμφισβήτησης από αρκετές μεριές. Η κριτική, ωστόσο, περιορίστηκε αυστηρά στην τεχνική πλευρά του ζητήματος. Τα μεγάλα μέσα ενημέρωσης αρνήθηκαν να ασχοληθούν με μια άλλη, ιδιαίτερα σκοτεινή, πλευρά του: το γεγονός, δηλαδή, ότι οι κύριοι προμηθευτές των μηχανών ψηφοφορίας συνδέονται στενά με βασικά στελέχη του Ρεπουμπλικανικού Κόμματος.
Τρεις εταιρείες ευθύνονται κατά κύριο λόγο για την εγκατάσταση του νέου -και συχνά προβληματικού- ηλεκτρονικού εξοπλισμού στα εκλογικά κέντρα της χώρας: η ES&S (Election Systems & Software), η Diebold και η Sequoia. Και οι τρεις διατηρούν ισχυρούς δεσμούς με την κυβέρνηση Μπους και διάφορους ρεπουμπλικάνους πολιτικούς. Οι ES&S και Diebold, ιδιοκτησίας των αδελφών Μπομπ και Τοντ Γιουρόσεβιτς, θα καταμετρήσουν το 80% των ψήφων στις εκλογές του Νοεμβρίου.
Και οι τρεις εταιρείες βαρύνονται με οικονομικά και πολιτικά σκάνδαλα: το 1999, το υπουργείο Δικαιοσύνης έβαλε στο αρχείο καταγγελίες ομοσπονδιακών υπαλλήλων κατά της Sequoia, σύμφωνα με τις οποίες η εταιρεία είχε ξοδέψει σε δωροδοκίες οκτώ εκατομμύρια δολάρια. Ο Μάικελ Μακκάρθι της ES&S χρημάτισε επικεφαλής της προεκλογικής εκστρατείας του γερουσιαστή Τσακ Χέιτζελ το 1996 και το 2002. Ο γερουσιαστής διαθέτει μετοχές της μητρικής εταιρείας της ES&S. Τόσο το 1996 όσο και το 2002, το 80% των ψήφων του καταμετρήθηκε από την ES&S.
H Diebold, η πιο γνωστή από τις τρεις εταιρείες, ελέγχεται αυτή τη στιγμή σχετικά με ένα υπόμνημα το οποίο στάλθηκε από υπεύθυνό της ενόψει των εκλογών του Νοεμβρίου, υποσχόμενο στον Τζορτζ Μπους τις ψήφους του Οχάιο. Εκτός αυτού, εσωτερικά σημειώματα της εταιρείας κυκλοφόρησαν στο διαδίκτυο, σύμφωνα με τα οποία οι υπάλληλοί της φαίνεται να γνωρίζουν ότι το ηλεκτρονικό σύστημα που διαθέτει η εταιρεία είναι επισφαλές και ενδέχεται να παραβιαστεί από χάκερ.
Η Diebold ανέθεσε τον τελευταίο καιρό στην εταιρεία SAIC την ασφάλεια του λογισμικού της. Η πλειοψηφία του διοικητικού συμβουλίου της νέας αυτής εταιρείας αποτελείται από πρώην στελέχη του Πενταγώνου και της CIA, συνήθως στενούς φίλους του υπουργού Αμυνας Ράμσφελντ. Εκτός αυτού, εναντίον της SAIC εκκρεμούν σοβαρές καταγγελίες για μόλυνση του περιβάλλοντος και κατάχρηση κονδυλίων κατά την αγορά μαχητικών F-16. Τέλος, μεγαλομέτοχοι των εταιρειών ES&S, Diebold και Sequoia συγκαταλέγονται στους πλέον γενναιόδωρους χορηγούς της προεκλογικής εκστρατείας του ρεπουμπλικανικού κόμματος.
Το νέο πρόσωπο της λογοκρισίας
Σύμφωνα με την ενδιαφέρουσα ανάλυση του καθηγητή του Πανεπιστημίου της Σονόμα (Σαν Φρανσίσκο) Πίτερ Φίλιπς, η αμερικανική λογοκρισία εμφανίζεται πλέον με ένα νέο πρόσωπο: δεν πρόκειται πια -ή, μάλλον, δεν πρόκειται μόνο- για τη συνειδητή απόκρυψη κάποιων ανεπιθύμητων ειδήσεων. Στη νέα της εκδοχή, η λογοκρισία σχετίζεται άμεσα με τον τρόπο οργάνωσης των κολοσσιαίων εταιρειών ενημέρωσης και την απόλυτη εναρμόνισή τους με τις «ειδήσεις» που τους διοχετεύουν συστηματικά κυβερνητικές και επιχειρηματικές πηγές. Στη συνέχεια, παραθέτουμε αποσπάσματα της πρόσφατης δουλειάς του καθηγητή Φίλιπς, τα οποία έθεσε στη διάθεσή μας ο ίδιος:
«Στις μέρες μας, η λογοκρισία στις Ηνωμένες Πολιτείες σχετίζεται περισσότερο με τους τρόπους οργάνωσης των μέσων ενημέρωσης και λιγότερο με τη συνειδητή παρεμπόδιση κάποιων ρεπορτάζ. Εδώ και πολύ καιρό γνωρίζαμε ότι τα μονοπωλιακά μέσα ενημέρωσης έχουν την τάση να μην καλύπτουν την ειδησεογραφία που θα μπορούσε να βλάψει τους βασικούς διαφημιζόμενούς τους. Αντιληφθήκαμε στη συνέχεια πως στο εσωτερικό των συγκεκριμένων μέσων ενημέρωσης καλλιεργείται ένα κλίμα που αποθαρρύνει την κάλυψη ορισμένων ειδήσεων οι οποίες θα έθιγαν ενδεχομένως τα (επιχειρηματικά) συμφέροντα των διευθυντικών στελεχών τους. Μολαταύτα, δεν ερμηνεύσαμε ακόμη ικανοποιητικά πώς η προϊούσα παγίωση των μέσων αυτών δημιουργεί μια εξάρτησή τους από εξίσου παγιωμένες πηγές ειδήσεων και πώς η εξάρτηση αυτή διαμορφώνει τη νέα αμερικανική λογοκρισία.
Η κάλυψη της κρίσης στην Αϊτή αποκαλύπτει πώς ακριβώς λειτουργεί η νέα αυτή λογοκρισία. (Σημ.: βλέπε διπλανές στήλες.) Αν οι ειδήσεις διαψεύδουν τις επίσημες πηγές πληροφόρησης, τότε η τάση είναι να υποτιμηθούν ή να αγνοηθούν. Εξαρτώντας το περιεχόμενο των ειδήσεών τους από κυβερνητικές και επιχειρηματικές πηγές, τα κυρίαρχα μέσα ενημέρωσης αποδεικνύονται όλο και περισσότερο απρόθυμα να βγάλουν στον αέρα ή να δημοσιεύσουν ειδήσεις που θα απειλούσαν τις σχέσεις τους με τις επίσημες πηγές.
Με την έννοια αυτή, η ελευθερία της ενημέρωσης και η πρόσβαση των πολιτών στην πληροφόρηση συρρικνώνονται όλο και περισσότερο στις Ηνωμένες Πολιτείες. Τις υποκαθιστά ένα πολύπλοκο ειδησεογραφικό σύστημα προσανατολισμένο στην ψυχαγωγία, το οποίο αυτοπροστατεύεται υπηρετώντας πιστά το ισχυρότερο στρατιωτικό και βιομηχανικό σύμπλεγμα του κόσμου. Πέρασε πια ο καιρός που η ερευνητική δημοσιογραφία τολμούσε να αμφισβητήσει τους ισχυρούς. Στις νέες συνθήκες, κατά την ενημέρωση του Τύπου, οι δημοσιογράφοι θυμίζουν περισσότερο στενογράφους και λιγότερο ερευνητές.
Τα εικοσιτετράωρα δελτία ειδήσεων του MSNBC, του Fox και του CNN συνδέονται στενά με ποικίλες κυβερνητικές και επιχειρηματικές πηγές ειδήσεων. Η επιβίωση των συνεχών αυτών ειδησεογραφικών σόου απαιτεί τη σταθερή τροφοδότησή τους από ένα ψυχαγωγικού τύπου απόθεμα εντυπωσιακών «ειδήσεων». Το σύστημα βασίζεται σε διαφημίσεις προϊόντων μαζικής κατανάλωσης, ενώ οι προαποφασισμένες πηγές πληροφόρησης αποδεικνύονται ζωτικής σημασίας κατά την παγκοσμιοποιημένη αυτή διαδικασία παραγωγής ειδήσεων. Τα ποσοστά θέασης απαιτούν τη συστηματική συνεργασία με ποικίλες πηγές για συνεχή δελτία καιρού, πολέμων, αθλητικών, οικονομικών και τοπικών νέων.
Η προετοιμασία και διεξαγωγή πολέμων, καθώς και τα νέα για την τρομοκρατία, ταιριάζουν απολύτως με το σύστημα των προκατασκευασμένων ειδήσεων. Εύγλωττο δείγμα συνιστά στο σημείο αυτό η οργάνωση της πληροφόρησης κατά τον πόλεμο του Ιράκ από το Πεντάγωνο, τόσο στη Μέση Ανατολή όσο και στην Ουάσιγκτον: προσχεδιασμένες ανακοινώσεις για τις πολεμικές εξελίξεις διανέμονταν σε επίλεκτες ομάδες συλλεκτών των ειδήσεων (δημοσιογράφων), οι οποίοι στη συνέχεια τις προωθούσαν μέσω των μονοπωλιακών μίντια.
Οι δημοσιογράφοι που δούλευαν έξω από το εγκεκριμένο αυτό σύστημα ενημέρωσης είχαν να αντιμετωπίσουν αυξανόμενους κινδύνους από πολεμικά 'ατυχήματα' αλλά και απόλυση από τα μονοπωλιακά μίντια. [...]
Οι μεγάλες εταιρείες που κυριαρχούν σήμερα στα αμερικανικά μέσα ενημέρωσης ανήκουν κατά κύριο λόγο στο χώρο της ψυχαγωγίας. Με την έννοια αυτή, όπως εύστοχα έχει διαπιστωθεί, οι Αμερικανοί είναι σήμερα οι καλύτερα ψυχαγωγημένοι και χειρότερα ενημερωμένοι άνθρωποι στον κόσμο.»
ΔΙΑΒΑΣΤΕ
Carl Jensen
«20 Years of Censored News»
(Εκδ. Seven Stories Press, Νέα Υόρκη 1997)
Απολογισμός είκοσι χρόνων λογοκρισίας των ειδήσεων στα μεγάλα μέσα ενημέρωσης.
Danny Schechter
«The more you watch, the less you know»
(Εκδ. Seven Stories Press, Νέα Υόρκη 1997)
Κριτική στη βιομηχανία των μέσων ενημέρωσης, τη μετατροπή των ειδήσεων σε «σόου», την υποκατάσταση του ρεπορτάζ από τα δελτία Τύπου κ.ο.κ.
Noam Chomsky
«Ο έλεγχος των ΜΜΕ. Τα θεαματικά επιτεύγματα της προπαγάνδας»
(Εκδ. Ελευθεριακή Κουλτούρα, Αθήνα 1994)
Διάλεξη με θέμα το «ξεδιάλεγμα» των διεθνών ειδήσεων από τα κυρίαρχα μίντια.
"Ο κύριος με τα κίτρινα" (1/2/1998)
και "Μικρές αλήθειες, μεγάλα ψέματα" (28/6/1998)
Παλαιότερες έρευνες του "Ιού" με αναφορές στη λογοκρισία στα ΜΜΕ.
ΕΠΙΣΚΕΦΘΕΙΤΕ
http://www.projectcensored.org
Η ιστοσελίδα του «Project Censored», της ομάδας του Πανεπιστημίου της Σονόμα που επιλέγει τα περισσότερο λογοκριμένα ρεπορτάζ του αμερικανικού Τύπου: πληροφορίες για τα λογοκριμένα κείμενα, αναλύσεις για τις σημερινές μορφές της λογοκρισίας, συνδέσεις με δίκτυα εναλλακτικής ενημέρωσης κ.ο.κ.
http://www.blackboxvoting.org
Η ιστοσελίδα της Μπεβ Χάρις, η οποία ειδικεύεται σε θέματα ηλεκτρονικών μηχανών ψηφοφορίας και έχει δημοσιεύσει σχετική μελέτη με τίτλο «Black Box Voting».
http://www.foxbghsuit.com
Η ιστοσελίδα της Τζέιν Εικερ και του Στιβ Ουίλσον, των δημοσιογράφων που μήνυσαν το Fox που τους απέλυσε για να πληροφορηθούν στο δικαστήριο ότι δεν υπάρχει νόμος που να απαγορεύει τη συνειδητή παραποίηση των ειδήσεων.
(Ελευθεροτυπία, 17/10/2004)
http://www.iospress.gr/ios2004/ios20041017b.htm
Οι «απαγορευμένες» ειδήσεις
Τα αμερικανικά μίντια συνεχίζουν να λογοκρίνουν τα ρεπορτάζ που κρίνονται ανεπιθύμητα
Για ακόμη μία χρονιά, αποκαλυπτικά ρεπορτάζ που θίγουν «ευαίσθητες» πτυχές της αμερικανικής πολιτικής δεν μπόρεσαν να διαπεράσουν το τείχος που ορθώνουν γύρω τους τα επίσημα μέσα ενημέρωσης της χώρας, έντυπα και ηλεκτρονικά.
Η στήλη έχει επανειλημμένα ασχοληθεί με τις νέες μορφές λογοκρισίας των ΜΜΕ που τείνουν να παγιωθούν στις Ηνωμένες Πολιτείες. Στις σύγχρονες αυτές εκδοχές της, η λογοκρισία ταυτίζεται με την υποβάθμιση ή/και απόκρυψη των «ανεπιθύμητων» ειδήσεων και επιτυγχάνεται μέσω της μονοπωλιακής διαχείρισης της ενημέρωσης από εταιρείες-κολοσσούς που διατηρούν εξαιρετικά στενούς δεσμούς με την πολιτική και οικονομική ελίτ της χώρας. Σημαντικές ειδήσεις «χάνονται» έτσι στις σελίδες κάποιου εναλλακτικού μέσου χωρίς την ελπίδα να γίνουν γνωστές στο ευρύ κοινό.
Στο ζοφερό αυτό κλίμα, ιδιαίτερη σημασία αποκτά η ετήσια δημοσίευση του «Project Censored», του τόμου που συγκεντρώνει τις πιο ενδιαφέρουσες αλλά και καλύτερα τεκμηριωμένες δημοσιογραφικές έρευνες που λογοκρίθηκαν τη χρονιά που πέρασε. Εδώ και είκοσι εννέα ήδη χρόνια, η επιστημονική ομάδα του Πανεπιστημίου της Σονόμα (Σαν Φρανσίσκο) ξεχωρίζει είκοσι πέντε από χίλια «απαγορευμένα» ρεπορτάζ και αναθέτει σε επιτροπή εμπειρογνωμόνων την ταξινόμησή τους βάσει της ποιότητας και του ενδιαφέροντος που παρουσιάζουν για την πολιτική ζωή της χώρας. (Βλ. σχετικά, «Τα "κομμένα" του 2004», Ιός 17/10/2004). Ο επικεφαλής του «Project Censored», καθηγητής Πίτερ Φίλιπς, μάς παραχώρησε την άδεια να δημοσιεύσουμε τα λογοκριμένα ρεπορτάζ του 2004-2005, από τα οποία επιλέγουμε ένα αντιπροσωπευτικό δείγμα.
1. Απόλυτη αδιαφάνεια: Η κυβέρνηση Μπους ξηλώνει συστηματικά το θεσμικό πλαίσιο που εξασφάλιζε την πρόσβαση όχι μόνο των πολιτών αλλά και του ίδιου του Κογκρέσου στα κυβερνητικά πεπραγμένα. Εκθεση του βουλευτή Χένρι Ουάξμαν που δόθηκε στη δημοσιότητα το φθινόπωρο του 2004 αποδεικνύει ότι περιορίζεται πλέον δραστικά η εφαρμογή των νόμων που σχετίζονται με το δικαίωμα στην πληροφόρηση. Την ίδια στιγμή προκρίνεται μια όλο και πιο διασταλτική ερμηνεία των νόμων που εμποδίζουν την πρόσβαση σε ορισμένα δεδομένα, ενώ δημιουργούνται νέες κατηγορίες «απόρρητων» πληροφοριών και ολόκληρα τμήματα της διοίκησης εξαιρούνται από τον δημόσιο έλεγχο.
Στο στόχαστρο βρίσκεται κυρίως ο νόμος για την ελευθερία της πληροφόρησης (FOIA), ο οποίος δίνει στους πολίτες τη δυνατότητα να ζητήσουν σαφή πληροφόρηση από κάποια κυβερνητική υπηρεσία και να καταφύγουν στο ομοσπονδιακό δικαστήριο αν η συγκεκριμένη υπηρεσία αρνηθεί να ικανοποιήσει το αίτημά τους. Η απαξίωση του νόμου ξεκίνησε από την εποχή της κυβέρνησης Ρίγκαν, αλλά επί Μπους το κακό παράγινε: χρησιμοποιώντας κατά αυθαίρετο τρόπο τις εξαιρέσεις που ορίζει ο νόμος, οι υπηρεσίες ταξινομούν πλέον ως απόρρητες όλο και περισσότερες κατηγορίες πληροφοριών, αρνούμενες να αποκαλύψουν δεδομένα ακόμη και στις επιτροπές του Κογκρέσου. Διόλου τυχαία, στα έγγραφα που θεωρήθηκαν απόρρητα περιλαμβάνονται στοιχεία για τις επαφές μεταξύ ορισμένων εταιρειών ενέργειας και του αντιπροέδρου Ντικ Τσένι, μνημόνια του Λευκού Οίκου αναφερόμενα στα όπλα μαζικής καταστροφής του Σαντάμ Χουσεΐν εκθέσεις για τα βασανιστήρια στο Αμπού Γκράιμπ. Τον Μάρτιο του 2002, η κυβέρνηση Μπους απαγόρευσε την πληροφόρηση σχετικά με τα «όπλα μαζικής καταστροφής», συμπληρώνοντας ότι δεν πρέπει να παρέχονται πληροφορίες, η κακή χρήση των οποίων «ενδέχεται να βλάψει την ασφάλεια του έθνους μας και την ασφάλεια του λαού μας». Ερμηνεύοντας κατά το δοκούν την ασαφή αυτή διάταξη, οι υπηρεσίες αρνούνται πλέον κάθε πληροφόρηση των πολιτών στο όνομα της «εθνικής ασφάλειας».
2. Δολοφονίες αμάχων στο Ιράκ: Ομάδα Αμερικανών επιστημόνων σε συνεργασία με Ιρακινούς συναδέλφους τους μελέτησαν συστηματικά το πρόβλημα της θνησιμότητας στο Ιράκ. Σύμφωνα με τα πορίσματα της έρευνας, τα οποία δημοσιεύτηκαν στο έγκυρο βρετανικό ιατρικό περιοδικό «Λάνσετ» («Lancet», 29/10/04), οι θάνατοι αμάχων που συνδέονται με την εισβολή και την κατοχή του Ιράκ ανέρχονται τουλάχιστον σε 100.000, χωρίς να αποκλείεται να είναι κατά πολύ περισσότεροι. Το 95% των θανάτων αυτών προκλήθηκαν από αεροπορικούς βομβαρδισμούς και η πλειονότητα των θυμάτων ήταν γυναίκες και παιδιά.
Η έρευνα ολοκληρώθηκε πριν από τη δεύτερη επίθεση στη Φαλούτζα το φθινόπωρο του 2004. Το 83% των κατοίκων της εγκατέλειψαν την πόλη, ενώ οι 50.000 που παρέμειναν εγκλωβίστηκαν από τις δυνάμεις του Συνασπισμού και υπέστησαν την πιο απάνθρωπη μεταχείριση. Στερήθηκαν νερό, φαγητό και φάρμακα, ενώ οι Αμερικανοί και οι σύμμαχοί τους πυροβολούσαν αδιακρίτως όποιον τολμούσε να βγει από το σπίτι του και εκτελούσαν ολόκληρες οικογένειες που, ανεμίζοντας άσπρη σημαία, προσπαθούσαν να φύγουν από την πόλη. Αμερικανοί στρατιώτες επιτέθηκαν σε ασθενοφόρα, σκότωσαν ανθρώπους που δεν καταλάβαιναν αγγλικά, πέρασαν με τανκς πάνω από τραυματίες και άφησαν νεκρούς άταφους να τους τρώνε τα σκυλιά στους δρόμους. Μέχρι τον Δεκέμβριο του 2004 είχαν σκοτωθεί τουλάχιστον 6.000 Ιρακινοί στη Φαλούτζα και είχε καταστραφεί το ένα τρίτο της πόλης.
3. Ενδείξεις νοθείας: Τον Νοέμβριο του 2004 ο Μπους πήρε τρία εκατομμύρια ψήφους περισσότερες από τον Κέρι, για τον οποίο, ως γνωστόν, τα έξιτ πολ προέβλεπαν ότι θα νικούσε με διαφορά πέντε εκατομμυρίων ψήφων. Η διαφορά αυτή των οκτώ συνολικά εκατομμυρίων ψήφων υπερβαίνει κατά πολύ το περιθώριο λάθους που θεωρείται λογικό για τις μετρήσεις αυτού του τύπου (λιγότερο από 1%). Αναλυτές των δεδομένων που συγκέντρωσαν οι δύο εταιρείες έξιτ πολ θεωρούν ότι, στατιστικά, οι πιθανότητες ενός λάθους της τάξης του 5%, όπως αυτό που σημειώθηκε στις συγκεκριμένες εκλογές, έχει μία πιθανότητα στις 100.000 να συμβεί, γεγονός που προκαλεί υπόνοιες νοθείας. Σύμφωνα με τους καθηγητές Στιβ Φρίμαν και Τζος Μίτελντορφ, τα έξιτ πολ υπήρξαν σχετικά ακριβή μόνο σε εκλογικές περιφέρειες όπου ήταν ακόμη σε χρήση η παλιά μέθοδος καταμέτρησης των ψηφοδελτίων με το χέρι. Αντιθέτως, η απόσταση ανάμεσα στα έξιτ πολ και τα αποτελέσματα υπήρξε σαφώς μεγαλύτερη στις κρίσιμες, αμφιταλαντευόμενες, πολιτείες. Εκτός αυτού, στα προπύργια των Ρεπουμπλικανών, ο Κέρι έλαβε μόνο τα δύο τρίτα των ψήφων που του έδιναν τα έξιτ πολ και ο Μπους κατά πολύ περισσότερα (10%), ενώ στα προπύργια των Δημοκρατικών τα αποτελέσματα των εκλογών επαλήθευσαν σχεδόν επακριβώς τις προβλέψεις των έξιτ πολ. Οι δύο εταιρείες δημοσκοπήσεων (Edison Media Research και Mitofski International) υποστήριξαν στην τελική τους ανακοίνωση ότι οι ψηφοφόροι του Κέρι συμμετείχαν στα έξιτ πολ σε μεγαλύτερα ποσοστά από τους ψηφοφόρους του Μπους. Στην αρχική έκθεσή τους, ωστόσο, σημειωνόταν μεγαλύτερη προθυμία των ψηφοφόρων του Μπους να απαντούν στα έξιτ πολ.
4. Στρατιωτικές χρήσεις του τσουνάμι: Οπως συνέβη παντού, έτσι και στις Ηνωμένες Πολιτείες οι πολίτες κατέβαλαν ιδιαίτερες προσπάθειες για να συγκεντρώσουν χρήματα, τρόφιμα, ρούχα και φάρμακα για τους κατοίκους των περιοχών που χτυπήθηκαν από το φονικό τσουνάμι του περσινού Δεκεμβρίου. Αντιθέτως, η βοήθεια των δεκαπέντε εκατομμυρίων δολαρίων που αποφάσισε να προσφέρει η κυβέρνηση Μπους υπήρξε αναλογικά πολύ μικρότερη από εκείνη άλλων, λιγότερο πλούσιων, χωρών. Σοβαρότερο ωστόσο είναι το γεγονός ότι η αμερικανική κυβέρνηση εκμεταλλεύτηκε την καταστροφή που προκάλεσε το τσουνάμι για να προωθήσει τα στρατηγικά της σχέδια στην περιοχή: με πρόφαση τη διανομή βοήθειας, φροντίζει ήδη να ενισχύσει τις στρατιωτικές της συμμαχίες και να επεκτείνει τις βάσεις της στην περιοχή του Ινδικού, επιδιώκοντας τη βελτίωση των θέσεών της έναντι της ανερχόμενης κινεζικής δύναμης.
Με πρόφαση τις αλλεπάλληλες «ανθρωπιστικές» αποστολές, οι Ηνωμένες Πολιτείες πέτυχαν να ενεργοποιήσουν τις συμφωνίες στρατιωτικής συνεργασίας με την Ταϊλάνδη και τις Φιλιππίνες, ενώ αμερικανικά πολεμικά σκάφη κατέπλευσαν στη Σιγκαπούρη. Πεζοναύτες και πολεμικά πλοία έφτασαν στη Σρι Λάνκα παρά τους αρχικούς δισταγμούς της κυβέρνησης του νησιού να επιτρέψει την είσοδό τους. Τον Φεβρουάριο του 2005, το Στέιτ Ντιπάρτμεντ αναθέρμανε τους δεσμούς του με τον ινδονησιακό στρατό, αγνοώντας τις διαμαρτυρίες ανθρωπιστικών οργανώσεων, οι οποίες κατήγγειλαν ότι οι ένοπλες δυνάμεις της Ινδονησίας απέκλεισαν συστηματικά από τη βοήθεια πολίτες ύποπτους για σχέσεις με τους αντάρτες. Σύμφωνα με δηλώσεις του πρώην υπουργού Εξωτερικών Κόλιν Πάουελ, η αμερικανική βοήθεια για τα θύματα του τσουνάμι πρόκειται να ενισχύσει τον πόλεμο κατά της τρομοκρατίας και «να εισαγάγει τις αμερικανικές αξίες στην περιοχή».
5. Ο θάνατος του πολεμικού ρεπορτάζ: Ο πόλεμος του Ιράκ υπήρξε ο πιο αιματηρός πόλεμος για τους ρεπόρτερ από τότε που η Διεθνής Ομοσπονδία Δημοσιογράφων διατηρεί σχετικά αρχεία: ως σήμερα, σαράντα εννέα εργαζόμενοι σε μίντια έχασαν τη ζωή τους στο Ιράκ. Αν και δεν υπάρχουν ενδείξεις ότι δόθηκε κάποια ρητή διαταγή να χτυπηθεί δημοσιογράφος, μαρτυρίες υποδεικνύουν τη σιωπηρή συνενοχή του Πενταγώνου στις δολοφονίες αυτές, γεγονός που πρέπει να συσχετιστεί με την πρωτόγνωρη προπαγανδιστική εκστρατεία κατά του δικαιώματος των ανταποκριτών να κινούνται ελεύθερα και με μια έστω υποτυπώδη ασφάλεια στην εμπόλεμη ζώνη. Ακόμη και μετά την εγκατάσταση της μεταβατικής κατοχικής κυβέρνησης στο Ιράκ, ασφαλείς υπήρξαν μόνον οι «ενσωματωμένοι» στις αμερικανικές δυνάμεις ρεπόρτερ, με τα γνωστά αποτελέσματα στο -ελεγχόμενο- προϊόν της δουλειάς τους. Το Πεντάγωνο αρνήθηκε σθεναρά να δώσει εγγυήσεις για την ασφάλεια των μη «ενσωματωμένων» δημοσιογράφων, παρά τις επανειλημμένες αιτήσεις του «Ρόιτερς» και δημοσιογραφικών ενώσεων. Εκτός αυτού, οι αμερικανικές αρχές απέφυγαν να ελέγξουν πειθαρχικά έστω και έναν αξιωματικό ή στρατιώτη που ενέχεται στη δολοφονία δημοσιογράφου, όπως αποδείχθηκε στην περίπτωση του Ξενοδοχείου Παλαιστίνη, για την οποία οι Ρεπόρτερ Χωρίς Σύνορα συνέλεξαν πολλά ενοχοποιητικά για τις αμερικανικές δυνάμεις στοιχεία.
(Ελευθεροτυπία, 24/9/2005)
http://www.iospress.gr/mikro2005/mikro20050924.htm
Για ακόμη μία χρονιά, αποκαλυπτικά ρεπορτάζ που θίγουν «ευαίσθητες» πτυχές της αμερικανικής πολιτικής δεν μπόρεσαν να διαπεράσουν το τείχος που ορθώνουν γύρω τους τα επίσημα μέσα ενημέρωσης της χώρας, έντυπα και ηλεκτρονικά.
Η στήλη έχει επανειλημμένα ασχοληθεί με τις νέες μορφές λογοκρισίας των ΜΜΕ που τείνουν να παγιωθούν στις Ηνωμένες Πολιτείες. Στις σύγχρονες αυτές εκδοχές της, η λογοκρισία ταυτίζεται με την υποβάθμιση ή/και απόκρυψη των «ανεπιθύμητων» ειδήσεων και επιτυγχάνεται μέσω της μονοπωλιακής διαχείρισης της ενημέρωσης από εταιρείες-κολοσσούς που διατηρούν εξαιρετικά στενούς δεσμούς με την πολιτική και οικονομική ελίτ της χώρας. Σημαντικές ειδήσεις «χάνονται» έτσι στις σελίδες κάποιου εναλλακτικού μέσου χωρίς την ελπίδα να γίνουν γνωστές στο ευρύ κοινό.
Στο ζοφερό αυτό κλίμα, ιδιαίτερη σημασία αποκτά η ετήσια δημοσίευση του «Project Censored», του τόμου που συγκεντρώνει τις πιο ενδιαφέρουσες αλλά και καλύτερα τεκμηριωμένες δημοσιογραφικές έρευνες που λογοκρίθηκαν τη χρονιά που πέρασε. Εδώ και είκοσι εννέα ήδη χρόνια, η επιστημονική ομάδα του Πανεπιστημίου της Σονόμα (Σαν Φρανσίσκο) ξεχωρίζει είκοσι πέντε από χίλια «απαγορευμένα» ρεπορτάζ και αναθέτει σε επιτροπή εμπειρογνωμόνων την ταξινόμησή τους βάσει της ποιότητας και του ενδιαφέροντος που παρουσιάζουν για την πολιτική ζωή της χώρας. (Βλ. σχετικά, «Τα "κομμένα" του 2004», Ιός 17/10/2004). Ο επικεφαλής του «Project Censored», καθηγητής Πίτερ Φίλιπς, μάς παραχώρησε την άδεια να δημοσιεύσουμε τα λογοκριμένα ρεπορτάζ του 2004-2005, από τα οποία επιλέγουμε ένα αντιπροσωπευτικό δείγμα.
1. Απόλυτη αδιαφάνεια: Η κυβέρνηση Μπους ξηλώνει συστηματικά το θεσμικό πλαίσιο που εξασφάλιζε την πρόσβαση όχι μόνο των πολιτών αλλά και του ίδιου του Κογκρέσου στα κυβερνητικά πεπραγμένα. Εκθεση του βουλευτή Χένρι Ουάξμαν που δόθηκε στη δημοσιότητα το φθινόπωρο του 2004 αποδεικνύει ότι περιορίζεται πλέον δραστικά η εφαρμογή των νόμων που σχετίζονται με το δικαίωμα στην πληροφόρηση. Την ίδια στιγμή προκρίνεται μια όλο και πιο διασταλτική ερμηνεία των νόμων που εμποδίζουν την πρόσβαση σε ορισμένα δεδομένα, ενώ δημιουργούνται νέες κατηγορίες «απόρρητων» πληροφοριών και ολόκληρα τμήματα της διοίκησης εξαιρούνται από τον δημόσιο έλεγχο.
Στο στόχαστρο βρίσκεται κυρίως ο νόμος για την ελευθερία της πληροφόρησης (FOIA), ο οποίος δίνει στους πολίτες τη δυνατότητα να ζητήσουν σαφή πληροφόρηση από κάποια κυβερνητική υπηρεσία και να καταφύγουν στο ομοσπονδιακό δικαστήριο αν η συγκεκριμένη υπηρεσία αρνηθεί να ικανοποιήσει το αίτημά τους. Η απαξίωση του νόμου ξεκίνησε από την εποχή της κυβέρνησης Ρίγκαν, αλλά επί Μπους το κακό παράγινε: χρησιμοποιώντας κατά αυθαίρετο τρόπο τις εξαιρέσεις που ορίζει ο νόμος, οι υπηρεσίες ταξινομούν πλέον ως απόρρητες όλο και περισσότερες κατηγορίες πληροφοριών, αρνούμενες να αποκαλύψουν δεδομένα ακόμη και στις επιτροπές του Κογκρέσου. Διόλου τυχαία, στα έγγραφα που θεωρήθηκαν απόρρητα περιλαμβάνονται στοιχεία για τις επαφές μεταξύ ορισμένων εταιρειών ενέργειας και του αντιπροέδρου Ντικ Τσένι, μνημόνια του Λευκού Οίκου αναφερόμενα στα όπλα μαζικής καταστροφής του Σαντάμ Χουσεΐν εκθέσεις για τα βασανιστήρια στο Αμπού Γκράιμπ. Τον Μάρτιο του 2002, η κυβέρνηση Μπους απαγόρευσε την πληροφόρηση σχετικά με τα «όπλα μαζικής καταστροφής», συμπληρώνοντας ότι δεν πρέπει να παρέχονται πληροφορίες, η κακή χρήση των οποίων «ενδέχεται να βλάψει την ασφάλεια του έθνους μας και την ασφάλεια του λαού μας». Ερμηνεύοντας κατά το δοκούν την ασαφή αυτή διάταξη, οι υπηρεσίες αρνούνται πλέον κάθε πληροφόρηση των πολιτών στο όνομα της «εθνικής ασφάλειας».
2. Δολοφονίες αμάχων στο Ιράκ: Ομάδα Αμερικανών επιστημόνων σε συνεργασία με Ιρακινούς συναδέλφους τους μελέτησαν συστηματικά το πρόβλημα της θνησιμότητας στο Ιράκ. Σύμφωνα με τα πορίσματα της έρευνας, τα οποία δημοσιεύτηκαν στο έγκυρο βρετανικό ιατρικό περιοδικό «Λάνσετ» («Lancet», 29/10/04), οι θάνατοι αμάχων που συνδέονται με την εισβολή και την κατοχή του Ιράκ ανέρχονται τουλάχιστον σε 100.000, χωρίς να αποκλείεται να είναι κατά πολύ περισσότεροι. Το 95% των θανάτων αυτών προκλήθηκαν από αεροπορικούς βομβαρδισμούς και η πλειονότητα των θυμάτων ήταν γυναίκες και παιδιά.
Η έρευνα ολοκληρώθηκε πριν από τη δεύτερη επίθεση στη Φαλούτζα το φθινόπωρο του 2004. Το 83% των κατοίκων της εγκατέλειψαν την πόλη, ενώ οι 50.000 που παρέμειναν εγκλωβίστηκαν από τις δυνάμεις του Συνασπισμού και υπέστησαν την πιο απάνθρωπη μεταχείριση. Στερήθηκαν νερό, φαγητό και φάρμακα, ενώ οι Αμερικανοί και οι σύμμαχοί τους πυροβολούσαν αδιακρίτως όποιον τολμούσε να βγει από το σπίτι του και εκτελούσαν ολόκληρες οικογένειες που, ανεμίζοντας άσπρη σημαία, προσπαθούσαν να φύγουν από την πόλη. Αμερικανοί στρατιώτες επιτέθηκαν σε ασθενοφόρα, σκότωσαν ανθρώπους που δεν καταλάβαιναν αγγλικά, πέρασαν με τανκς πάνω από τραυματίες και άφησαν νεκρούς άταφους να τους τρώνε τα σκυλιά στους δρόμους. Μέχρι τον Δεκέμβριο του 2004 είχαν σκοτωθεί τουλάχιστον 6.000 Ιρακινοί στη Φαλούτζα και είχε καταστραφεί το ένα τρίτο της πόλης.
3. Ενδείξεις νοθείας: Τον Νοέμβριο του 2004 ο Μπους πήρε τρία εκατομμύρια ψήφους περισσότερες από τον Κέρι, για τον οποίο, ως γνωστόν, τα έξιτ πολ προέβλεπαν ότι θα νικούσε με διαφορά πέντε εκατομμυρίων ψήφων. Η διαφορά αυτή των οκτώ συνολικά εκατομμυρίων ψήφων υπερβαίνει κατά πολύ το περιθώριο λάθους που θεωρείται λογικό για τις μετρήσεις αυτού του τύπου (λιγότερο από 1%). Αναλυτές των δεδομένων που συγκέντρωσαν οι δύο εταιρείες έξιτ πολ θεωρούν ότι, στατιστικά, οι πιθανότητες ενός λάθους της τάξης του 5%, όπως αυτό που σημειώθηκε στις συγκεκριμένες εκλογές, έχει μία πιθανότητα στις 100.000 να συμβεί, γεγονός που προκαλεί υπόνοιες νοθείας. Σύμφωνα με τους καθηγητές Στιβ Φρίμαν και Τζος Μίτελντορφ, τα έξιτ πολ υπήρξαν σχετικά ακριβή μόνο σε εκλογικές περιφέρειες όπου ήταν ακόμη σε χρήση η παλιά μέθοδος καταμέτρησης των ψηφοδελτίων με το χέρι. Αντιθέτως, η απόσταση ανάμεσα στα έξιτ πολ και τα αποτελέσματα υπήρξε σαφώς μεγαλύτερη στις κρίσιμες, αμφιταλαντευόμενες, πολιτείες. Εκτός αυτού, στα προπύργια των Ρεπουμπλικανών, ο Κέρι έλαβε μόνο τα δύο τρίτα των ψήφων που του έδιναν τα έξιτ πολ και ο Μπους κατά πολύ περισσότερα (10%), ενώ στα προπύργια των Δημοκρατικών τα αποτελέσματα των εκλογών επαλήθευσαν σχεδόν επακριβώς τις προβλέψεις των έξιτ πολ. Οι δύο εταιρείες δημοσκοπήσεων (Edison Media Research και Mitofski International) υποστήριξαν στην τελική τους ανακοίνωση ότι οι ψηφοφόροι του Κέρι συμμετείχαν στα έξιτ πολ σε μεγαλύτερα ποσοστά από τους ψηφοφόρους του Μπους. Στην αρχική έκθεσή τους, ωστόσο, σημειωνόταν μεγαλύτερη προθυμία των ψηφοφόρων του Μπους να απαντούν στα έξιτ πολ.
4. Στρατιωτικές χρήσεις του τσουνάμι: Οπως συνέβη παντού, έτσι και στις Ηνωμένες Πολιτείες οι πολίτες κατέβαλαν ιδιαίτερες προσπάθειες για να συγκεντρώσουν χρήματα, τρόφιμα, ρούχα και φάρμακα για τους κατοίκους των περιοχών που χτυπήθηκαν από το φονικό τσουνάμι του περσινού Δεκεμβρίου. Αντιθέτως, η βοήθεια των δεκαπέντε εκατομμυρίων δολαρίων που αποφάσισε να προσφέρει η κυβέρνηση Μπους υπήρξε αναλογικά πολύ μικρότερη από εκείνη άλλων, λιγότερο πλούσιων, χωρών. Σοβαρότερο ωστόσο είναι το γεγονός ότι η αμερικανική κυβέρνηση εκμεταλλεύτηκε την καταστροφή που προκάλεσε το τσουνάμι για να προωθήσει τα στρατηγικά της σχέδια στην περιοχή: με πρόφαση τη διανομή βοήθειας, φροντίζει ήδη να ενισχύσει τις στρατιωτικές της συμμαχίες και να επεκτείνει τις βάσεις της στην περιοχή του Ινδικού, επιδιώκοντας τη βελτίωση των θέσεών της έναντι της ανερχόμενης κινεζικής δύναμης.
Με πρόφαση τις αλλεπάλληλες «ανθρωπιστικές» αποστολές, οι Ηνωμένες Πολιτείες πέτυχαν να ενεργοποιήσουν τις συμφωνίες στρατιωτικής συνεργασίας με την Ταϊλάνδη και τις Φιλιππίνες, ενώ αμερικανικά πολεμικά σκάφη κατέπλευσαν στη Σιγκαπούρη. Πεζοναύτες και πολεμικά πλοία έφτασαν στη Σρι Λάνκα παρά τους αρχικούς δισταγμούς της κυβέρνησης του νησιού να επιτρέψει την είσοδό τους. Τον Φεβρουάριο του 2005, το Στέιτ Ντιπάρτμεντ αναθέρμανε τους δεσμούς του με τον ινδονησιακό στρατό, αγνοώντας τις διαμαρτυρίες ανθρωπιστικών οργανώσεων, οι οποίες κατήγγειλαν ότι οι ένοπλες δυνάμεις της Ινδονησίας απέκλεισαν συστηματικά από τη βοήθεια πολίτες ύποπτους για σχέσεις με τους αντάρτες. Σύμφωνα με δηλώσεις του πρώην υπουργού Εξωτερικών Κόλιν Πάουελ, η αμερικανική βοήθεια για τα θύματα του τσουνάμι πρόκειται να ενισχύσει τον πόλεμο κατά της τρομοκρατίας και «να εισαγάγει τις αμερικανικές αξίες στην περιοχή».
5. Ο θάνατος του πολεμικού ρεπορτάζ: Ο πόλεμος του Ιράκ υπήρξε ο πιο αιματηρός πόλεμος για τους ρεπόρτερ από τότε που η Διεθνής Ομοσπονδία Δημοσιογράφων διατηρεί σχετικά αρχεία: ως σήμερα, σαράντα εννέα εργαζόμενοι σε μίντια έχασαν τη ζωή τους στο Ιράκ. Αν και δεν υπάρχουν ενδείξεις ότι δόθηκε κάποια ρητή διαταγή να χτυπηθεί δημοσιογράφος, μαρτυρίες υποδεικνύουν τη σιωπηρή συνενοχή του Πενταγώνου στις δολοφονίες αυτές, γεγονός που πρέπει να συσχετιστεί με την πρωτόγνωρη προπαγανδιστική εκστρατεία κατά του δικαιώματος των ανταποκριτών να κινούνται ελεύθερα και με μια έστω υποτυπώδη ασφάλεια στην εμπόλεμη ζώνη. Ακόμη και μετά την εγκατάσταση της μεταβατικής κατοχικής κυβέρνησης στο Ιράκ, ασφαλείς υπήρξαν μόνον οι «ενσωματωμένοι» στις αμερικανικές δυνάμεις ρεπόρτερ, με τα γνωστά αποτελέσματα στο -ελεγχόμενο- προϊόν της δουλειάς τους. Το Πεντάγωνο αρνήθηκε σθεναρά να δώσει εγγυήσεις για την ασφάλεια των μη «ενσωματωμένων» δημοσιογράφων, παρά τις επανειλημμένες αιτήσεις του «Ρόιτερς» και δημοσιογραφικών ενώσεων. Εκτός αυτού, οι αμερικανικές αρχές απέφυγαν να ελέγξουν πειθαρχικά έστω και έναν αξιωματικό ή στρατιώτη που ενέχεται στη δολοφονία δημοσιογράφου, όπως αποδείχθηκε στην περίπτωση του Ξενοδοχείου Παλαιστίνη, για την οποία οι Ρεπόρτερ Χωρίς Σύνορα συνέλεξαν πολλά ενοχοποιητικά για τις αμερικανικές δυνάμεις στοιχεία.
(Ελευθεροτυπία, 24/9/2005)
http://www.iospress.gr/mikro2005/mikro20050924.htm
Δευτέρα 22 Αυγούστου 2011
Ειδήσεις με το "δελτίο"
ΟΙ ΑΠΟΚΛΕΙΣΤΙΚΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ 8
Καθήσατε στην πολυθρόνα και επί μιάμιση ώρα ταξιδέψατε στην κοινωνία και τον κόσμο, όπως τον σχεδίασαν και τον κατέγραψαν οι ρεπόρτερ (και ιδίως οι κάμερες) των αγαπημένων σας καναλιών. Τι καταλάβατε; Λίγα κοσμικά, λίγα για τα δυστυχήματα και την εγκληματικότητα, λίγα για κάποιες (φανταστικές) απειλές, και πολλά άλλα που όμως δεν θυμάστε και μάλλον δεν έχουν και μεγάλη σχέση με την πραγματικότητά σας. Αλλά, παραδόξως, νιώθετε ξεκούραστοι και ενεργοί πολίτες. Ιδού το θαύμα των 8 μ.μ.
Μια από τις προσφιλέστερες κοινοτοπίες της νεαρής δημοκρατίας μας παραμένει η διαπίστωση-ευχή ότι ο καλός πολίτης είναι ο ενημερωμένος πολίτης. Ψάχνοντας σήμερα, στην εποχή της πιο πλούσιας και ελεύθερης πληροφόρησης, για τον ενημερωμένο, καλό πολίτη, ανακαλύπτουμε πως το είδος αυτό δεν πολυυπάρχει. Εκείνο που υπάρχει στην πραγματικότητα είναι μια μεσαιωνικού τύπου διάκριση ανάμεσα σε δύο κόσμους: Από τη μια ο κόσμος της "πρώτης ταχύτητας", μια μειοψηφία δηλαδή, που καταναλώνει ενός επιπέδου ειδήσεις και αναλύσεις, οι οποίες αναφέρονται στην αληθινή ζωή και το όποιο μέλλον (τις οποίες συλλέγει κυρίως από τα έντυπα ή το Ίντερνετ), και από την άλλη, η μεγάλη πλειοψηφία ενός παγιδευμένου από τα ηλεκτρονικά ΜΜΕ κοινού που νομίζει ότι μαθαίνει για την κοινωνία και τον κόσμο γύρω του. Χρόνο με το χρόνο, διευρύνεται το χάσμα ανάμεσα στις πληροφορίες που απευθύνονται στον "πρώτο κόσμο" και σε εκείνες (ένα είδος κουτσομπολίστικου μαγκαζίνο) που προορίζονται για μαζική βρώση. Με άλλα λόγια, όσο κι αν μεγαλώνει ο όγκος των βραδινών τηλεοπτικών δελτίων (των ιδιωτικών καναλιών) και πολλαπλασιάζεται το κοινό τους, οι άνθρωποι δεν απολαμβάνουν το αγαθό της ενημέρωσης. Αντίθετα: φοβούνται, εντυπωσιάζονται, κουτσομπολεύουν, χασκογελάνε και ταυτίζονται (ή τσατίζονται) με το ζωολογικό κήπο των "παραθύρων", αλλά επ' ουδενί δεν βελτιώνουν τη γνώση τους για την κοινωνία (τους).
Ενα απλό πείραμα
Η 13η του Ιανουαρίου ήταν μια τυχαία μέρα. Μια "ειδησεογραφική" μέρα σαν όλες τις πρόσφατες. Καταγράψαμε τις βραδινές "ειδήσεις" των τεσσάρων βασικών ιδιωτικών καναλιών πανελλαδικής εμβέλειας, που σύμφωνα με τη μέτρηση της AGB είδαν 1.657.000 Έλληνες, ή το 73,7% όσων έβλεπαν εκείνη την ώρα τηλεόραση. Συγκεκριμένα, έλαβον: 592.000 το MEGA, 460.000 ο ΑΝΤΕΝΝΑ, 418.000 ο ALPHA (τέως ΣΚΑΙ) και 187.000 ο STAR. Στον αναλυτικό πίνακα μπορείτε να διαπιστώσετε πόσο χρόνο και με ποια θέματα απασχόλησαν τα συγκεκριμένα δελτία το φιλοθεάμον κοινό τους. Η "θανατηφόρα" γρίπη, που δεν ήταν ...θανατηφόρα (και μάλιστα τα κρούσματά της ήταν λιγότερα από πέρσι, σύμφωνα με το Εθνικό Κέντρο Επιδημιολογίας), δίνει τη θέση της στη δίκη του "δράκου" και ένα φονικό στη Δάφνη, για να μπλεχτεί με την αναστολή της εκτέλεσης του Οτσαλάν (δηλαδή με την εικόνα του αυτοπυρπολούμενου αντιπάλου του), και το "κοινωνικό" θέμα της έλλειψης ασθενοφόρου στη Μυτιλήνη. Το λαμπρό μνημόσυνο της μάνας του Χουάν Κάρλος, το άλογο που σκόνταψε θεαματικά στον Ιππόδρομο, το σουβλατζίδικο της τραγουδίστριας, τα περιττώματα που ήρθαν από τον ουρανό και το νέο μοντέλο του πρωθυπουργικού αεροπλάνου, ανακατεμένα με ολίγη από "καλλιτεχνικά" (π.χ ο βασιλιάς της Λάτιν-Ροκ, ο νέος Τζ. Μποντ, η εγγονή του Ντομίνγκο) και κάποια "εθνικά θέματα" (σαν το φλερτ μίας ακατονόμαστης συζύγου αξιωματικού του ΓΕΕΘΑ με άγνωστο -προφανώς- Τούρκο διπλωμάτη, σε μια άγνωστη εποχή). Για τους ρέκτες της ...πολιτικής υπήρχε η "τσαχπινιά της Χίλαρι", η επίσκεψη της κυρίας Δάφνης στη Λυρική και δυο τρία ακατανόητα λόγια για την ΟΝΕ και τα πανωτόκια.
Η καθημερινή περιπέτεια του θεάματος των βραδινών "ειδήσεων" έχει προσεγγίσει προ πολλού τη μιάμιση ώρα. Ο χρόνος αυτός δεν είναι λίγος, αν δεν ήταν παθητικός χρόνος (δηλαδή ό,τι παίζει το χαζεύεις και από τη μια μπαίνει-από την άλλη βγαίνει). Αν οι πολίτες διέθεταν τον ίδιο χρόνο για το ξεφύλλισμα, τον εντοπισμό και την ανάγνωση ειδήσεων, άρθρων ή σχολίων, μιας από τις καλές εφημερίδες που κυκλοφορούν, το αποτέλεσμα θα ήταν εντυπωσιακό. Με έκπληξη θα διαπίστωναν ότι στα έντυπα αποτυπώνετται μια άλλη πραγματικότητα της καθημερινότητάς τους. Την ίδια μέρα (13/1/2000), αλλά και την επόμενη (για να καλύψουμε τους χρόνους των ειδήσεων μέσα στους οποίους κινείται η τηλεόραση), συνεχίσαμε το πείραμα ξοδεύοντας τον ίδιο χρόνο για την ανάγνωση, αυτή τη φορά, εφημερίδων. Με βάση τη σειρά του δελτίου κυκλοφορίας, τα φύλλα που κοιτάξαμε ήταν ΤΑ ΝΕΑ, Η ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ, Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, ΤΟ ΕΘΝΟΣ και ΤΟ ΒΗΜΑ. Όλες μαζί εκείνη τη μέρα αγοράστηκαν στην περιφέρεια Αθηνών-Πειραιώς από περίπου 150.000 πολίτες.
Τι δεν έμαθαν οι τηλεθεατές
Σε περιορισμένο χώρο και προφανώς όχι σε "οκτάστηλο χτύπημα" οι (φοβισμένοι περισσότερο από τις κραυγές της τηλεόρασης παρά από τον πυρετό) αναγνώστες πληροφορήθηκαν ότι οι ιώσεις είναι οι κλασικές για την εποχή και δεν αποτελούν επιδημία. Μεγάλος χώρος δόθηκε για τα "μυστικά" της ΟΝΕ, για τη συζητούμενη κεντρική ισοτιμία της δραχμής σε σχέση με το ΕΥΡΩ, αλλά και για τα μυστήρια με τη μετοχή "Κορασίδη" και άλλες ιστορίες του καπιταλισμού-καζίνο, που όλοι ακούνε αλλά λίγοι κατανοούν. Σελίδες προσφέρονται και για την "ηπιότερη φορολογία" των μικρομεσαίων στρωμάτων που σχεδιάζεται για τον Ιούνιο. Όσα θα θέλατε να μάθετε (και ντρέπεστε να ρωτήσετε) για τα πανωτόκια και για το αν είναι δίκαιη ή όχι η ρύθμισή τους από την κυβέρνηση, αναπτύσσονται σε όλες τις εφημερίδες. Αν βρίσκετε βρώμικη και αδιάβατη την πόλη, μπορείτε να μάθετε για τις "ιώσεις" των απορριμματοφόρων (και την ευθύνη του δημοφιλούς κ. Αβραμόπουλου), για την εξέλιξη των έργων του Μετρό (στους σταθμούς του οποίου ξέχασαν να κασκευάσουν γκαράζ), για τη διαρκώς διογκούμενη αγορά Ι.Χ, για το αν θα επιτραπεί η πετρελαιοκίνηση και στα Ι.Χ, όπως ζητά ο κ. Μαντέλης (αν είναι δυνατόν), κ.λπ. Παράλληλα υπάρχουν εκτενή ρεπορτάζ για τα νέα όπλα (και το αστρονομικό τους κόστος) που συζητά να αγοράσει η κυβέρνηση και φυσικά η πορεία προς το συμβιβασμό για την Κύπρο. Θέμα υπάρχει και για τα "άπλυτα" της διαχείρισης της Ολυμπιάδας του 2004.
Στα διεθνή, υπάρχει το άγνωστο -για την TV- θέμα της "χάρης" στον Πινοτσέτ, η απειλή κατάρρευσης των ευρωπαϊκών συστημάτων υγείας και, όπως κάθε μέρα τους τελευταίους μήνες, ο βρώμικος πόλεμος στην Τσετσενία. Εκείνη τη μέρα, η Ρωσία έκλεισε τα σύνορά της για τους άντρες πρόσφυγες άνω των 10 και κάτω των 60 ετών. Ολόκληρες σελίδες αφιερώνονται και στις παράνομες χρηματοδοτήσεις του κόμματος των γερμανών χριστιανοδημοκρατών του Κολ και του Σόιμπλε. Στα βαλκανικά θέματα ξεχωρίζει μια είδηση που έρχεται από τη βουλγαρική "Τρουντ", ότι η ελληνική Ιντρακομ συμμετέχει στο ΝΑΤΟϊκό σχέδιο ηλεκτρονικής προστασίας της μεταφοράς των πετρελαίων της Κασπίας. Στο Κόσοβο και στη FYROM, άλλες ελληνικές εταιρείες προελαύνουν, αφήνοντας το τηλεοπτικό κοινό ...να "αγωνίζεται", από τον καναπέ, για την ορθοδοξία, ενάντια στον δυτικό "ιμπεριαλισμό" κ.λπ. Στα κοινωνικά οι εφημερίδες δεν παραλείπουν να υπογραμμίσουν την άρνηση του κ. Σημίτη να αυξήσει τις συντάξεις, επειδή, όπως είπε, θεωρεί ότι τα τρία τελευταία χρόνια έδωσε ...πολλά!
Η απογοήτευση για το επίπεδο και το είδος της ενημέρωσης των πολλών, μετατρέπεται σε οργή, αν πάρουμε υπόψη ότι οι μεν καλοπληροφορημένοι αξιοποιούν τις γνώσεις τους όλο και περισσότερο για την ατομική τους ανέλιξη, αποκλειστικά, η δε "πλέμπα" διευρύνει τους ορίζοντες της άγνοιάς της, μέσα σε μια κολακευτική (κατασκευασμένη από τους τηλεχειραγωγούς) αυταπάτη ότι δήθεν ενημερώνεται και επομένως επηρεάζει τις πολιτικές και κοινωνικές εξελίξεις.
Το φαστ-φουντ της ειδησεογραφίας
Αντί να πασχίζουν να προσφέρουν στο κοινό τους τη δυνατότητα να αντιληφθεί καλύτερα την κοινωνική και πολιτική πραγματικότητα, τα περισσότερα αμερικανικά μέσα ενημέρωσης το βομβαρδίζουν με όλο και πιο επιφανειακές πληροφορίες: η τροφή που του προσφέρουν αποτελείται σε μεγάλο βαθμό από ερεθιστικές και εύπεπτες ιστορίες που αποκτούν σπουδαιότητα μέσα από την αλόγιστη μεγέθυνση και τη συστηματική επανάληψή τους.
Η επισήμανση προέρχεται από σχετική έκθεση του "Project Censored", της πανεπιστημιακής ομάδας που ασχολείται συστηματικά με τα κρούσματα λογοκρισίας στον αμερικανικό Τύπο, η οποία εκτός των άλλων επιλέγει και τα δέκα χειρότερα δημοσιογραφικά θέματα κάθε χρονιάς με κριτήριο την ποιότητα και την ποσότητα της κάλυψής τους. Ειδησεογραφικό "πλαστικό φαγητό" σύμφωνα με τα μέλη της ομάδας "Project Censored", τα δέκα αυτά πιο "πιασάρικα" θέματα κάθε χρόνου έχουν ακριβώς τη λειτουργία ενός χάμπουργκερ: φουσκώνουν χωρίς να χορτάσουν. Μολαταύτα, συνιστούν το κυρίαρχο πλέον δημοσιογραφικό προϊόν, ένα μοντέλο ειδησεογραφίας που τείνει να ακυρώσει τη διάκριση μεταξύ σοβαρών και μη μέσων.
Ποια είναι, όμως, τα θέματα που περιλαμβάνονται στο αρνητικό αυτό "τοπ-τεν" των αμερικανών ειδικών; Μια σύντομη αναδρομή στο αμερικανικό ειδησεογραφικό πλαστικό φαγητό των τελευταίων ετών οδηγεί σε μελαγχολικά συμπεράσματα, καθώς υποδεικνύει την επικράτηση του είδους και εκτός αμερικανικών συνόρων: Στην κορυφή του καταλόγου βρίσκονται ως συνήθως ιστορίες που διαθέτουν κάμποση δόση σεξ. Ακολουθούν οι διασημότητες και οι προσωπικές τους ιστορίες, κατά κύριο λόγο οι εγκυμοσύνες τους. Η γέννηση του γιου του Μάικλ Τζάκσον, για παράδειγμα, υπήρξε από τις πιο αγαπημένες ιστορίες του 1997. Την ίδια χρονιά μεγάλη στάθηκε και η κάλυψη εγκλημάτων, ενώ η περιβόητη υπόθεση Ο. Τζ. Σίμσον παρέμενε ακόμη στην πρώτη γραμμή της επικαιρότητας. Εννοείται ότι οι καταγγελίες της Πόλα Τζόουνς και οι λοιπές ειδήσεις περί τα σεξουαλικά του πλανητάρχη είχαν ιδιαίτερη θέση στον κατάλογο με τα κυριότερα δημοσιογραφικά σκουπίδια. Εκείνο, ωστόσο, που θα έμοιαζε λιγότερο αναμενόμενο είναι η απίστευτη πληθώρα πληροφοριών για την πριγκίπισσα Νταϊάνα και, γενικότερα, για τη βρετανική βασιλική οικογένεια. Αν και οι σχετικές μετρήσεις περιλαμβάνουν και την περίοδο πριν από το θάνατο της Νταϊάνας, η ενασχόληση των αμερικανικών μέσων με τα ζητήματα της βρετανικής αυλής υπήρξε συνεχής και έμμονη.
Πικάντικες λεπτομέρειες από την ιδιωτική ζωή των "επωνύμων", απίστευτες λεπτομέρειες για τα έργα και τις ημέρες των τελευταίων γαλαζοαίματων, εγκλήματα με πολύ και αθώο αίμα: η συνταγή δεν μοιάζει και τόσο ξένη, όσο μακρινές κι αν είναι οι αποστάσεις. Ποιος είναι, όμως, ο λόγος για την τόσο γενικευμένη αποδοχή του μοντέλου; Οι συντάκτες του "Project Censored" αναφέρονται στις δύο κύριες προσεγγίσεις του προβλήματος. Σύμφωνα με την πρώτη, την κύρια ευθύνη φέρουν τα μέσα ενημέρωσης, ιδιοκτήτες και δημοσιογράφοι, που εθίζουν το κοινό σε μια δημοσιογραφία ανώδυνη και αποβλακωτική. Η δεύτερη γέρνει την πλάστιγγα προς τη μεριά του κοινού, πιστεύοντας ότι και η δική του ενοχή είναι μεγάλη, εφόσον καταναλώνει ευχαρίστως τα σκουπίδια που του σερβίρουν. Υπάρχουν, βέβαια, και απόψεις με μεγαλύτερες αποχρώσεις: "Δεν υπάρχει μία και μόνη απάντηση στο ερώτημα αυτό", σημειώνει για παράδειγμα ο δημοσιογράφος Κένεθ Σταρκ. "Για όλα αυτά ευθύνεται ίσως η δυσφορία που νιώθουμε για τη δική μας ζωή και η ψευδαίσθηση ότι έτσι της δίνουμε κάποια αίγλη. Ίσως πάλι η ειδησεογραφία αυτή να θεωρείται ταιριαστή με τον χαμηλότερο κοινό παρονομαστή του λαϊκού γούστου. Οπωσδήποτε, όμως, οι λόγοι είναι και οικονομικοί: η βασική υποχρέωση του Τύπου σε μια κοινωνία της αγοράς είναι να κερδίζει λεφτά".
ΣΤΟ ΟΡΙΟ
MEGA. Όπως και άλλα κανάλια, το MEGA εισάγει όλο και περισσότερα θέματά του με πιασάρικους τίτλους που εμφανίζονται στην οθόνη επενδυμένοι με εντυπωσιακές εικόνες και υποβλητική μουσική. Η συγκεκριμένη μέθοδος παρουσίασης των ειδήσεων ακολουθεί την αρχική εκφώνησή τους από τον παρουσιαστή και είχε παλαιότερα υιοθετηθεί για γεγονότα με ιδιαίτερη σημασία, όπως ο Πόλεμος του Κόλπου. Σήμερα, τα θέματα που προβάλλονται κατά τον τρόπο αυτόν ανήκουν πολύ συχνά στην κατηγορία "νέα και περίεργα από όλο τον κόσμο" και αφορούν ειδήσεις που οριακά θα είχαν τη θέση τους σε ένα δελτίο. Εκτός, όμως, από την τεχνητή αυτή "αναβάθμιση" ασήμαντων πληροφοριών, το δελτίο του MEGA φροντίζει να κάνει όσο το δυνατόν πιο ελαφρές τις ειδήσεις που επιλέγει να παρουσιάσει στο κοινό του: κάθε επιμέρους ρεπορτάζ συνοδεύεται έτσι από έναν εξαιρετικά σύντομο και "πνευματώδη" τίτλο που εμφανίζεται πάνω δεξιά στην οθόνη και παραπέμπει στη σχετική συνταγή των ταμπλόιντ [π.χ. "Ο ιός στα ...ράτζα"].
ΑΝΤΕΝΝΑ. Από τις 30 διαφορετικές "ειδήσεις" που επέλεξε το επιτελείο του σταθμού να παρουσιάσει το βράδυ της 13ης Ιανουαρίου δεν υπήρχε ούτε μία που να αναφέρεται σε πολιτικό ζήτημα. Την απαραίτητη προβολή τους οι πολιτικοί την εξασφάλισαν διά της πλαγίας οδού. Η κυρία Παπανδρέου, ο κύριος Καραμανλής, ο κύριος Φούρας, η κυρία Πετραλιά και πολλοί άλλοι βουλευτές φρόντισαν να παρευρίσκονται στην κοπή της πίτας του "Πανελληνίου", ο οποίος προεδρεύεται ως γνωστόν από τον ιδιοκτήτη του καναλιού. Η είδηση για την αναστολή εκτέλεσης του Οτσαλάν αξιολογήθηκε 28η, πολύ μετά τους αδέσποτους σκύλους της Χίου και τα ερωτικά προβλήματα της Μπρουκ Σιλντς.
ALPHA. Αν δεν ήταν η γνώριμη φιγούρα του Νίκου Ευαγγελάτου, θα νόμιζε κανείς πως παρακολουθεί καλλιτεχνικό μαγκαζίνο β΄ διαλογής: το ένα τρίτο των θεμάτων ασχολούνταν με "αποκλειστικότητες" όπως το άνοιγμα σουβλατζίδικου από την πάλαι ποτέ τραγουδίστρια Ελένη Ροδά ή τις διαβεβαιώσεις της Άννας Καλουτά και της Σπεράντζας Βρανά ότι κάποτε υπήρξαν κι αυτές ερωτευμένες... Μοναδική πολιτική είδηση της ημέρας, η αναστολή της εκτέλεσης του Οτσαλάν κατατάχθηκε 11η σε σύνολο 18, 55΄ και 12΄΄ μετά την έναρξη του δελτίου. "Και τώρα, επιστροφή στο δελτίο μας με κάτι από τα διεθνή", είπε κάποια στιγμή ο παρουσιαστής, όμως η είδηση αφορούσε -και πάλι- εξελίξεις από τον κόσμο του θεάματος: "τον πράκτορα της CIA θα υποδυθεί ο Π. Μπρόνσαν"...
STAR. Το κανάλι προσπάθησε να επιβληθεί στην αγορά με τη μέθοδο του τελάλη. Από νωρίς το απόγευμα "οι ρεπόρτερ και οι κάμερες" κραύγαζαν για την εντυπωσιακή συγκομιδή πιθανών και απίθανων γεγονότων που θα μας παρουσίαζαν αναλυτικά στο βραδινό δελτίο. Το κόλπο στην αρχή έπιασε, αλλά αργότερα το πήραν κι οι ανταγωνιστές, οι οποίοι πολύ γρήγορα τους ξεπέρασαν σε τερατολογίες. Παρόλα αυτά η συνταγή με το πρώτο θέμα που πρέπει να σου παγώνει το αίμα, αλλά μετά από μισή ώρα και κάτι να επανέρχεται σχετικοποιημένο, καλά κρατεί. "Φονική" ήταν η γρίπη του δελτίου στις 13/1, γέμιζαν τα νοσοκομεία, έκλειναν τα σχολεία, χάθηκαν τα εμβόλια, επί 11 λεπτά. Μετά ξεδιπλώθηκε ένα κουβάρι με άλλες "απειλές", αλλά και ευτράπελα, για να επιστρέψει στο "παράθυρο" (μισή ώρα μετά) μια ειδική πνευμονολόγος του νοσοκομείου Σωτηρία και να βάλει τα πράγματα στη θέση τους. Ούτε πανικός "παρατηρείται", ούτε περί επικίνδυνης επιδημίας πρόκειται. Πέρσι ήταν χειρότερα. Ο παρουσιαστής χαμογέλασε με ευγένεια και μας πέρασε απτόητος σε γιορτή του δημάρχου Γλυφάδας για τα τιμημένα γηρατειά που κατά τρόπο ...εξωπραγματικό -χωρίς καν συνάχι- "ξεφάντωναν για τα καλά" με τα τραγούδια της Μπέσης Αργυράκη και του Γιάννη Καλαντζή.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ
Ιγνάσιο Ραμονέ "Η τυραννία των ΜΜΕ" (Αθήνα 1999, εκδ. Πόλις). Ανάλυση της τρέχουσας "υπερπληροφόρησης"΄, των μηχανισμών παραγωγής και του ιδεολογικού της ρόλου, από το διεθυντή της Le Monde Diplomatique. Ειδικό κεφάλαιο αφιερωμένο στο "τέλος των τηλεοπτικών ειδήσεων" και την υποκατάστασή τους από τα ποικίλα σκουπίδια της "τηλεσαβούρας" (trash TV).
Pierre Bourdieu "Για την τηλεόραση" (Αθήνα 1998, εκδ. Πατάκη). Δυό διαλέξεις του γνωστού κοινωνιολόγου, επικεντρωμένες στην "αθέατη λογοκρισία" των τηλεοπτικών ειδήσεων, καθώς και στις αλλαγές που τηλεόραση επέφερε στον τρόπο άσκησης της δημοσιογραφίας και της πολιτικής.
"Μέσα ενημέρωσης, ψεύδη και Δημοκρατία" και "Μέσα ενημέρωσης, μηχανισμοί χειραγώγησης" (ελληνική έκδοση του Maniere de Voir, τχ. 1 & 8, Μάϊος 1993 και Απρίλιος 1996). Συλλογές κειμένων της παρισινής Le Monde Diplomatique, με αντίστοιχη θεματολογία.
Peter Phillips "Censored 1998" (Seven Stories Press, New York 1998). Η ετήσια συλλογή των πιο λογοκριμένων ρεπορτάζ στις ΗΠΑ περιλαμβάνει και επιλογή των πλέον άχρηστων ειδήσεων που κυριαρχούν στα δελτία ειδήσεων.
ΔΕΙΤΕ
Mad City του Κώστα Γαβρά (1998). Ένα έλασσον περιστατικό σε μια μικρή αμερικανική πόλη αποκτά τερατώδεις διαστάσεις όταν ένας δαιμόνιος τηλεοπτικός ρεπόρτερ το μετατρέπει, ελέω "ζωντανών συνδέσεων", σε μείζων πανεθνικό ειδησεογραφικό σόου. Εκπληκτική ταινία για τον κόσμο των σύγχρονων ηλεκτρονικών ΜΜΕ, τη διαπλοκή ενός ανθρωποφάγου καριερισμού με το κυνήγι της τηλεθέασης, και τις καταστροφικές συνέπειες που η συνειδητή και προσχεδιασμένη παραγωγή ενός κλίματος γενικευμένης ανασφάλειας μπορεί να έχει πάνω στην ίδια την κοινωνία.
Τhe Truman Show του Πίτερ Γουίαρ (1998). Η αποθέωση της "trash TV", μέσα από την -υποθετική όσο και τρομακτική- περίπτωση ενός ανθρώπου που μεγαλώνει εν αγνοία του ως αντικείμενο ενός αέναου ριάλιτι σόου.
Το Δίκτυο (The Network) του Σίντνεϊ Λιούμετ (1976). Ένας παρουσιαστής τηλεοπτικών ειδήσεων εισάγει ένα δικό του, "προσωπικό" στιλ, στη διαπραγμάτευση των θεμάτων, αυξάνοντας κατακόρυφα τη θεαματικότητα του δελτίου του. "Προφητική" ταινία, που διείδε έγκαιρα τη μετατροπή της ηλεκτρονικής ειδησεογραφίας σε ένα ιδιόρρυθμο ριάλιτι σόου.
(Ελευθεροτυπία, 30/1/2000)
Εγγραφή σε:
Αναρτήσεις (Atom)